Wednesday, January 2, 2008

Nhiều tiêu chuẩn đào tạo tiến sĩ còn "lãng mạn"

Bài này góp thêm một tiếng nói về chất lượng đào tạo tiến sĩ hiện nay ở nước ta. Tôi không có gì để nói thêm, chỉ thấy những vấn đề nêu trong bài cũng đã được nói đến nhiều lần rồi. Cần phải có một cuộc "đại phẫu" cái chương trình đào tạo tiến sĩ. Trước hết là ngưng đào tạo; rà soát chuẩn mực; rồi sau đó sẽ cho phép cơ sở nào có đầy đủ tiêu chuẩn đào tạo có quyền đào tạo. Còn phải xem xét đầu vào nữa, nhất là đề cương nghiên cứu sao cho có tiêu chuẩn và ở trình độ tiến sĩ. Chuyện dài ...
NVT


===

http://www.vtc.vn/giaoduc/hocduong/171465/index.htm

Hiện cả nước có 122 cơ sở đào tạo tiến sĩ (54 trường đại học, 64 viện nghiên cứu). Từ năm 1977 đến nay các “xưởng” sản xuất tiến sĩ này đã cho ra lò hơn 8.000 tiến sĩ với chất lượng luận án, nói như GS Trần Văn Thọ, Đại học Waseda Tokyo, "còn xa lắm mới đạt chuẩn tối thiểu của thế giới".

Đúng thì không mới, mới thì không đúng

Bản chất của việc làm luận án tiến sĩ (TS) là tìm tòi, phát hiện những cái mới, đóng góp vào tri thức chung của nhân loại. Do vậy, yếu tố bắt buộc là luận án phải chỉ ra được những điểm mới chưa từng được công bố.

Nâng cao chất lượng mỗi tiến sĩ hơn là chạy theo số lượng

Đáng buồn là ở nước ta, nhiều luận án TS tuy bảo vệ thành công nhưng chẳng có giá trị, dù về lí luận hay thực tiễn, không đóng góp gì mới mẻ cho nền khoa học nước nhà. Nhiều luận án đúng thì không mới, mới thì lại không đúng.

Đa số luận án TS thuộc mảng khoa học xã hội, đề tài làm luận án rất mơ hồ. Đơn cử như đề tài “Nhận thức của công chức hành chính về việc sắp xếp lại bộ máy cơ quan chuyên môn.”

Sở dĩ, nhiều luận án kém chất lượng lọt lưới là do trong quá trình chấm, đánh giá luận án còn nhiều nể nang. Một GS tâm sự: “Có nhiều sức ép lắm. Đừng nói là thành viên hội đồng, ngay cả chủ tịch hội đồng nhiều khi cũng rất đau khổ. Đọc luận án của một số thí sinh giận sôi lên (giận cả tác giả lẫn người đứng tên hướng dẫn). Thế mà cuối cùng cũng đành chịu”.

Được biết, trong Quy chế đào tạo TS sẽ thông qua cuối tháng 12/2008, Bộ GD-ĐT bắt buộc nghiên cứu sinh phải có bài viết đăng tải trên các tạp chí khoa học quốc tế với sự phản biện của các chuyên gia trong, ngoài nước (không công bố danh tính).

Tuy nhiên, nhiều người cho rằng đó là một tiêu chí rất “lãng mạn”, và mục tiêu đến năm 2020 đào tạo 2 vạn tiến sĩ của Bộ GD-ĐT sẽ khó đạt được.

Tiếng Anh tối thiểu 450 TOEFL - đúng nhưng khó

Một tiến sĩ thực thụ không chỉ là người tiêu thụ kiến thức mà còn là người sản sinh ra tri thức. Nghiên cứu sinh làm luận án TS giống như người nông dân khai hoang trên cánh đồng tri thức. Và tiếng Anh chính là công cụ giúp anh ta cày cuốc, bởi phần lớn các tạp chí khoa học chuyên ngành (nguồn thông tin thiết yếu cho các luận án) đều sử dụng tiếng Anh.

Thêm vào đó, nghiên cứu sinh cũng phải biết ngoại ngữ để khi dự hội thảo quốc tế còn có thể trao đổi học thuật với các nhà khoa học nước ngoài.

Những điểm mới trong quy chế đào tạo tiến sĩ
- Xây dựng dữ liệu để quản lí số người hướng dẫn/NCS, công bố công khai trên mạng.
- Bãi bỏ hình thức đào tạo TS không tập trung, NCS phải học tập trung ít nhất trong thời gian tham gia các môn học của chương trình đào tạo tiến sĩ.
- Không tuyển sinh mà thay vào đó là hình thức xét tuyển bằng hồ sơ.
- Bộ GD-ĐT đang tính toán tăng mức chi tối thiểu cho 1 NCS là từ 110 -120 triệu đồng, bắt buộc có 3-6 tháng đưa ra nước ngoài đối với NCS là giảng viên ở trong nước.
Thế nhưng, nếu cơ quan nào đó làm một cuộc điều tra về khả năng tiếng Anh của các nghiên cứu sinh, hoặc cựu nghiên cứu sinh nước ta mới thấm thía nhận xét “còn rất xa mới đạt đến chuẩn thế giới”.

Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Bành Tiến Long cho biết, mới đây, Vụ Đại học-Sau đại học (Bộ GD-ĐT) thống kê tất cả đề tài của các cơ sở đào tạo về “khoa học quản lí”, “chính trị”, “khoa học quân sự” cho thấy có một sự trùng lặp ghê gớm trong các đề tài luận án tiến sĩ ở Việt Nam.

“Nghiên cứu sinh không biết ngoại ngữ, không đọc được tài liệu nước ngoài, không có kiến thức tổng quan thì làm sao sáng tạo ra cái mới, luận án toàn xử lí cóp nhặt là điều tất yếu”, ông Long nhận xét.

Bởi vậy, một điểm mới nữa của Quy chế Tiến sĩ mới là bắt buộc NCS phải có trình độ 450 Toefl hoặc 5.0 điểm IELT. Tuy nhiên rất nhiều người hồ nghi về tính khả thi của điểm này.

Vẫn cào bằng chất lượng GS hướng dẫn

Ở nước ngoài, việc chấp nhận đứng đằng sau một công trình luận án TS với tư cách là người hướng dẫn cũng có nghĩa giáo sư đó đang sử dụng chính uy tín của mình và của trường đại học nơi mình công tác. Điều này cũng giống như thương hiệu trong kinh doanh, nó không có chỗ đứng lâu dài cho những sản phẩm kém chất lượng. Chính vì vậy, các giáo sư phải làm việc nghiêm túc để giữ uy tín của mình.

Còn ở Việt Nam, không ít nghiên cứu sinh 2, 3 năm đầu hầu như không có mặt tại cơ sở đào tạo, không tham gia hoạt động trợ giảng, nghiên cứu, sinh hoạt chuyên môn, thậm chí chỉ vài lần gặp người hướng dẫn nhưng vẫn bảo vệ thành công luận án tiến sĩ.

Nghiên cứu sinh ở nước ta chuộng đăng kí người hướng dẫn là những Giáo sư, Phó giáo sư giữ vị trí quản lí trong cơ sở đào tạo để nắm chắc khả năng bảo vệ thành công. Điều này dẫn đến tình trạng có Giáo sư hướng dẫn 9, 10 nghiên cứu sinh, nhưng cũng có Giáo sư chẳng có ai đăng kí hướng dẫn. Cũng từ tình trạng “kẻ ăn không hết người lần chẳng ra” như vậy, việc hướng dẫn xuê xoa, hình thức là điều không tránh khỏi.

Để hạn chế tình trạng trên, Quy chế đào tạo TS mới yêu cầu các cơ sở đào tạo trước khi tuyển sinh phải thông báo công khai danh sách những GS có khả năng nhận hướng dẫn nghiên cứu sinh (kèm theo lĩnh vực nghiên cứu). Đồng thời khống chế số lượng nghiên cứu sinh/GS.

Tuy nhiên, vẫn có ý kiến cho rằng không nên cào bằng theo kiểu trên mà phải căn cứ vào năng lực của người hướng dẫn. Song, làm thế nào để đo được năng lực của người hướng dẫn khi mà nhiều vị giáo sư lâu lắm rồi không có bài báo nào đăng ở các tạp chí quốc tế?

Đỗ Nhung

No comments: