Wednesday, October 31, 2012

Nữ giới bị thiệt thòi trong khoa học

http://capacitybuildingcentreforafrica.org/images/Gender_equality1.jpgLà nữ giới cũng có nghĩa là chịu nhiều thiệt thòi trong sự nghiệp, và tình trạng này thì đã tồn tại rất lâu. Nhưng trong thế kỉ 21, tình trạng đó có được thay đổi theo chiều hướng tốt hơn? Một công trình phân tích thú vị mới công bố trên Scientometrics (tập san chuyên về đo lường khoa học mà tôi hay đọc) cho thấy trong môi trường đại học, nữ vẫn bị thiệt thòi hơn nam. 

Monday, October 29, 2012

Sự thật được nói và nói về sự thật


Liên quan đến vấn đề truyền thông và khoa học, tôi lại có hân hạnh tiếp chuyện với phóng viên của Sinh viên Việt Nam (SVVN.vn) qua phóng viên Lê Ngọc Sơn trong chương trình “Khách mời”.  Bài này cũng đã khá lâu, và đa đăng trên báo giấy với cái tựa đề rất hay “Sự thật được nói và nói về sự thật”.  Giới báo chí phải nói là rất tốt trong sáng tạo chữ nghĩa.

Sunday, October 28, 2012

Phiên toà về trách nhiệm khoa học

http://cmbe-cpms.anu.edu.au/files/styles/anu_narrow_200_200/public/ScienceCommunication.JPGHôm thứ Hai vừa qua (22/10), Chánh án Marco Billi của toà án tối cao Ý tuyên án 7 nhà địa chấn học Ý tội ngộ sát. Mỗi nhà khoa học lãnh bản án 7 năm tù giam. Bản án gửi một làn sóng sốc trong cộng đồng khoa học quốc tế. Trước sự đe doạ động đất ở thuỷ điện Sông Tranh II, phiên toà cũng gửi một tín hiệu cảnh báo về trách nhiệm xã hội của giới khoa học.

Thêm một bộ trưởng Đức đạo văn?

http://www.mpq.mpg.de/cms/mpq/en/departments/quanten/homepage_cms/projects/qip/pics/phdhat.jpgMột bản tin ngắn trên tập san Science tuần qua cho biết bà Annette Schavan, Bộ trưởng Bộ Giáo dục Đức đang bị điều tra vì nghi vấn đạo văn trong luận án tiến sĩ của bà hơn 30 năm trước. Thế là thêm một bộ trưởng Đức có nguy cơ bị mất chức vì đạo văn. Sự việc có ý nghĩa đến chính sách đào tạo tiến sĩ và hình thức thích hợp cho một luận án tiến sĩ.

Đại học Nga so với đại học phương Tây như thế nào?

http://www.linkturs.com/spaw2/uploads/images/vishaja_skola_ekonomiki_logo.gifScientometrics mới công bố một phân tích rất thú vị về so sánh năng suất khoa học giữ hai đại học của Nga và một số đại học phương Tây. Bài báo có vài thông tin quí, nên tôi thu thập và trích dẫn ra đây để chúng ta cùng tham khảo. Nói chung, kết quả so sánh cho thấy 2 đại học Nga (HSE và MSU) không khá hơn so với những đại học “làng nhàng” của phương Tây.

Thursday, October 25, 2012

Đọc danh sách viện trường 2012 của SCImago


Mới đây, nhóm SCImago công bố danh sách 3290 viện nghiên cứu và trường đại học trên thế giới, kể cả Việt Nam.  Việt Nam có 4 trường/viện trong danh sách: Viện khoa học và công nghệ, Đại học Quốc gia TPHCM, Đại học Quốc gia Hà Nội, và Đại học Bách khoa Hà Nội.  Đọc những kết quả phân tích và so sánh với vài trường trong vùng cung cấp cho chúng ta vài dữ liệu thú vị. 

China thưởng cho nhà khoa học như thế nào?


China là một nước đang lên trong khoa học.  Điều này thì không ai còn nghi ngờ gì nữa.  Hiện nay, đứng về mặt số lượng ấn phẩm khoa học, China đứng hàng thứ 2 (chỉ sau Mĩ).  Nhưng câu hỏi đặt ra là bằng cách nào mà họ có một bước “nhảy vọt” có thể nói là ngoạn mục như thế.  Câu trả lời ngắn gọn: tiền. 

