Sunday, October 21, 2007

Nguyễn Tất Nhiên

Hôm nay thơ thẩn một chút nhân thấy một tờ báo trên mạng có bài của Đỗ Kh viết nhà thơ Nguyễn Tất Nhiên. Nếu các bạn thuộc vào thế hệ chúng tôi, tức là những người trưởng thành trong thời thập niên 1960s hay 1970s, thì không thể nào không biết NTN. Anh nhà thơ này sinh năm 1952 ở Biên Hòa với tên cúng cơm là Nguyễn Hoàng Hải. Sau 1975, anh ấy qua Mĩ và chết năm 1992 trong một hoàn cảnh bi đát như lời thơ mà anh ta viết mấy chục năm về trước. Tội nghiệp anh ấy lắm. Một nhà thơ, theo tôi, có tài và mẫn cảm nhưng sống vào thời nhiễu nhương.

Nói đến NTN tôi nhớ ngay đến những bài nhạc nổi tiếng được phổ từ thơ của anh: Trúc đào, Cô em Bắc kì nho nhỏ, Em hiền như ma soeur, Linh mục. Phần lớn là do nhạc sĩ Phạm Duy chuyển lời thơ sang nhạc. Hay tuyệt.

Tôi thấy thơ của NTN dễ thương, pha chút tính híp-pi thời thượng nhưng không bao giờ lố bịch, và nhất là táo bạo. Thời đó mà anh ta dám nói những câu như:

vì tôi là linh mục

không biết mặt thánh thần
nên tín đồ duy nhất
cũng là đấng quyền năng !
tín đồ là người tình
người tình là ác quỉ
ác quỉ là quyền năng
quyền năng là tín đồ

hay dám đem hình ảnh của bà sơ ra làm thơ. Mấy bài này tôi đều thích, nhưng thích nhất có lẽ là bài Trúc Đào mà nhạc sĩ Anh Bằng phổ thành nhạc hay tuyệt:

Chiều xưa có ngọn trúc đào

Muà thu lá rụng bay vào sân em.
Chiều thu lá rụng êm đềm
Vàng sân lá đổ cho mềm chân em
Tại vì hai đứa ngây thơ
Tình tôi dạo ấy là ngơ ngẩn nhìn
Nhìn vằng trăng sáng lung linh
Nhìn em mười sáu như cành hoa lê
Rồi mùa thu ấy qua đi
Chợt em mười tám chợt nghe lạnh lùng
Thuyền đành xa bến sang sông
Hàng cấy trút lá tình đi lấy chồng
Chiều nay nhớ ngọt trúc đào
Mùa thu lá rụng bay vào sân em
Người đi biết về phương nào
Bỏ ta với ngọn trúc đào bơ vơ.

Thôi tôi để cho các bạn đọc để biết, chứ nói một chút nữa là tôi trở thành người nói với chính mình.

NVT


====
http://www.talachu.org/index.php
Thơ :: 21.10.2007
Nguyễn Tất Nhiên
Minh khúc

Vào lúc nửa đêm ở ngoài sân chỉ còn một bóng vẩn vơ đi qua đi lại vòng quanh mấy cái cây èo uột trong sân Trung tâm III Tuyển mộ nhập ngũ. Anh thanh niên này mặt cúi trầm ngâm nhịp 6 và nhịp 8 bước chân. Chắc là anh đang làm thơ. Tôi đi ra bắt chuyện và quả ra là vậy. Trên tay anh cầm một cuốn vở học trò.


Đó là vào năm 1974 ở miền Nam. Hai ngày nữa tôi sẽ chuyển sang trại tân binh tình nguyện đợi về đơn vị. Anh sẽ chuyển sang trại tân binh quân dịch và tôi sẽ không bao giờ gặp lại, nhưng cuộc chiến dù sao cũng sẽ chấm dứt trong vài tháng nữa. Bài thơ của anh trên giấy chép tay mà anh đưa cho tôi đọc, tôi chỉ nhớ có câu u uất, “Đêm nghe trái bã đậu nổ”. Cây bã đậu là những cây này, dễ nuôi và chóng lớn để cho các quân trường có một chút bóng mát, về khuya trái lốp bốp nở nhưng không hẳn là để tập làm quen với tiếng súng sa trường. Nhưng điều mà tôi ấn tượng về người bạn chốc lát này là lúc anh ngẩng mặt và vung tay về phía cái sân vắng lặng: “Năm ngoái, Nguyễn Tất Nhiên đứng ở nơi đây”.

Vào thời điểm nói trên, thơ của Nguyễn Tất Nhiên qua những bài phổ nhạc là hiện tượng không thể tránh khỏi ở Miền Nam. Ca từ này đi vào đời thường, liếc đâu cũng thấy những cô Bắc kỳ nho nhỏ hiền như ma-sơ và cắt tóc demi-garçon trong khi các thanh niên thì nói năng chi cũng thừa nên chỉ chực leo lên nóc nhà thờ mà ôm thánh giá. Trẻ con thì rêu rao đầu ngõ “Thà như bồ câu/ Chết được nhồi yến” thay vì “Thà như giọt mưa/ Chết trên tượng đá” và bao nhiêu lá trúc đào nắn nót bằng mực tím trên những vở học trò. Nói không ngoa, Biên Hòa trở thành văn hóa.

Nguyễn Tất Nhiên sau 1975 đầu tiên sang Pháp, có một tập thơ do Nam Á xuất bản, vào thuở in ấn ở nước ngoài còn phải chụp lại những chữ đánh máy lọc cọc rất thủ công. Tôi không được biết anh vào giai đoạn này mà là ở Bolsa, sau khi anh sang Mỹ định cư. 1987 hay 1988 là thời điểm cựa quậy của cộng đồng, như một đứa bé bắt đầu lớn. Báo chí đã có nhiều, và Nguyễn Tất Nhiên xuất hiện đều đặn, có lúc anh vào lãnh vực làm băng nhạc nhưng như một số nhà thơ, cuộc sống đối với anh là một chiếc áo mặc không vừa. Cuộc sống riêng tư, cũng như cuộc sống bên ngoài, xã hội, anh tay chân lóng ngóng. Bạn bè, gia đình, thân hữu đều nỗ lực giúp anh vá víu đến đâu hay đến đó, và chỉ có thể là tạm bợ.

Những bài “Minh khúc” là ở giai đoạn cuối này. Tôi gặp Nhiên bất thường, có bận anh cho tôi xem bản nháp của một trường thi về lịch sử Việt Nam, chắc vì hai con anh còn bé và cũng như những đứa trẻ lớn lên ở nước ngoài không thích đọc Đại Nam thực lục chính biên hay Hoàng Lê nhất thống chí. Lúc đó Nhiên cười rất đỗi ngây thơ và cuộc đời thì chẳng ngây thơ chút nào cả. Lần khác, chẳng bao lâu sau, anh giúi cho tôi một bản hắt hiu đánh máy, có vài chữ anh chữa lại bằng tay. Kỷ vật của tôi không phải là những tờ giấy tôi đã đánh rơi đâu mất này, mà là vài câu thơ tôi còn giữ trong một xó óc:

Buồn ơi tôi thấy tôi bàn ghế
Nguyện hiến cho đời một tấm lưng

Nguyễn Tất Nhiên đã ra đi, ngồi trong xe một mình ở một sân chùa vắng. Tôi không rõ là chùa nào và sân chùa này có trồng cây bã đậu hay không. Đám tang anh, tôi lái xe lạc đường và đến trễ sau khi mọi người đã ra về. Nhưng thôi, người chết thì chẳng đi đâu được và vẫn nằm đó.

Tập “Minh khúc” 10 bài này, Nguyễn Hoàng Nam vừa mới tìm lại thấy một bản. Đây không phải là những bài cuối mà là những bài Nguyễn Tất Nhiên có gom lại thành tập và photo thành vài bản. Một số bài trong tập đã được in trên báo dạo đó nhưng vào thời điểm internet chưa thông dụng nên không được lưu trữ trên mạng.

10.2007 Đỗ Kh.



1 comment:

Trịnh Quốc Dũng said...

Em có một bài thơ, cũng khá hợp với hoàn cảnh của chàng trai trong bài "Trúc đào":

Nhớ em biết mấy cho vừa

Người đi có thấu tiếng mưa ngập lòng

Tiễn nàng một buổi bên sông

Cớ sao chẳng nhận áo hồng của anh?

Mong em gặp được duyên lành

Tình câm đã chết, thôi đành từ ly

Thuyền hoa xác pháo vu quy

Tim buồn nghe sáo Trương Chi...càng buồn

Rượu sầu quyện với lệ tuôn

Nhớ thương anh lại để hồn...tương tư...