Friday, March 24, 2017

10 hiểu lầm về trị số P trong khoa học

Trị số P đóng vai trò hết sức quan trọng trong nghiên cứu khoa học, vì nó là "sổ thông hành", một loại bảo kê cho khả năng công bố quốc tế. Trị số P cũng là thước đo của khám phá khoa học. Nhưng rất tiếc là trị số P bị diễn giải sai rất nhiều. Diễn giải sai là vì người ta hiểu sai ý nghĩa của nó. Ngạc nhiên thay, ngay cả những người học và làm về thống kê cũng hiểu sai ý nghĩa của trị số P. Trong cái note này tôi sẽ liệt kê vài hiểu lầm phổ biến nhất.

Saturday, March 18, 2017

Tại sao những ca khúc trước 1975 ở miền Nam được ưa chuộng?

Nhân sự việc các quan chức văn hoá cấm hát 5 ca khúc được sáng tác trước 1975, tôi có cảm hứng chia sẻ cùng các bạn vài cảm nhận của tôi về dòng nhạc bị vùi dập đó. Câu hỏi đặt ra là tại sao những bài ca đã được sáng tác hơn nửa thế kỉ trước mà đến nay vẫn còn được giới thưởng ngoạn, từ bình dân đến lịch lãm, đều ưa thích. Tôi nghĩ đến 4 lí do và cũng là đặc điểm của những ca khúc trước 1975 ở miền Nam: tính nhân văn, tự do tư tưởng, tính phong phú, và giàu chất nghệ thuật.

Để thành công trong việc học tiến sĩ

Không nói ra thì ai cũng biết học tiến sĩ là một quyết định lớn trong đời, và quyết định đó cũng có nghĩa là chấp nhận gian nan. Thời gian học tập (chủ yếu là nghiên cứu) có rất nhiều yếu tố bất định mà nghiên cứu sinh (NCS) không thể nào đoán trước được. Theo tôi thấy, đa số thí sinh sau khi học xong có nhiều kinh nghiệm cay đắng. Sau đây là vài điều cần xem xét trước khi dấn thân vào cái nghiệp học tiến sĩ.

Friday, March 17, 2017

Cách đặt câu hỏi và trả lời hội nghị

Trong cuốn "Từ nghiên cứu đến công bố" tôi có bàn qua về cách làm chủ toạ hội nghị, nhưng từ đó đến nay, qua các email của các bạn đọc, tôi muốn chia sẻ một số kinh nghiệm trong cách đặt câu hỏi và cách trả lời câu hỏi trong hội thảo khoa học. Bài này do đó chia làm hai phần: phần đầu là các nguyên tắc về đặt câu hỏi, và phần hai là cách trả lời.

Friday, March 10, 2017

Viết văn khoa học như nấu canh chua: nguyên tắc IDEA

Có lẽ vài bạn sẽ nhăn mặt không đồng ý với cách ví von giữa nấu canh chua và khoa học, nhưng tôi thì thấy bản chất của hai việc này rất giống nhau. Nấu canh là cả một nghệ thuật, và viết văn khoa học cũng thế. Tiếp theo cái note trước, trong cái note này tôi sẽ mách cho các bạn vài mẹo viết phần dẫn nhập sao cho thuyết phục.

Bài báo khoa học: qui tắc viết một đoạn văn

Hôm kia, có dịp ngồi nói chuyện với một em nghiên cứu sinh, em than rằng viết văn khoa học khó quá. Hôm nay, nhân dịp đọc một đề cương nghiên cứu của một đồng nghiệp Úc (bên này đang mùa ... viết grant) cũng phát hiện những sai lầm kinh điển trong cách viết. Thế mới biết không phải chỉ người mình mới cảm thấy viết văn là khó, ngay cả người Úc cấp giáo sư mà viết văn khoa học vẫn lôm côm như thường. Thế là tôi có cảm hứng để viết thêm về chủ đề này.

Những cách viết báo cáo khoa học cần phải tránh

Thỉnh thoảng, tôi có cơ duyên đọc và sửa các đề cương nghiên cứu, luận văn và bài báo khoa học bằng tiếng Việt cho đồng nghiệp bên nhà. Qua cái công việc nhàn nhã (mà không nhàn nhã) này tôi mới phát hiện ra những cách viết rất quen thuộc nhưng cần phải tránh để làm quen với văn phong khoa học quốc tế.

Sunday, March 5, 2017

Diễn từ nhận giải Văn Việt của Nhà văn Ngô Thế Vinh

Xin trân trọng giới thiệu bài diễn từ nhận giải thưởng Văn Việt 2017 của Nhà văn Ngô Thế Vinh. Bài diễn từ có nhắc đến tình trạng tự do học thuật ở trong nước và sự giới hạn tự do của các nhà văn trong nước. Bài có đoạn viết "Là người cầm bút ở Miền Nam trước đây và hải ngoại sau này, sống sót giữa hai thế kỷ, đã trải nghiệm qua hai chế độ cùng những năm tháng tù đày, tôi không thể không chạnh lòng nghĩ tới những văn nghệ sĩ đang phải sống thiếu tự do ở quê nhà. Nhưng rồi tôi vẫn lạc quan để thấy rằng từ trong ngọn lửa đỏ thiêu rụi ấy, vẫn có những con phượng hoàng vực dậy từ tro than, cất cánh bay lên như một Bùi Ngọc Tấn với Chuyện Kể Năm 2000, đem tới cho chúng ta niềm hy vọng." 

Friday, March 3, 2017

Giải Văn Việt lần thứ II cho Nhà văn Ngô Thế Vinh


Sáng nay (4/3), nhận được một tin vui: hai tác phẩm “Cửu Long cạn dòng, Biển Đông dậy sóng” và “Mekong dòng sông nghẽn mạch” của Nhà văn Ngô Thế Vinh được trao Giải thưởng Văn Việt Đặc Biệt (1). Đây là một phần thưởng rất xứng đáng cho hai tác phẩm tầm cỡ và tâm huyết của tác giả.

Tác giả của "impact factor" (Eugene Garfield) đã ra đi.


Một người có ảnh hưởng rất lớn đến khoa học là Eugene Garfield, người phát triển chỉ số impact factor (tên đúng là Journal Impact Factor - JIF), vừa mới qua đời ở Mĩ hôm 26/2/2017 (1). Ông thọ 91 tuổi.

Monday, February 27, 2017

Năng suất khoa học Việt Nam qua công bố quốc tế 2001 – 2015

Liên quan đến ấn phẩm (hay năng suất) khoa học, có ba câu hỏi đặt ra hiện nay. Thứ nhất là xu hướng công bố quốc tế của Việt Nam trong thời gian gần đây so với các nước trong vùng ra sao. Trước đây, vấn đề "nội lực" của khoa học Việt Nam đã được đặt ra (1), và do đó câu hỏi thứ hai là đã có một sự biến chuyển tích cực nào về nội lực khoa học trong thời gian qua. Thứ ba là chất lượng nghiên cứu khoa học của Việt Nam có gia tăng theo số lượng hay không. Trong bài này, tôi sẽ cố gắng trả lời 3 câu hỏi trên. Những dữ liệu (2) trình bày sẽ cung cấp một bức tranh chung và khách quan về hiệu quả của đầu tư vào khoa học.

Saturday, February 25, 2017

Năm căn bệnh trong khoa học


Đọc bài này (1) của John Antonakis, tổng biên tập tạp chí Leadership Quarterly, thấy hay và thấm thía. Ông liệt kê 5 căn bệnh trong khoa học mà ông đặt tên theo kiểu chơi chữ là Significosis, Neophilia, Theorrhea, Arigorium, và Disjunctivitis.

Thursday, February 23, 2017

Chương trình giao lưu nhà nghiên cứu Úc - Việt

Theo như thông báo dưới đây (từ Đại sứ quán Úc) thì Úc đang kêu gọi EoI (Expression of Interest) từ các nhà khoa học Việt Nam và Úc tham gia chương trình giao lưu giữa hai nước. Theo dự kiến, chỉ có 14 người sẽ được cấp kinh phí (5000 AUD mỗi người). Chương trình giao lưu sẽ diễn ra từ tháng 5 đến 12/2017. Thời gian giao lưu 2-4 tuần.

Tuesday, February 14, 2017

Một bài học về "lấy ý kiến"

Theo dõi việc lấy ý kiến về sự cần thiết của hệ thống loa phường ở Hà Nội thật là thú vị. Những sự kiện và kết quả xảy ra cho thấy công tác điều tra xã hội ở VN rất ư là khó khăn, và sự đột biến của kết quả cho thấy cuộc lấy ý kiến đã thất bại.

Friday, February 10, 2017

Những năm ảo vọng – Giáo sư Phạm Hoàng Hộ và bộ sách Cây cỏ Việt Nam

Xin hân hạnh giới thiệu bài viết của Bs Ngô Thế Vinh về Gs Phạm Hoàng Hộ, người mới qua đời hôm 29/1/2017. Bài viết có nhiều tư liệu quí và đáng tham khảo, nhất là quá trình hình thành bộ sách Cây cỏ Việt Nam (thời đó gọi là Cây cỏ miền Nam) của Gs Hộ.  Bài viết cũng có đề cập đến cái chết (sau 1975) của Gs Nguyễn Duy Xuân, Viện trưởng Viện ĐH Cần Thơ. 

Wednesday, February 8, 2017

Trang danh mục tập san dỏm bị đóng cửa?

Một tin không mấy vui đầu năm: trang web scholarly(dot)com của ông Jeffrey Beall đã đóng hay bị đóng (1). Đây là một trang web mà giới khoa học toàn cầu tham khảo và nhận dạng các tập san khoa học dỏm. Đóng góp thiện nguyện của ông là vô giá, và sự vắng mặt của trang web là một thiệt thòi cho giới khoa học chính thống.

Tuesday, February 7, 2017

Nhận xét và đề nghị tiêu chuẩn chức danh giáo sư và phó giáo sư

Bộ GDĐT mới ra một dự thảo về qui trình và tiêu chuẩn bổ nhiệm chức danh GS/PGS (1), và kêu gọi những ai quan tâm góp ý. Đọc qua Dự thảo này tôi thấy qui trình vẫn y như cũ và các tiêu chuẩn thì có vẻ thấp quá.

Saturday, February 4, 2017

Một ngày phỏng vấn

Hôm 20/1 tôi tham dự một buổi phỏng vấn mang tính lịch sử: bổ nhiệm các Assistant Professor cho Đại học Tôn Đức Thắng. Đây là một cách làm mới ở VN, và làm hoàn toàn theo mô hình các đại học Mĩ và Úc. Qua phỏng vấn 8 ứng viên, tôi thấy VN mình có nhiều nhân tài, nhưng cái cơ chế hiện hành khó phát hiện họ.

Thursday, February 2, 2017

Viếng mộ Bs Alexandre Yersin


Sáng nay (19/1/17) nhân một buổi rảnh, được hai em thuộc ĐH Khánh Hoà chở ra Suối Dầu, huyện Diên Khánh để thăm mộ Bs Alexandre Yersin. Từ Nha Trang đến Suối Dầu khoảng 20 km, nhưng vẫn phải mất 30 phút mới đến nơi. Thăm mộ Yersin làm tôi ... tâm tư.

GS Phạm Hoàng Hộ (1929-2017)


Mới nhận được một tin buồn: Giáo sư Phạm Hoàng Hộ đã qua đời ở Montréal hôm 29/1/2017. Trước 1975, ông từng là một giáo sư danh tiếng của Đại học Khoa học, người sáng lập và Viện trưởng Viện Đại học Cần Thơ, và Tổng trưởng (bộ trưởng ngày nay) Bộ Giáo Dục VNCH.