Saturday, April 18, 2015

Bàn về [lạm dụng] danh xưng


Tôi hiểu. Ở Việt Nam, danh xưng đã trở thành một vấn nạn. Vấn nạn cấp quốc gia. Hầu như bất cứ ai cũng cố gắng làm tất cả có thể để có một danh xưng, kiểu như [mượn lời của cụ Nguyễn Công Trứ] “phải có danh gì với núi sông”. Người có quyền thế thì dùng chức danh trước tên họ. Người có bằng đại học thì dùng bằng cấp trước tên. Người có chức danh khoa học cũng ham dùng tên “học hàm” trước tên. Có nhiều trường hợp, người chức danh và danh xưng còn dài hơn cái tên của đương sự! Chưa có một đất nước nào mà quái đản như ở Việt Nam, nơi mà người ta viết những bằng cấp kiểu như “TS BS” trước tên mình! Những danh xưng ngộ nghĩnh như thế khi dịch sang tiếng Anh trở thành một sự xấu hổ mang tầm quốc gia.

Friday, April 17, 2015

Đăng kí "bản quyền" phát biểu của cụ Hồ


Các quan chức giáo dục và ngoại giao Việt Nam đang xúc tiến "đăng ký bản quyền" một câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục (1). Thoạt đầu mới đọc qua cái tựa đề thì tôi thấy hay. Tại sao không đăng kí bản quyền nếu câu nói là một đóng góp vào trí khôn của nhân loại? Nhưng đọc kĩ bài báo và tìm hiểu thì tôi bắt đầu phân vân và tự hỏi không biết đăng kí như thế có phải là một ý tưởng hay …

Wednesday, April 15, 2015

Minh oan cho ông Nguyễn Văn Thiệu

Thế là cuối cùng thì ông Nguyễn Văn Thiệu cũng đã được giải oan. Số vàng (16 tấn) ông để lại Việt Nam, nhưng chính quyền mới thì đem bán số vàng đó. Vậy mà bao nhiêu năm qua, người ta tuyên truyền rằng ông cựu tổng thống VNCH đem 16 tấn vàng ra nước ngoài! Sự việc nói lên một lần nữa rằng những tuyên truyền dối trá rồi cũng sẽ có ngày được chứng minh là dối trá.

Tuesday, April 14, 2015

Academic narcissism


Nhân dịp thấy có người hỏi tôi về giải thưởng “Who is Who” làm tôi nhớ đến một bài tôi viết cho Thời báo Kinh tế Sài Gòn có lẽ hơn 10 năm trước. Thời đó, rất nhiều báo chí VN phấn khởi đưa tin rằng có một vị giáo sư ở Hà Nội được bầu làm một trong những bộ óc vĩ đại của thế kỉ 20, và thế là có người hỏi tôi thực hư ra sao. Tôi giải thích trong bài đó rằng những danh xưng như “Who is Who”, “Viện sĩ Viện hàn lâm New York”, v.v. là những thương vụ làm tiền của các công ti Mĩ. Các công ti này rất thành công trong việc bán những danh xưng như thế cho những người thích trang trí lí lịch khoa học. Nhưng họ không biết rằng giới khoa học thứ thiệt nhìn những CV như thế thì họ chỉ cười mỉm (cho sự ngây thơ của đương sự).

Sunday, April 12, 2015

Một cõi đi về …

Mượn tựa đề của một bài hát của Trịnh Công Sơn để mô tả cảm giác của tôi về sự “qui cố hương” của Đại tá Lê Bá Hùng. Thật ra, nói “qui cố hương” là không đúng; anh ta chỉ viếng thăm chính thức thôi. Ngày rời quê mẹ là một cậu bé 5 tuổi, ngày trở về là một đại tá, chỉ huy cả hai chiếm hạm thuộc loại hiện đại nhất của hải quân Mĩ. Sự trở về của anh ta, một lần nữa, minh chứng cho câu nói bất hủ của ông Phạm Văn Đồng … quá bậy bạ. (Ông trả lời báo chí Tây và nói rằng những người vượt biên là “thành phần đĩ điếm, xì ke, trộm cướp chạy theo tàn dư Mỹ Nguỵ”).

Friday, April 10, 2015

Minh bạch trong khoa học

Nói đến khoa học Việt Nam thì nhiều người xem đó là "câu chuyện buồn". Nhà nước chi khá nhiều tiền (hàng nửa tỉ USD mỗi năm) cho khoa học, nhưng sản phẩm thì chẳng thấy đâu. Đành rằng có nhiều loại "sản phẩm" cần thời gian, nhưng 20 năm hay 30 năm mà vẫn chẳng ra ngô khoai thì phải xem lại cái "đành rằng" đó. Một hiện tượng rất phổ biến ở Việt Nam, gần như là một qui luật, là nhà khoa học thích nhận tiền của Nhà nước nhưng họ không có công bố sản phẩm làm ra. Còn Nhà nước thì chỉ làm "nghiệm thu" rồi đâu vào đó, chẳng làm thay đổi gì cả. Hệ quả là số ấn phẩm khoa học VN thua xa các nước như Singapore, Thái Lan, Mã Lai, v.v. Thua cả 20-30 năm. Nhiều người làm khoa học không cảm thấy mắc cỡ, và người tài trợ cũng chẳng thấy xấu hổ trước hiện trạng đó.

Thursday, April 9, 2015

Cầu sao bản đồ Việt Nam ít màu đỏ

Đó là ước mong của tác giả Danh Đức trong một bài báo trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn (1). Số là Ngân hàng Thế giới (WB – World Bank) vừa mới công bố một công trình phân tích về tỉ lệ người nghèo ở VN và họ thể bằng một bản đồ. Tỉnh nào có tỉ lệ cao càng cao thì màu càng … đỏ. Màu đỏ, như chúng ta biết, là màu của sự nguy hiểm, của sự cuồng nhiệt, nhưng cũng màu báo động. Do đó, tỉ lệ nghèo càng cao thì càng báo động. Vậy, câu hỏi đặt ra là ở VN có bao nhiêu người nghèo?

Wednesday, April 8, 2015

Phát minh của người Việt khiến thế giới 'ngả mũ'?

Báo chí Việt Nam, chẳng biết từ bao giờ, quen thói ca ngợi một cách quá đáng. Có khi một giải thưởng bình thường, thậm chí cấp trung học, mà cũng tốn biết bao giấy mực suốt năm này sang năm khác. Việc làm đó làm cho đương sự nếu là người biết điều thì cảm thấy ngượng ngùng, còn người không biết điều thì tưởng mình là rất vĩ đại. Lại có những "người trẻ nhất", "người lớn tuổi nhất", "người Việt Nam đầu tiên" nghe hết sức … trẻ con. Trong dòng viết đó, đọc bài này (1), nếu không chú ý đến chi tiết, thì rất dễ bị hiểu lầm về sự tài giỏi của người Việt. Trong 4 phát minh mà bài báo này đề cập đến, tôi thấy có 2 phát minh không phải là của người Việt.

Tuesday, April 7, 2015

Một phát hiện hay: Sách Hồng của nhóm Tự Lực Văn Đoàn

Tác giả Đỗ Quý Toàn có một phát hiện thú vị: đó là tủ Sách Hồng của nhóm Tự Lực Văn Đoàn. Mê những tác phẩm của nhóm TLVĐ từ lúc còn bậc đệ thất, vậy mà đây là lần đầu tiên tôi nghe/biết đến tủ sách này! Cũng đúng thôi, bởi vì nhiều nhà phê bình văn học không hề nhắc đến loại sách này, hay có nhắc đến thì cũng chỉ qua loa, và thế là chẳng bao nhiêu người nghe đến tủ Sách Hồng. Đây là loại sách dành mang tính giáo dục cách sống và đạo đức xã hội cho thanh thiếu niên. Cái hay của nhóm chủ trương là họ tìm tòi trong kho tàng truyện cổ tích dân gian, rồi sáng tác thành tiểu thuyết với văn phong mới, trong sáng, dễ hiểu, dễ đi vào lòng người.  Linh mục Thanh Lãng viết "Các nhà văn thi nhau mà lục lọi tìm tòi trong di sản cũ những truyện biến ngôn, những truyện hoang đường để mặc cho chúng những bộ áo mới duyên dáng và thi vị hơn." Đọc qua những điểm sách thì tôi thấy tủ sách này rất cần thiết trong thời đại ngày nay.

Sunday, April 5, 2015

Phiếm: Nightingale = đêm đầy bão


Đó là cách dịch theo kiểu chiết tự của một bài trên báo Tuổi Trẻ (1). Tác giả giải thích rằng "khi tìm tư liệu về Bạch Long Vĩ, chúng tôi biết rằng hòn đảo này còn được gọi bằng cái tên tiếng Anh theo nghĩa không hay là Nightingale (night in gale: 'đêm đầy bão')". Ôi, thật là hài hước!

