Monday, October 22, 2007

Xì-căng-đan Vàng Anh và sự “xâm lăng” văn hoá

Có bài này viết rất hay về vụ HTL.

http://vietnamnet.vn/thuhanoi/2007/10/750551/

Xì-căng-đan Vàng Anh và sự “xâm lăng” văn hoá.
01:45' 22/10/2007 (GMT+7)
(VietNamNet) - Xì-căng-đan Vàng Anh-Hoàng Thuỳ Linh (VA-HTL) là câu chuyện vấp ngã đau đớn, bẽ bàng của một cô bé diễn viên trong đời sống xã hội thị trường tiêu dùng và thực dụng đầy phức tạp, nhưng lại đặt ra những vấn đề lớn hơn, và cũng đau hơn, sâu sắc hơn cho người lớn chúng ta, cho giáo dục mỗi gia đình, cho các nhà quản lý giáo dục, văn hoá và quản lý đất nước.

Bạn đọc phải vào đó để đọc toàn bài. Ở đây tôi chỉ nói vài ý nghĩ của mình thôi.

Mấy hôm nay báo chí làm ồn ào vụ cô “Vàng Anh” HTL. Thú thật, tôi không để ý đến vụ này vì tưởng rằng báo chí bàn về bộ phim “Nhật kí Vàng Anh” ở trong nước mà mình thì ở ngoài nên đâu biết gì mà nói, mà bàn. Hóa ra, tôi sai, vì họ bàn về vụ ai đó tung đoạn phim bẩn thỉu nào đó do cô bé HTL đóng vai chính. Tôi không xem phim đó, và cũng chẳng có thì giờ mà đi tìm trên net làm gì, nhưng qua báo chí và mấy trang blog phổ thông (Huy Đức, Cô gái Đồ Long, Trang Hạ, v.v…) tôi biết câu chuyện khá phức tạp, nhưng tôi thì muốn nhìn qua lăng kính văn hóa làm người. Tôi không dám nói đến đạo đức (rất cần thiết), vì đó là phạm trù của các vị bên tôn giáo.

Tôi nghĩ gì về hành vi của HTL hay những cô như thế ngày nay? Tôi thấy giới trẻ thời nay có cái may mắn hơn thời chúng tôi là họ có nhiều thông tin hơn nhiều. Nói theo tiếng Anh là họ “exposed to rich information”. Có nhiều thông tin không hẳn là tốt. Trong cái đống thông tin đó, có rất nhiều thứ rác rưởi, độc hại, nhưng cũng có nhiều thứ cực kì có ích và thú vị. Nhưng làm sao để sàng lọc những thông tin tốt từ đống rác độc hại là một vấn đề cần đặt ra.

Theo tôi giới trẻ ngày nay thiếu kĩ năng xử lí thông tin, cho nên họ rất dễ bị chao đảo. Mấy em sinh viên từ trong nước ra ngoài này du học thoạt đầu thấy choáng ngộp trước cái giàu sang, tráng lệ của phương Tây, và quay sang chê bai Việt Nam, dè bỉu văn hóa Việt Nam, phản đối lối sống truyền thống Việt Nam. Để chứng tỏ mình cũng có khả năng thích ứng, họ quay sang lối sống Tây phương: tức là cũng áo quần đồ thời trang (hở rốn, hở mông, tóc vàng, tóc nâu, phấn son tùm lum, v.v…), cũng “tự do” (kể cả tự do quan hệ sex, “sống thử”), cũng ăn chơi (uống rượu, hút thuốc lá), v.v… Theo tôi biết cái cô HTL và đồng nghiệp của cô sống như thế hay gần như thế. Có thể xem đó là lối sống lành mạnh không? Ngay cả người Tây phương còn thấy đó là lối sống sa đọa, thiếu lành mạnh, và họ kêu gọi quay về lối sống gia đình, tôn trọng người có tuổi, có trách nhiệm với xã hội và người chung quanh. Ấy thế mà giới trẻ ta lại chạy theo cái lối sống mà người ta đã khinh bỉ nó! Đó là hậu quả của kẻ bắt chước. Bắt chước thì lúc nào cũng đi sau người ta. Bắt chước văn hóa chỉ làm cho người nước ngoài khinh bỉ.

Tất nhiên, không phải tất cả những đặc điểm văn hóa của mình là hoàn toàn tốt. Nhưng những cái hay cần được duy trì và phát huy. Mặt khác, bắt chước cái hay của Tây phương thì được, nhưng bắt chước cái xấu của họ thì không thể chấp nhận được, vì đó là “lai căng”. Lai căng rất đáng khinh bỉ. Trịnh Công Sơn từng viết: “Gia tài của mẹ một bọn lai căng / gia tài của mẹ một lũ bạc tình”. Một số trẻ em ngày nay là một lũ lai căng và bạc tình, bạc tình với quê hương, với tổ tiên.

Tôi nghĩ giới trẻ ngày nay thiếu bản lĩnh văn hóa. Nếu là người có bản lĩnh, đứng trên sự việc, thì người đó sẽ không bao giờ nao núng trước cái mới hay cái hơn mình. Người thiếu bản lĩnh văn hóa thì rất dễ bị thuyết phục bởi những cái mới. Vì không có bản lĩnh văn hóa nên khi thấy cái gì mới họ cũng đều chạy theo. Mà chẳng phải giới trẻ, ngay cả những người tự hào là “có học” cũng thế. Một vị cũng có tiếng “dissident” (hiện ở trong nước) có lần phát biểu rằng ông ấy khi mới sang Singapore thấy choáng ngộp vì cái cửa kiếng xoay vòng của một building và tự hỏi biết bao giờ VN ta mới có một cái. Vị này còn nói dân Tây ai cũng biết lái xe hơi, còn dân ta thì chỉ chèo xuồng! Hàm ý ông này nói rằng dân mình nghèo quá, lạc hậu quá, ngu quá, và kêu gọi phải làm giống như Tây: ai cũng lái xe hơi. Mới nghe qua tưởng đâu là ý kiến một cậu bé chưa trưởng thành, nhưng hóa ra ông này là “viện sĩ”! Chắc là viện sĩ dỏm. Ông ấy không biết rằng sáng chế là nhu cầu của cuộc sống. VN và các nước Đông Nam Á là các nước nông nghiệp và văn hóa của họ là văn hóa sông nước, cho nên họ không cần sáng chế ra xe hơi làm gì. Còn người Tây phương có văn hóa du mục, nay đây mai đó, nên họ cần phương tiện đi đường nhanh và đó chính là lí do họ sáng chế xe hơi. Có lẽ tôi giải thích hơi đơn giản, nhưng đây là blog nên tôi viết không đầy đủ được.

Theo tôi, tập phim “Nhật kí Vàng Anh” đó nó cũng phản ảnh lối sống của một thành phần trẻ em ở thành thị, giàu có, và cha mẹ có quyền thế. Đó không phải là cái gì đáng chê trách. Thật ra, chúng ta cần nhiều người giàu trong xã hội. Tuy nhiên, tôi nghĩ phim đó không phản ảnh đa số trẻ em trong vùng quê, những em chưa biết đến điện thoại di động là gì, chưa bao giờ dám mơ đến cái áo 700 ngàn đồng, chưa bao giờ dám mơ đến một chuyến du lịch Singapore, bởi vì cha mẹ các em có thu nhập khoảng 30 ngàn đồng một ngày. Không, tôi không đòi hỏi chúng ta phải ca ngợi cái nghèo (như các nhà thơ của ta hay thi vị hóa); tôi chỉ muốn hoàn cảnh của đại đa số người dân ở nông thôn, những người đang giữ các giá trị văn hóa truyền thống của Việt Nam, được nhiều người biết đến để giúp đỡ họ.

Để hôm nào tôi viết tiếp về đề tài này …

NVT

No comments: