Thursday, October 18, 2007

Cục đất sét và thần tượng


Hôm nay tôi nhận được một bình luận của một giáo sư ở trong nước về tình hình khoa học ở nước ta. Đọc mà buồn. Chẳng biết có lối nào “ra” không? Đây là một sự khủng hoảng đã được báo động từ lâu. Vụ sập cầu Cần Thơ ông bộ trưởng suýt từ chức. Đáng lẽ trong tình trạng này ông bộ trưởng khoa học và công nghệ cũng nên … tc. Thế hệ sau sẽ phải trả giá cho sự “cà tàng” của ta ngày nay. Riết rồi không biết ai là giáo sư thật và ai là giả nữa. Khổ.

Tựa đề là do tôi đặt: cục đất sét và thần tượng. Nghe nói ông cụ giáo sư sẽ gửi bài này đăng báo. Tôi đoán thế nào báo chí họ cũng cắt những đoạn mà cụ nói thật.

NVT



(bắt đầu trích dẫn)

Nên nhận định thế nào về con số 2/3 số tiến sĩ không làm khoa học mà làm quản lý ? -Trong số 1/3 còn lại cũng chẳng có mấy người thật sự làm khoa học, mà chỉ làm khoa học trên danh nghĩa, và rất nhiều sản phẩm của họ khó được chấp nhận là công trình khoa học theo cách hiểu thông thường trên quốc tế. Đánh giá cho đúng, tôi nghĩ chỉ 10-15% số tiến sĩ có trình độ tương xứng với bằng cấp đó trên quốc tế. Và cũng chỉ 10-15% số GS, PGS có trình độ tương xứng với các chức vụ đó trên quốc tế. Còn lại không chỉ thấp mà thấp đến tệ hại, nhiều người không có thể đứng trong phạm trù “dạy đại học”, dù ở mức thấp nhất.

Rất nhiều tiến sĩ của ta trình độ chưa bằng cử nhân của các nước, rât đông GS, PGS của ta không được như trợ giảng mới ra của họ. Tôi nói điều đó với tinh thần trách nhiệm đầy đủ. Trong ngành toán học điều này quá rõ, mà trong các ngành khác chỉ có tồi tệ hơn. Nói ra thì chạm tự ái, có người lồng lộn lên, chẳng qua vì lâu nay họ được đối xử cao hơn quá nhiều giá trị thật của họ, mà trong một xã hội đã quá quen lấy giả làm thật, họ không ý thức được sự kém cỏi cũng chẳng có gì khó hiểu.

Ở quê tôi ngày xưa, cục đất sét được nặn thành tượng thần, rồi ai đi qua cũng cúi đầu, riết cục đất cũng thành thiêng. Trong mỗi lĩnh vực khoa học, giáo dục của ta đều có nhiều vị đã trở thành thiêng theo kiểu đó, cứ tung hứng lên rồi không mấy chốc trở thành chuyên gia đầu ngành, được trao trọng trách lãnh đạo, rồi cái mô hình ấy cứ truyền lại để được tiếp nối, như vậy làm sao khoa học, giáo dục phát triển lành mạnh được.

Cái nguy hại là khi danh và thực tách rời, thật giả lẫn lộn, thì liền theo đó là nhiều tài năng chân chính bị vùi dập, chưa kịp nở đã tàn. Chẳng hạn trong lúc ta có hàng nghìn GS, PGS hữu danh vô thực thì 3 năm sau khi đã mất biết bao thì giờ bàn thảo để chấn chỉnh cái gọi là Hội đống Chức danh GS PGS, chỉ mới cách đây vài hôm thôi, tôi được chứng kiến trường hợp một nhà toán học trẻ 36 tuổi, bảo vệ tiến sĩ ở một đại học Pháp cách đây 7 năm, làm trợ giảng và giảng viện đại học Qui Nhơn hơn 10 năm, trong vòng 8 năm đã có 15 công trình công bố trên các tạp chí quốc tế có uy tín của ngành, đầy triển vọng trở thành một nhà toán học có tầm cỡ, cho nên hoàn toàn đạt tiêu chuẩn cao của một PGS theo chuẩn mực quốc tế, nhưng ở VN lại bị gạt ra vì ... không đủ số điểm về nghiên cứu khoa học, tính theo cách cân, đo, đếm khoa học độc đáo của Hội đồng Chức danh GS, PGS đã “đổi mới”.

Thật đau lòng và đáng phẫn nộ, tình hình dốt nát như thế kéo dài đã hàng chục năm, sẽ đẩy nền khoa học, giáo dục này đến vực thẳm nào, nhiều vị giữ trọng trách vẫn rất mơ hồ, thậm chí hoàn toàn dửng dưng phó mặc cho nó tự cứu lấy, rồi lâu lâu lên tiếng “củng cố, nâng cao, đẩy manh. phát triển”.

Một số trí thức thiếu tư cách (và thường thiếu tài) ra sức ru ngủ các vị, để được tín nhiệm và thăng tiến đều đặn. Rốt cục, ở xứ này chỉ có thùng rỗng mới kêu to và mới được nghe thấu. Nguyên nhân xem ra vì nhiều vị chỉ thích vỗ cho các thùng rỗng ấy kêu ngày càng to, chứ đâu có quan tâm gì khác.

Tôi rât tán thành nhận định : giáo dục, khoa học đang rơi vào khủng hoảng trầm trọng, chứ không phải chỉ là “không thành công” như Cựu Thủ Tướng PVK đã nhìn nhận cách đây vài năm, dù sự nhìn nhận ấy cũng đã là sự dũng cảm đáng kính trọng trong hoàn cảnh chúng ta.

“nhân danh phát huy sáng tạo đi tìm một con đường riêng, nhưng thực tế là lạc lỏng” (giòng 2-3 từ dưới lên). Giáo dục và khoa học của ta không chỉ tụt hậu mà đi lạc ra ngoài con đường chung của thế giới, hết sức “không giống ai” và đó là nguồn gốc mọi vấp váp, khó khăn khi hội nhập nếu không kịp chấn chỉnh. Trong báo cáo khảo sát của đoàn Viện Hàn Lâm Hoa Kỳ về một số đại học lớn của VN có nói rõ sự “không giống ai ấy”.

Của đáng tội, các chức trách giáo dục, khoa học cũng luôn nói học tập các nước, và những chủ trương, chính sách “sáng tạo” ấy cũng chẳng qua từ học lỏm mà ra, chỉ có điều học lỏm mà không tiêu hóa được lại cứ chủ quan cho mình giỏi hơn thiên hạ, hiểu sai, làm sai một cách ấu trĩ lố bịch, mà khó hiểu là thường chỉ sai theo hướng có lợi cho những nhóm lợi ích nào đó không trùng với lợi ích của đất nước, nên luôn là nguồn gốc phát sinh tiêu cực. Điển hình là du nhập sống sượng các quan niệm “giáo dục là hàng hóa”, “thị trường giáo dục”, “thị trường khoa học” , để tiến tới “cổ phần hóa” các đại học công lập, khuyến khích kinh doanh giáo dục kiếm lời, cho đấu thầu, nghiệm thu các đề tài nghiên cứu khoa học, y như đấu thầu các công trình xây dựng, để rồi bỏ hàng đống tiền công quỹ vào những việc mà chỉ nghe đến cái tên đề tài nghiên cứu đã thấy ngượng và xót xa cho nền khoa học của đất nước.

Hàng năm Bộ KH và CN trả lại Nhà Nước hàng trăm tỉ đồng trong ngân sách dành cho khoa học, trong khi nhiều người làm khoa học thiếu phương tiện nghiên cứu tối thiểu, lương không đủ sống, buộc phải tự cứu bằng những công việc khác rồi dần dần bỏ bê khoa học hoặc tìm cách ra nước ngoài kiếm sống. Quản lý khoa học kiểu đó là vì lợi ích của ai ? Vì dân, bởi dân, do dân chăng ? Nghịch lý trong xứ này là không ai coi thường sự nghiệp giáo dục chân chính bằng Bộ Giáo dục, không ai coi rẻ chất xám sáng tạo khoa học bằng Bộ Khoa học. Những việc mà ở các nước văn minh phải coi là scandal thì ở nước ta là thành tích để tuyên dương. Một đại học công gầy dựng được 27 tỉ đống trong 3 năm thì hiệu trưởng được coi là xuất sắc.

Cơ quan quản lý khoa học quốc gia để ối đọng ngân sách hàng trăm tỉ đồng rồi trả lại cho Nhà Nước, sau khi đã xài riêng cho trà nước, giấy bút, trong nội bộ cơ quan tính ra trong một tháng bằng cả tiền lương của 300 giáo sư (!) , ấy thế mà, để xem, có lẽ rồi đây sẽ được kể là thành tích tiết kiệm cho Nhà Nước, có ý thức quý trọng “tiền đổ mồ hôi sôi nước mắt của dân” nên chỉ tiêu thoải mái cho trà nước chứ không dám tiêu, dù chỉ dè sẻn, cho nghiên cứu khoa học. Theo các vị ấy, VN nghiên cứu khoa học thế là quá đủ rồi !

(hết trích dẫn)

6 comments:

Trịnh Quốc Dũng said...

Chào thầy Tuấn. Em là Dũng, làm về Nhiệt, giáo viên tại ĐHBK Hà Nội đây ạ. Thầy cũng hiện đại ghê, "chơi" cả blog nữa cơ. Blog của thầy cũng phong phú nữa. Còn blog của em thì chỉ toàn thơ với thẩn thôi.

Nếu không phiền, mời thầy ghé qua trang nhà blog của em, địa chỉ là:
http://uk.360.yahoo.com/dungtq2412_ihere

Cảm ơn thầy Tuấn!

Nguyễn Văn Tuấn said...

Cám ơn Dũng. Làm blog thì dễ quá, làm website mới khó. Website của tôi “chết” rồi, nên phải sử dụng blog thôi.

Tôi cũng có thời thơ với thẩn, nhưng bây giờ thì hết hứng rồi. Hồi đó, tôi cũng mê thơ của Xuân Diệu, Thế Lữ, Nguyễn Bính, v.v… Nhớ nhất là câu “Nhà nàng ở cạnh nhà tôi / Cách nhau cái dậu mồng tơi xanh dờn / Hai người sống giữa cô đơn / Dường như nàng có nỗi buồn giống tôi / Giá dừng có dậu mồng tơi / Thể nào tôi cũng sang chơi thăm nàng”.

Mấy câu này tôi nhớ lâu lắm, vì ngày xưa tôi ra học ở thành phố và ở cạnh nhà cô nàng mà phải thẳng ra là mình có để ý. Để ý thôi, chứ chẳng phải mê muội gì. Rồi thấy câu thơ của NB sao mà hợp cảnh thế. Vậy mà nhớ đến bây giờ.  Có thời tôi cũng viết phê bình thơ và văn chương nữa, nhưng phải chờ khi nào rảnh sẽ post lên để đọc chơi.

NVT

Anonymous said...

Chào Anh Tuấn.
Hôm nay có dịp thăm lại "trang nhà" của Anh. Chúc Anh khỏe
Xin Anh cho phép copy lại "Cục đất sét và thần tượng" Anh nhé, Cám ơn Anh trước.
Không biết Anh có nguồn này từ đâu? Hay quá Anh à. Trước đây thấy Anh cũng hay trích dẫn bài của GS Phạm Duy Hiển, Chú Hiển là thủ trưởng trước đây của Đức, khi còn làm ở Viện Nghiên cứu hạt nhân ở Đà lạt.
Chào Anh.
Nguyễn Công Đức

Trịnh Quốc Dũng said...

Thơ Xuân Diệu, Nguyễn Bính em cũng rất thích và đọc nhiều bài của hai nhà thơ lớn này.

Về Nguyễn Bính, em thích bài "Mưa xuân" do ông viết. Theo em, đó là bài thơ tả cảnh, tả tình tuyệt đỉnh của NB.

Còn Xuân Diệu, em thấy hai câu:"Nỗi đời cay cực đang giơ vuốt/
Cơm áo không đùa với khách thơ" thật quá đúng với mọi người trong chúng ta. Có lẽ vì vậy mà nhiều lúc, giống như các thầy, em cũng chạnh lòng, xót xa cho những giáo viên, những nhà khoa học của nước nhà thầy ạ.

Anonymous said...

Rất thú vị

Anonymous said...

Chào Bác Tuấn! Tôi rất ấn tượng với Blog của Bác.Rât nhiều thông tin, vấn đề đáng quan tâm, đáng bàn. Cảm ơn Bác nhiều. Tôi cảm thấy được học hỏi và chia sẻ.
Tôi rất ấn tượng với bài viết "Cục đất sét và thần tượng".Chỗ tôi, đã chứng kiến vài ông Tổng Cóc (là sếp cụ) tuyển cả đám đệ tử đang ngấp nghé gánh tiền đi HN chạy cho cái bằng PGS.Nhờ chính sách ưu tiên khu vực còn nhiều khó khăn nên...đã thành công.
Có người học theo, làm vài năm liền. Chuyện đáng nói là điểm công trình rất cao. Nhưng vẫn...trượt. Tiếc tiền...ngài lại làm tiếp.
Nói về các công trình của ngài thì...học trò bảo chỉ có thể xé ra dùng đề chùi.Vì bài báo thì đổi bằng tiền triệu, sách thì đổi bằng tiền trục triệu để được xuất bản, chứ kiến thức thì ngang với em trai ông bò tót. Điều đáng nói là ngài không mất tiền làm công trình. Vì cách làm của ngài thật đặc biệt. Tập hợp các bài viết, in sách, tự bỏ tiền xuất bản (mỗi năm 1 đến 2 cuốn),mang sách về, đem khoán cho các lớp học trò (mỗi lớp vài chục cuốn), thu lại vốn và còn có lãi. Nghe đâu ngài sắp đạt PGS.
Ôi giáo dục VN. Chắc còn tệ hơn thời Sinh đồ ba quan.