Saturday, April 4, 2015

"Định cư" và "tị nạn": trường hợp Kim Phúc

Sắp đến ngày 30/4 báo chí VN đang đi tìm những nhân vật lừng danh một thời. Báo Người đô thị có phóng sự ảnh về Phan Thị Kim Phúc, nhưng có một thông tin tôi thấy không đúng và có thể làm người đọc hiểu sai vấn đề. Trong ảnh, phóng viên chú thích rằng "Kim Phúc cùng con trai và chồng (phía sau). Năm 1992, trong chuyến nghỉ trăng mật ở Moscow, Nga sau khi kết hôn, vợ chồng Kim Phúc xin định cư tại Ajax, Ontario, Canada." (1) Sự thật thì không phải như thế; sự thật là Kim Phúc và chồng xin tị nạn chính trị tại Canada.

Friday, April 3, 2015

VN còn ăn xin đến bao giờ?

Thật ra, đó là câu hỏi của người đại diện JICA (Quĩ Hợp tác Quốc tế của Nhật) dành cho phía Việt Nam trong cuộc họp báo hai ngày trước ở VN (1). Điều vui vui là phóng viên đặt câu hỏi rằng Quốc hội VN về tài trợ của Nhật có ràng buộc (như phải thông qua hay dùng nhà thầu Nhật), ông đại diện nói rất thẳng là “Tôi nghĩ đến câu chuyện Việt Nam lúc nào không cần ODA nữa. Đến nay Việt Nam đã nhận ODA 20 năm. Bao giờ Việt Nam không cần cần nữa? 10 năm hay 20 năm nữa?" Có thể hiểu câu đó một cách nôm na là: các anh còn ăn xin đến chừng nào nữa, 10 năm hay 20 năm? Đã ăn xin mà còn cao giọng đòi hỏi! Phải nói rằng đó là một lời bình rất thật, hơi trịch thượng, và có thể làm cho người có tự trọng cảm thấy rất nhục.

Thursday, April 2, 2015

Thư Lý Quang Diệu gửi Margaret Thatcher về vấn đề thuyền nhân Việt Nam

Vài dòng bình luận: Thấy trên Dân Luận bức thư của ông Lý Quang Diệu gửi cho bà Margaret Thatcher (cựu Thủ tướng Anh) về "thuyền nhân" Việt Nam. Bối cảnh ra đời của lá thư là vào lúc mà làn sóng người Việt bất chấp hiểm nguy vượt biển tìm tự do làm xúc động cả thế giới. Trong đó có một chiếc tàu tị nạn được tàu hàng Roachbank của Anh cứu vớt và định đưa đi Đài Loan. Bà Thatcher nhờ ông Lý gây áp lực đến Đài Loan nhận người tị nạn. Ông Lý trả lời bà Thatcher trong một lá thư, mà trong đó có đoạn ông chỉ ra rằng cội nguồn của làn sóng tị nạn là … Chính phủ VN. Trong thư, ông LQD có viết về giới lãnh đạo VN như là những người vô cảm, không có lòng nhân, sẵn sàng đẩy dân mình ra biển để kiếm tiền:

Tuesday, March 31, 2015

Tháng Ba Thanh Tâm Tuyền: rũ bỏ kí ức không thể khác

Xin giới thiệu một bài viết về Thanh Tâm Tuyền của anh bạn tôi, BS Ngô Thế Vinh. Thanh Tâm Tuyền là một nhà thơ nổi tiếng ở miền Nam thời trước 1975. Ông là một trong những thành viên của nhóm văn chương Sáng Tạo. Ông có thời đi lính và mang lon đại uý. Sau 1975, ông bị đi tù "cải tạo" vài năm, rồi sang Mĩ định cư năm 1990, và qua đời năm 2006 ở tuổi 70. Sau 1975, thơ văn của ông dĩ nhiên bị cấm phát hành, nhưng mãi đến khoảng năm 2006 hay 2007 gì đó thì người trong nước mới nghe đến tên ông vì dạo đó xảy ra vụ một nhà thơ ngoài Bắc "đạo thơ" của ông.

Sunday, March 29, 2015

Gian dối trong giới khoa học Tàu


Hôm thứ Sáu vừa qua, nhà xuất bản BMC (Biomedcentral) thông báo cho các thành viên ban biên tập rằng BMC quyết định rút xuống 43 bài báo khoa học, đại đa số là từ … Tàu. Sự việc lên báo WP (1)! Lí do rút xuống là vì sau khi kiểm tra, họ phát hiện có dấu hiện lạm dụng qui trình bình duyệt (peer review). Cái "chiêu" mà các tác giả Tàu sử dụng là đề cử những chuyên gia "ma" để bình duyệt bài báo, mà những chuyên gia ma này có vẻ xuất phát từ các công ti chuyên viết mướn. BMC cho biết họ đã đóng cửa phần đề cử chuyên gia bình duyệt khi nộp bài báo.

Saturday, March 28, 2015

Gặp gỡ cuối tuần: Truy tìm gen loãng xương thất lạc


Xin hân hạnh giới thiệu một cuộc trò chuyện với phóng viên báo Lao Động về phát hiện gen liên quan đến loãng xương hồi tuần qua. Có một thông tin tôi muốn nhấn mạnh là các cơ quan tài trợ cho nghiên cứu khoa học nên nghĩ xa và lớn hơn, chọn những dự án có ý nghĩa khoa học nhưng phải khả thi để đầu tư, chứ không nên chi tiền cho những dự án tủn mủn rồi cũng sẽ chẳng dẫn đến đâu.

Hiện nay, có nhiều người (nhất là cánh nhà báo) nhao nhao đòi những ai nhận tài trợ của Nhà nước và cả cơ quan tài phải công bố kết quả nghiên cứu. Tôi nghĩ đòi hỏi này hoàn toàn chính đáng. Nhưng đối với người có tự trọng và làm khoa học nghiêm chỉnh thì đòi hỏi công bố là thừa, bởi vì họ biết rất rõ đó là nghĩa vụ của họ.

Friday, March 27, 2015

Khoe nghiên cứu mới: 60% người Việt bị thoái hoá cột sống


Thỉnh thoảng có dịp "khoe" nghiên cứu mới cùng các bạn đồng nghiệp xa gần. Đây là một nghiên cứu liên quan đến một bệnh rất phổ biến ở Việt Nam và mới được công bố trên tập san Calcifield Tissue International (CTI). Trong nghiên cứu này, chúng tôi phải làm rất công phu, phải đo 3 chiều từng đốt sống một, của 20 đốt sống, trên 600 người. Nghe là đã phát ngán, nhưng phải làm từ từ, và chính vì thế là tốn nhiều thì giờ. Kết quả cho thấy có đến 60% người bị thoái hoá cột sống mà họ không biết. Suy đoán cho cả nước thì có 16 triệu người, một con số rất lớn! Một lần nữa, đây là nghiên cứu đầu tiên mà chúng tôi làm ở Việt Nam và cho người Việt Nam. Rất vui vì đã đóng góp một phần cho y học bên nhà về một mảng nghiên cứu mà không ai làm, hay có làm mà chưa được công bố trước đây.

Thursday, March 26, 2015

Bầu cử kiểu … Úc

Tôi thích xem các tờ rơi và quảng cáo trong các cuộc bầu cử ở Úc. Mỗi lần bầu cử là mỗi lần các đảng vận động tranh cử với những sáng tác rất hay. Tôi phải nói là “sáng tác”, bởi vì đó là những sản phẩm văn hoá đòi hỏi suy nghĩ của người tạo ra chúng. Họ dùng những sáng tác đó để tấn công đối thủ chính trị, và để thuyết phục cử tri rằng đảng của họ là xứng đáng cầm quyền. Nhưng mỗi quảng cáo chỉ có vài giây, và cái thách thức là làm sao nói cho được nội dung và thuyết phục cử tri trong vài giây đó.

Wednesday, March 25, 2015

Lý Quang Diệu và Phạm Văn Đồng

Thế là ông Lý Quang Diệu đã về cõi vĩnh hằng ở tuổi 91. Đã có rất nhiều bài báo viết về cuộc đời và sự nghiệp to lớn của ông, những gì chúng ta viết có nguy cơ cao bị rơi vào sự thừa thải. Nhưng viết về ông dựa trên cái nhìn của VN thì chắc không thừa. Ông Lý Quang Diệu làm thủ tướng Singapore khoảng 31 năm. Ông Phạm Văn Đồng cũng làm thủ tướng [một phần và sau này toàn phần VN] được 32 năm. Nhưng hai người để lại những di sản rất khác nhau.

Tư tưởng lớn gặp nhau?

Ông Lý Quang Diệu qua đời là nguồn cảm hứng của biết bao nhiêu so sánh và ngợi ca. Nhưng có một so sánh làm tôi gãi đầu bứt tai, đó là “phát hiện” rằng ông Lý Quang Diệu và ông Hồ Chí Minh có cùng tư tưởng về tầm quan trọng của giáo dục (1). Bài báo này còn nâng hai vị đó, ông Hồ và ông Lý, lên bậc “thiên tài”! Tôi thì thấy khác: tôi nghĩ hai người có suy nghĩ khác nhau về giáo dục. Cái tầm nhìn về giáo dục của ông Lý, nói cho công bằng, cao hơn cái tầm nhìn của ông Hồ.