Monday, October 29, 2007

Mô hình đại học mới ở nước ta

Mới đây, báo Tia Sáng gửi cho tôi một bài viết tường thuật về việc lập một đại học đẳng cấp quốc tế bằng cách biến Viện khoa học công nghệ thành một đại học. Mục tiêu là trong vòng vài năm đưa đại học lên tầm quốc tế trong danh sách "Top 200" trên thế giới. Họ hỏi tôi nghĩ gì hay có ý kiến gì không. Kèm theo đây là ý kiến ngắn của tôi. Xin viết ra đây để các bạn đọc trước khi lên báo:


Viện KH&CN Việt Nam thì có khả năng trở thành một cái đại học, điều này không ai nghi ngờ cả. Nhưng có nâng lên đại học tầm cỡ quốc tế (world-class university) hay không là một vấn đề khác: vấn đề nghiên cứu khoa học. Ai cũng biết, năng suất và chất lượng nghiên cứu của Viện vẫn còn tương đối thấp; nhưng với cơ sở vật chất, con người và đầu tư, tình hình có thể có khả quan hơn. Không nên “khoa trương” có bao nhiêu tiến sĩ hay giáo sư, vì vấn đề không phải là con số, mà là làm được gì với lực lượng khoa học đó. Nếu lập một đại học mới có tầm vóc, theo tôi, định hướng của đại học nên thiên về nghiên cứu khoa học hơn là giảng dạy.

Ở Mĩ có Học viện Công nghệ California (Caltech) chỉ có khoảng 2000 sinh viên (mà trong số này hơn 50% là sinh viên sau cử nhân) nhưng số lượng giáo sư và giảng viên thì lên đến 1200, và do đó, sản lượng nghiên cứu khoa học của họ chỉ có thể mô tả là “tuyệt vời”: 31 giải Nobel, và mỗi năm công bố 2600 bài báo khoa học. Ở Úc cũng có một trường đại học thuộc loại hàng đầu được thiết lập theo mô hình của CalTech nhưng ngân sách thấp hơn: đó là truờng Australian National University (ANU – Đại học Quốc gia Australia). Trường này chỉ có 13.000 sinh viên (trong số này có hơn 40% là nghiên cứu sinh sau cử nhân), và khoảng 1400 giáo sư và giảng viên với sản luợng khoa học trên 1900 bài báo khoa học hàng năm. Chỉ trong vòng 50 năm, trường ANU trở thành một trong những trường hàng đầu trong vùng và trên thế giới. Tôi hi vọng rằng mô hình của một đại học từ Viện KH & CN cũng theo định hướng như thế.

Theo tôi, không nên đặt mục tiêu vào “Top 200” làm gì. Vấn đề chính là làm sao tạo điều kiện để cho đại học đó thực hiện tốt những nghiên cứu khoa học với chất lượng cao và gây ảnh hưởng trên trường quốc tế. Một khi đại học đã tạo tên tuổi trên trường khoa học quốc tế thì những danh hiệu “phù du” kiểu “Top 200” không phải là vấn đề chúng ta quan tâm. Nên nhớ rằng mấy kiểu xếp hạng “Top” chỉ tương đối thôi. Chẳng hạn như trường ANU năm 2006 đứng hạng 16 theo cách làm của tờ Times Higher Education Supplement, nhưng lại “tụt” xuống hạng 38 theo cách làm của tờ Newsweek! Chúng ta không nên quá quan tâm đến xếp hạng, bất cứ do ai làm, mà nên quan tâm đến việc làm thực tế của mình có đem lại lợi ích cho ai không.

Yếu tố Việt kiều quan trọng. Một số giáo sư và nhà khoa học gốc Việt ở nước ngoài có kinh nghiệm về hoạt động khoa học và khoa bảng lâu năm, là một nguồn nhân lực cần thiết cho một đại học mới ở nước ta. Cho dù các nhà quản lý và giáo sư trong nước giỏi đến mấy đi nữa, nếu không va chạm, cọ sát với thực tế ở ngoài thì khó mà nâng cao chất lượng và hội nhập quốc tế.

NVT

No comments: