Thursday, November 20, 2008

Chuyện buồn giáo dục

Mấy hôm trước, một bạn đọc chia sẻ với tôi vài câu chuyện hết sức thú vị (mà buồn) về tình hình giáo dục trong nước. Dù biết rằng tình hình không tốt, nhưng tôi không ngờ lại tệ hại đến như những câu chuyện này.

Trong một bài trước sau khi phân tích con số nhân sự giảng dạy đại học, tôi thắc mắc: “Vậy còn 9778 người còn lại có trình độ gì?” Bạn đọc này trả lời là trình độ đại học. Tức là, phần lớn thầy giảng đại học mình có trình độ cử nhân. Nhiều người tuy chỉ có trình độ cử nhân nhưng có khi họ còn giỏi hơn cả giáo sư. Anh bạn này cho biết một bác sĩ nhi “rất giỏi và tâm huyết với nghề nghiệp và sinh viên, nhưng việc phong hàm GS phải tốn tiền nên ông không thèm.” Cái này thì tôi nghĩ chắc chắn có. Ngay cả bảo vệ luận án tiến sĩ mà còn chi tiền mà.

Bạn đọc viết tiếp: “Có những câu chuyện rất thật và đau lòng là đến ngày 20/11 (Ngày nhà giáo) cô giáo dặn học sinh về nói với phụ huynh là: Cô không nhận quà cáp gì hết, cô chỉ thích hoa ‘Đồng Tiền’ thôi.” Làm sao trách cô được khi cô phải tốn cả 45 triệu đồng để được dạy. Cô cần lấy lại vốn chứ.

Bạn đọc còn cho tôi xem một đề thi sinh học tốt nghiệp trung học cơ sở (cấp 2) như sau:

“Câu 1: vẽ sơ đồ truyền máu ở người.

Câu 2: Một nạn nhân bị mất nhiều máu được đưa đến bệnh viện cấp cứu. Để cứu sống bệnh nhân, các bác sĩ lập tức cho truyền máu khi chưa thử máu bệnh nhân. Người nhà bệnh nhân rất boăn khoăn. Bằng kiến thức của mình, em hãy giải thích để người nhà bệnh nhân yên tâm vào sự điều trị của bác sĩ.”

Tôi chỉ ghi lại ở đây như là một chứng từ về nền giáo dục nước ta.

Mấy tuần gần đây ngành khí tượng tiên đoán sai khá nhiều dẫn đến hệ quả nghiêm trọng cho người dân. Khi được hỏi tại sao cứ tiên đoán sai, người có trách nhiệm lãnh đạo của Trung tâm dự báo khí tượng thuỷ văn trung ương nói dự đoán sai vì năng lực yếu, vì hụt hẫng giữa thế hệ được đào tạo “bài bản” ở … Liên Xô và thế hệ mới. Chợt nhớ đến bài báo hôm nay trích phát biểu của Bộ trưởng Bộ TN & MT rằng ngành thuỷ văn "không thiếu tiền, chỉ thiếu tài". Câu chuyện trên đây có thể là một thực tế nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn cho câu trả lời tại sao nước ta thiếu người tài. Thật ra, nước ta không thiếu người tài, mà chỉ thiếu môi trường cho người có thực tài phát triển.

Nhưng Gs Đặng Hữu Chung nói: “người ta thường biện bạch cho những tồn tại nêu trên rằng hiện nay chúng ta đang “hụt hẫng” đội ngũ kế cận. Không! Đó chính là sự hụt hẫng giả tạo xuất phát từ sự đố kỵ, ích kỷ và lòng tham không bờ bến của một số trong các vị có chức sắc khoa học.”

Tôi tin Gs Chung hơn. Xin trích vài đoạn rất đáng chú ý trong bài viết của anh như sau để biết tình trạng giáo dục và khoa học trong nước như thế nào:

“Hiện nay chúng ta đang sống trong một xã hội ngổn ngang về bằng cấp và chức danh khoa học, nhưng điều đáng buồn nhất là bằng cấp và chức danh không đi đôi với năng lực chuyên môn. Mặc dù chưa có số liệu thống kê một cách đầy đủ nhưng qua đánh giá cục bộ cho thấy con số này chiếm tỷ lệ khá lớn. Thầy cần chức danh “giáo sư”, còn trò cần bằng “tiến sĩ” hai nhóm đối tượng này sẽ góp phần phình to số lượng “học giả” không học thật. Sự cổ vũ cho xu hướng này chính là các tiêu chuẩn không chuẩn để công nhận các loại chức danh, bằng cấp. Tư tưởng cào bằng trong khoa học, một phép trung bình cộng đặt không đúng chỗ thật sự là mối nguy hại cho sự tiến bộ và phát triển khoa học nước nhà.

[…]

Bộ máy quản lý ở các cơ quan nghiên cứu cũng không ngừng phát triển ồ ạt với hiệu quả công việc rất thấp. Đôi khi người ta nghĩ ra chỉ để thăng cấp cho nhau và tạo nên số đông về phe cánh khi cần lấy ý kiến biểu quyết. Nếu so sánh với các viện nghiên cứu ở châu Âu chúng ta sẽ nhận thấy rằng bộ máy của họ rất đơn giản, đâu cần quá nhiều các trưởng, phó phòng như ở Việt Nam. Đã thế, việc bổ nhiệm, đề bạt các chức vụ trong các cơ quan nghiên cứu cũng cho thấy có quá nhiều điều bất cập, thiếu dân chủ và các chuẩn mực hợp lý. Cho nên tình trạng các trưởng phòng chuyên môn quá yếu kém về chuyên môn là chuyện thường ngày. Nếu không có biện pháp ngăn chặn kịp thời thì người có tài sẽ mãi là người ngoài cuộc. Nếu những nhà khoa học chỉ mới được “trọng” mà không “dụng” thì tài năng sẽ mai một theo thời gian và như thế sẽ dẫn đến sự lãng phí nhân tài, một thứ lãng phí lớn nhất trong các loại lãng phí.

[…]

Thành viên các hội đồng khoa học từ cấp cơ sở cho đến cấp cao hơn thường chỉ tập trung những nhà khoa học mà sự nghiệp nghiên cứu đã bị bỏ qua từ rất lâu có khi đến vài thập kỷ và dĩ nhiên họ không còn xứng đáng là đại diện cho các hướng nghiên cứu hiện nay. Tuy vậy họ vẫn muốn là những người cầm trịch trong việc xem xét phân bổ kinh phí, nghiệm thu đề tài hay đưa ra những ý kiến có ý nghĩa quyết định đến sự nghiệp khoa học của các nhà nghiên cứu nghiêm túc. Nguy hại hơn nữa, chính họ đã trực tiếp hoặc gián tiếp đề ra các tiêu chí cho việc xét chọn, do đó yếu tố khách quan sẽ không được bảo đảm và trở thành công cụ để hợp thức hóa lòng tham. Vừa là thành viên của Hội đồng khoa học đồng thời vừa là ứng cử viên trong việc đấu thầu đề tài, điều này cần phải được nhanh chóng loại bỏ. Với ảnh hưởng của mình họ còn áp đặt danh sách những người kế vị và như thế các loại hội đồng cũng chỉ là nơi để họ thao túng. Điều này cho thấy việc thành lập hội đồng cũng rất tùy tiện và đôi khi còn phụ thuộc vào ý kiến chủ quan của người có chức vụ. Ở các nước văn minh thành viên hội đồng khoa học phải độc lập với các chức vụ quản lý và phải bao gồm những nhà khoa học có năng lực chuyên môn nổi trội thông qua các công trình khoa học có chất lượng được công bố trong thời gian gần đây. Trong khi đó ở nước ta đã có quan niệm cho rằng nên chọn thành viên hội đồng là những người có chức vụ trong cơ quan nghiên cứu để dễ dàng cho việc theo dõi. Đây là quan niệm quá sai lầm!

[…]

Trước hết mục tiêu đào tạo phải dựa trên nhu cầu thực tiễn. Đào tạo nhiều mà không giải quyết tốt vấn đề sử dụng thì sẽ trở nên gánh nặng cho xã hội. Người có bằng cấp, chức danh khoa học cao mà không có năng lực chuyên môn chắc chắn sẽ trở thành đối tượng ăn bám, cản trở sự phát triển của khoa học. Vấn đề sẽ trở nên nghiêm trọng hơn nếu họ nắm giữ các vị trí quản lý trong khoa học, là thành viên của các loại hội đồng. Sự cống hiến trong khoa học phải được nhìn nhận công bằng, không phân biệt giai cấp, thành phần trong xã hội và phải dựa trên những chuẩn mực khách quan. Thiếu chuẩn mực này sự tôn vinh của xã hội sẽ trở thành sự cổ vũ, khuyến khích cho các nhà khoa học chạy theo thành tích ảo. Trong giai đoạn trước mắt nhà nước cần tập trung giải quyết tốt chế độ tiền lương đủ bảo đảm cuộc sống, không nên bổ sung nguồn thu nhập thông qua các đề tài. Cần rà soát lại danh sách cán bộ nghiên cứu khoa học và loại ra những trường hợp không có kết quả nghiên cứu trong nhiều năm qua. Đặc biệt, phải tạo ra môi trường cạnh tranh về năng lực chuyên môn. Việc bổ nhiệm cán bộ quản lý, thành viên các hội đồng khoa học cần được tiến hành công khai, dân chủ dựa trên thành tích cống hiến trong những năm gần đây để bảo đảm họ có đủ kiến thức và tầm nhìn trong điều hành công việc. Về độ tuổi nghỉ hưu và kéo dài thời hạn công tác nên xem xét lại một cách nghiêm túc để phát huy được sự cống hiến cho khoa học một cách hiệu quả.
Dẫu có muộn màng cũng phải quyết tâm đưa nền khoa học nước nhà tiến lên trong thời gian sắp tới và như thế vẫn còn hơn không có bao giờ.”

Vâng, đừng đổ thừa rằng VN thiếu người tài, nên xem xét lại tại sao không đào tạo được người tài và không lưu dụng người có tài.

NVT






2 comments:

DzL said...

Câu 2: Một nạn nhân bị mất nhiều máu được đưa đến bệnh viện cấp cứu. Để cứu sống bệnh nhân, các bác sĩ lập tức cho truyền máu khi chưa thử máu bệnh nhân. Người nhà bệnh nhân rất boăn khoăn. Bằng kiến thức của mình, em hãy giải thích để người nhà bệnh nhân yên tâm vào sự điều trị của bác sĩ.”

Trả lời: Mất máu rất nhiều có thể dẫn tới tử vong. Thôi thì nhắm mắt truyền máu đại, sống chết có số, biết đâu tới chỗ khác, người ta cũng làm y chang. Con người ta ko chết ... sớm thì cũng chết muộn. Bằng kiến thức của em thì em chỉ giải thích được tới nhiêu đó thôi. Chứ còn kêu giải thích khoa học để người nhà bệnh nhân yên tâm thì...ông nội em cũng còn ko làm đc!

Em thiệt là bất ngờ với cách dạy học vô khoa học như vậy! Đọc đề mà cứ như coi chuyện kinh dị hài!

Anh-Tuan said...

Day chinh la hau qua cua chinh sach " hong nhieu hon chuyen " va " hoc tai thi ly lich " duoc ap dung trong rat nhieu nam. LAT