Saturday, October 25, 2014

Bài giảng 38: Phương pháp tìm mô hình "tối ưu" trong mô hình hồi qui đa biến

Một trong những vấn đề "đau đầu" trong phân tích dữ liệu đa biến tìm mô hình tối ưu. Chẳng hạn như trong nghiên cứu tìm genes và các yếu tố có liên quan đến huyết áp, câu hỏi đặt ra là trong số hàng trăm yếu tố và hàng ngàn genes (gọi là X1, X2, X3, …, Xk) thì biến nào có liên quan đến huyết áp. Trong thống kê học, có nhiều cách giải câu hỏi. Bài giảng này giới thiệu một số phương pháp cổ điển như backward, forward và stepwise.  Bài giảng hơi dài (~40 phút), chủ yếu giải thích ý nghĩa đằng sau mỗi phương pháp để các bạn hiểu mình đang làm gì.

Cuộc sống xã hội chủ nghĩa: Bóp vú để được mua sữa !


Tôi dĩ nhiên không có hân hạnh được sống ở miền Bắc dưới thời XHCN bao cấp thời thập niên 1970s, nên không biết những chuyện ngày nay có thể xem là khó tin. Một trong những chuyện có vẻ khó tin đó là phụ nữ muốn mua sữa hộp cho con bú phải qua kiểm tra bằng ... bóp vú. Theo một bạn đọc giải thích thì mỗi tháng có 1 ngày, các bà mẹ đến phòng y tế để xếp hàng từ sớm để mua sữa hộp. Các bà mẹ phải chờ 4 tiếng đồng hồ và phải uống nước liên tục, sau đó sẽ được/bị một nhân viên y tế (?) bóp vú để kiểm tra. Bà mẹ nào bị bóp vú mà không ra sữa thì sẽ được mua sữa.

Thursday, October 23, 2014

Những đồng tiền Việt Nam trước 1975

Xin giới thiệu những đồng tiền Việt Nam trước 1975. Tôi không rõ nguồn, vì nhận qua email. Nhìn những đồng tiền này mà nhớ đến một thời xa xưa …

Những ngộ nhận về trích dẫn & đạo văn ở VN

Đọc bài báo trên Người lao động (1) tôi càng hiểu hơn tại sao nạn đạo văn ở VN quá nhiều. Ngay cả giảng viên, quan chức cao cấp trong đại học, và những người "cầm trịch" học thuật mà cũng chứng tỏ chưa hiểu về các nguyên tắc trích dẫn và qui ước về đạo văn! Tôi thử giải toả vài ngộ nhận theo hình thức vấn đáp như sau:

Gough Whitlam và người tị nạn Việt


Cựu thủ tướng Gough Whitlam mới qua đời ngày hôm qua (21/10), thọ 98 tuổi. Hôm nay, tôi mới thấy bài "Vị thủ tướng chống chiến tranh Việt Nam" trên Tuần Việt Nam (1), mà trong đó tác giả ca ngợi ông Gough Whitlam quá cỡ. Ông Whitlam là một chính khách lớn của Úc, ông nổi tiếng vì bị Tổng toàn quyền Úc truất phế khỏi ghế thủ tướng gần 40 năm trước. Bài này không đề cập đến sự kiện đó một cách công minh, mà chỉ nói đến việc ông Whitlam thiết lập bang giao với chính quyền miền Bắc. Giọng điệu ca ngợi trong bài này rất hợp gu Nhà nước. Nhưng là người Việt, tôi thấy hơi ngượng cho tác giả.

Wednesday, October 22, 2014

"Bạn"


Tôi phải để chữ "bạn" trong ngoặc kép, vì tôi còn phân vân không biết chữ đó có thích hợp hay không. Đọc báo Thanh Niên thấy ngài Bộ trưởng Quốc phòng dùng chữ bạn để đề cập đến các đối tác của cái "nước lạ" đó hơi nhiều. Bài phỏng vấn ngắn (chỉ có 592 chữ) nhưng ông dùng chữ bạn đến 4 lần!

Bài giảng G4: Biểu đồ hộp (box plot)

Xin thông báo đến các bạn quan tâm, tôi đã upload bài thứ 4 trong loạt bài về xây dựng biểu đồ cho các dữ liệu khoa học. Bài này bàn về cách vẽ biểu đồ hộp (box plot). Đây là loại biểu đồ càng ngày càng phổ biến trong các bài báo khoa học, nó sẽ thay thế cho loại biểu đồ thanh (bar chart). Thật ra, biểu đồ thanh là một dạng biểu đồ tồi, rất dở, vì nó chẳng cung cấp thông tin gì hay ho, và theo nguyên lí biểu đồ thì biểu đồ thanh là một "failure". Biểu đồ hộp là một sáng kiến của GS John Tukey, thoạt đầu ít người sử dụng, nhưng ngày nay thì người ta càng hiểu về nó thì càng thích nó. Bài này sẽ giới thiệu càng dùng ggplot2 để xây dựng biểu đồ hộp: 

Monday, October 20, 2014

Nội Bài và Tân Sơn Nhất là các phi trường tồi nhất ở Á châu!


Trang web "Ngủ ở phi trường" (sleepinginairports.net) mới công bố danh sách 10 phi trường Á châu tồi tệ nhất và tốt nhất trong năm 2014 (1). Trong danh sách tồi tệ nhất cả hai phi trường quốc tế của VN là Nội Bài và Tân Sơn Nhất đều có tên! Tuy trang web này không phải là một "standard" trong ngành du lịch, nhưng nó cũng thu hút chú ý của giới du khách từ bình dân đến thượng lưu và được truyền thông quốc tế đề cập đến với sự trọng vọng. Do đó, cũng nên tìm hiểu thực hư ra sao …

Sunday, October 19, 2014

Bài giảng 37: Đánh giá tầm quan trọng của biến tiên lượng

Tiếp tục loạt bài mô hình hồi qui tuyến tính đa biến, bài này sẽ hướng dẫn cách đánh giá tầm quan trọng của biến tiên lượng. Trong các mô hình phân tích dạng hồi qui tuyến tính, một câu hỏi rất quan trọng là làm sao đánh giá được tầm quan trọng của biến tiên lượng (X) trên biến phụ thuộc . Chẳng hạn như biết được yếu tố nào quan trọng giúp nhà khoa học tập trung can thiệp vào yếu tố đó để có kết quả tối ưu. Tuy câu hỏi rất quan trọng như thế, nhưng sách giáo khoa hoàn toàn không đề cập đến vấn đề này, đơn giản vì cho đến nay, phương pháp tính toán khá phức tạp. Trong bài giảng này, tôi sẽ giới thiệu một phương pháp khả dĩ (dùng kĩ thuật bootstrap chỉ có trong R) để giải quyết câu hỏi đánh giá tầm quan trọng của biến tiên lượng. Tôi đã áp dụng phương pháp này cho một bài báo mới đây về hormone và thấy rất có ích. Tôi hi vọng các bạn cũng sẽ thích thú với cách đặt câu hỏi và giải pháp. 

Chocolate và giải Nobel


Tôi mới đọc một bài báo hứa hẹn giải thích tại sao Nhật có nhiều giải Nobel, nhưng 3 lí do nêu ra (tác phong học thuật nghiêm túc, văn hoá tôn sư trọng đạo, và công chúng tôn trọng khoa học) tôi thấy cũng thú vị, nhưng chắc không có ý nghĩa trong thực tế. Trong thực tế, người đoạt giải Nobel thường là outlier, họ kiên trì theo đuổi ý tưởng chứ không chạy theo chủ đề thời sự. Ngoài ra, trường đại học mà họ xuất thân và network trong chuyên môn, và nhất là … may mắn, cũng là những yếu tố quan trọng. Nhưng thực tế nhất là … chocolate.

Danh tiếng có ảnh hưởng đến citation!

Trong khoa học, tần số trích dẫn (citation) những công trình nghiên cứu là một chỉ số khá quan trọng vì qua đó mà có cơ may xin tài trợ và thăng tiến trong sự nghiệp khoa bảng. Hôm nọ, tôi chia vui với một anh bạn giáo sư toán bên Pháp có 1000 citations, một thành tích mà tiếng Anh gọi là "significant achievement". Tôi tự hỏi: sự danh tiếng (reputation) có ảnh hưởng đến citation hay không?

Friday, October 17, 2014

Số liệu về người Việt ở Úc

Cộng đồng người Việt ở Úc là một trong những cộng đồng người Việt lớn trên thế giới. Tuy nhiên, số liệu về cộng đồng này còn quá ít. Dưới đây là vài nét phác hoạ qua kết quả điều tra dân số năm 2011.

Thursday, October 16, 2014

Số liệu về người Việt ở Mĩ

Hôm nọ tôi đọc được một báo cáo về người Việt ở Mĩ có nhiều con số thống kê rất đáng lưu lại làm tham khảo. Số liệu này thật ra là trích từ kết quả điều tra dân số bên Mĩ. Qua điều tra dân số, chúng ta có thể có cái nhìn khái quát về đồng hương ở xứ đang "giãy chết". Tôi tóm lược vài nét chính dưới đây. Điều làm tôi ngạc nhiên là mỗi năm đồng hương bên Mĩ gửi về quê hương 11 tỉ USD, chiếm gần 6% tổng GDP Việt Nam.

Wednesday, October 15, 2014

Chung quanh vụ rút lại bài báo y học của VN


 Sự việc bài báo y học của hai tác giả VN bị rút xuống đã được Trường ĐH Quốc tế giải thích trên Một Thế Giới (1). Thật ra, thì cũng chẳng có giải thích gì, vì những thông tin trong bài báo chưa đầy đủ và ai quan tâm cũng đã biết (như tôi bình luận trước đây). Tuy nhiên, bài này trích dẫn ý kiến của anh Hiệu trưởng mà tôi nghĩ là có sự hiểu lầm về nghiên cứu y khoa.

Tuesday, October 14, 2014

Một "phiên toà" cải cách ruộng đất

Lời dẫn: Sau khi về VN, GS Trần Đức Thảo có dịp chứng kiến cuộc Cải cách ruộng đất (CCRĐ) ở Vĩnh Phúc. Ông mô tả một cách sinh động "phiên toà" CCRĐ, với những dàn dựng của những kẻ đứng đằng sau mà sau này chúng ta biết là các viên "cố vấn" Tàu cộng. Tất cả những trò đấu tố, thành phần tham gia đấu tố, thậm chí câu chữ dùng đều được lên kế hoạch cẩn thận và không qua được con mắt của các viên cố vấn Tàu. Dĩ nhiên, tất cả chẳng có luật pháp gì cả, chỉ là trò đấu tố dưới danh nghĩa "đấu tranh giai cấp". Dưới đây là trích đoạn một phiên toà đấu tố trong CCRĐ trong cuốn Những lời trăn trối của ông. Đọc để biết một thời mông muội ra sao. Thật ra, cho đến ngày nay trò đấu tố này thỉnh thoảng vẫn còn xuất hiện đây đó.

GS Trần Đức Thảo và những ngày tháng ở Sài Gòn

Lời dẫn: Nhắc lại câu chuyện: GS Trần Văn Giàu và ông Trần Bạch Đằng trong Nam thuyết phục GS Trần Đức Thảo nên vào Sài Gòn sinh sống vì không khí ngoài Hà Nội ngột ngạt quá. Sau vài tháng can thiệp, ông được phép vào Sài Gòn, dưới sự "quản lí" của thành uỷ. Trong thời gian ở đây, nhiều trí thức tới lui hàn huyên, và ông xuất bản được một quyển sách nhỏ. Mới phát hành sách một đợt thì có lệnh thu hồi. Đến khi "trung ương" mất kiên nhẫn với ông, vì thấy giới trí thức Nam Bộ và những người kháng chiến cũ lui tới thường xuyên, mà họ nghi là có "âm mưu" đen tối. Thế là đảng quyết định trục xuất ông khỏi Việt Nam. Như vậy ông đi từ Paris về Hà Nội, từ Hà Nội vào Sài Gòn, và từ Sài Gòn quay về Paris và chết ở Paris. Một cõi đi về.

Monday, October 13, 2014

Một bài báo y học của VN bị gỡ khỏi SpringerPlus


Một bài báo khoa học của Đại học Quốc tế TPHCM vừa bị tập san SpringerPlus gỡ bỏ khỏi tập san. Bài báo có tựa đề "Improved treatment of Asthma by using natural sources of antioxidants" của hai tác giả Nguyen Van Toan và Tran Thi Hanh mới công bố trên SpringerPlus (một tập san Mở rất mới của Springer) bị thu hồi vì theo như thông báo của tập san là nghiên cứu vi phạm điều lệ y đức, và có dấu hiệu mạo nhận [1].

Sunday, October 12, 2014

GS Trần Đức Thảo: Chuyến đi đổi đời

Lời dẫn: Sau vụ Nhân văn Giai Phẩm, GS Trần Đức Thảo bị quản chế tại gia ở Hà Nội. Ông không được dạy học, không được phép nghiên cứu gì cả. Ông li dị vợ (hay vợ li dị ông?), cuộc sống rất khó khăn, suốt ngày lẩm bẩm chuyện đâu đâu. Người ngoài nhìn vào tưởng ông điên, nhưng sau này ông nói ông chỉ đóng kịch thôi! Một hôm GS Trần Văn Giàu và ông Trần Bạch Đằng từ Nam ra thăm ông, thấy hoàn cảnh bi đát như thế nên đề nghị ông chuyển vào Sài Gòn sống. Họ nói dù sao thì Sài Gòn với cá tính Nam Bộ ông sẽ dễ thở hơn. Phải qua can thiệp vài nơi ông mới được phép chuyển vào Sài Gòn. Bài dưới đây là một trích dẫn từ cuốn "Những lời trăn trối" về cảm nhận của ông khi mới đặt chân đến Sài Gòn.
NVT 

Saturday, October 11, 2014

Các loại người trong tác phẩm khuyết danh "Văn Tế Thập Loại Giáo Sư"



Xin giới thiệu một bài bình văn rất thú vị. Tiểu phẩm "Thập loại giáo sư, tiến sĩ” được một tác giả khuyết danh viết phỏng theo văn tế Thập loại chúng sinh của Nguyễn Du. Tiểu phẩm là một áng văn phê phán nghiêm khắc nạn giáo sư bất tài và tiến sĩ dỏm ở VN. Trong bài bình dưới đây, tác giả giải thích từng đoạn trong tiểu phẩm đó. Rất thích!

Định vị đường đi lối về: giải Nobel y học 2014


Làm sao chúng ta biết chúng ta đang ở đâu? Làm sao chúng ta có thể tìm đường đi từ nơi này đến nơi khác? Và, bằng cách nào chúng ta có thể lưu trữ các thông tin mà chúng ta có thể tìm kiếm một cách dễ dàng cho lần đi sau. Các nhà khoa học phát hiện trong não chuột (gọi là đồi hải mã – hippocampus) có một nhóm tế bào hình thành một hệ thống bản đồ và định vị giúp chúng ta biết về nơi chốn và tìm đường đi nước bước. Công trình nghiên cứu này được trao giải Nobel y sinh học năm 2014. (Bài đã đăng trên Tuổi trẻ cuối tuần 10/10/2014).