Tuesday, October 23, 2012

Nghịch lí Việt Nam: trí tuệ tụt hạng, xa xỉ lên ngôi

http://www.micahchallenge.org.au/assets/images/promo-pics/rich-poor-gap-504.jpgThật ra, nói “nghịch lí Việt Nam” cũng oan, vì nước nào mà không có nghịch lí. Nhưng đọc tin tức hàng ngày trong tuần qua làm tôi phải ghi lại đây vài dòng gọi là nhật kí. Trong khi các bảng xếp hạng trí tuệ và năng lực cạnh tranh toàn cầu cho thấy VN đang tụt hạng, thì mặt khác một vài nơi người ta tiêu dùng một cách rất xa xỉ. Trong điều kiện thu nhập thấp, sự xa xỉ này càng đáng chú ý.

Monday, October 22, 2012

Cuộc đời giáo sư là bể khổ

http://www.phattuvietnam.net/thumbnail.php?file=2011/12/al_387504102.jpg&size=article_mediumMột anh bạn hỏi cảm nghĩ của tôi về “nỗi buồn của một vị giáo sư” Phần Lan. Câu chuyện ông được đề bạt chức danh giáo sư, nhưng sau đó thì năng suất khoa học suy giảm, và bị đại học “hỏi thăm”. Tôi thì nghĩ ở các nước phương Tây, cuộc đời của giáo sư là một bể khổ, chứ không phải sung sướng như nhiều người tưởng. Sau đây là cảm nghĩ của tôi:

Friday, October 19, 2012

Làm gì để lọt vào danh sách đại học hàng đầu thế giới

http://minsfet.utk.edu/WCU.gifMột số đại học Việt Nam có tham vọng được đứng trong hàng ngũ những đại học hàng đấu thế giới, có khi được hiểu như là những đại học đẳng cấp thế giới (world class university). Có một số nhóm chuyên xếp hạng đại học, trong đó các nhóm nổi tiếng phải kể đến nhóm Đại học Giao thông Thượng Hải, Leiden (Hà Lan), nhóm Quacquarelli Symonds (QS), và mới đây nhất có lẽ là SCImago (Tây Ban Nha). Chưa có một đại học Việt Nam nào được đứng trong các danh sách đại học hàng đầu thế giới của những nhóm này. Tuy nhiên, đọc qua danh sách mới nhất của QS cũng có thể cung cấp cho chúng ta một số đặc điểm đáng chú ý của các đại học hàng đầu trên thế giới. Bài đã đăng trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn số tuần này.

Truyện Tấm Cám bên Tây là lí thuyết tiến hoá

http://giaoduc.net.vn/Uploaded/buikhuong/2011_11_12/TamCam.jpgMấy hôm nay, báo chí có vẻ “sốt” với bài văn Tấm Cám của một em học sinh trung học. Chuyện em học sinh “nhập vai” Cám kể ra cũng … hay. Nhưng cái hay trong đóng vai của em gây ra vài tranh cãi. Tôi không có gì để tranh cãi, nhưng nhân câu chuyện làm tôi nhớ ở bên Tây cũng có truyện tương tự như Tấm Cám bên ta, nhưng chi tiết thì hơi khác một chút. Truyện tấm cám bên Tây có tên là Cinderella. Đó là đề tài của rất nhiều nghiên cứu và lí giải qua lăng kính của học thuyết tiến hoá.

Wednesday, October 17, 2012

Tiên đoán sự thành công của một nhà khoa học

http://scaleogy.com/wp-content/uploads/2012/07/Organizing-For-Success.jpgLàm sao để đánh giá thành tựu của một nhà khoa học? Đó là câu hỏi chiếm biết bao tâm trí và thì giờ của chính các nhà khoa học, đặc biệt là những người phải đối đầu với bình duyệt mỗi 5 năm, thậm chí mỗi năm. Một chỉ số để đo lường thành tựu khoa học là chỉ số H. Nhưng chỉ số H cần có thời gian để ước tính. Vấn đề đặt ra cho một nhà khoa học trẻ là làm sao có thể tiên đoán chỉ số H trong tương lai. Bài báo rất thú vị trên Nature trả lời câu hỏi này cho chúng ta.

Tuesday, October 16, 2012

Chocolate, xương, và giải Nobel

http://assets.nydailynews.com/polopoly_fs/1.1180606.1349959237!/img/httpImage/image.jpg_gen/derivatives/landscape_635/chocolate12n-1-web.jpgChocolate. Đại đa số dân thành thị và một số dân nông thôn đều biết, và thích chocolate. Nhưng cũng như bất cứ thực phẩm nào, chocolate cũng có lợi và có hại nếu ăn quá nhiều. Nhiều nghiên cứu y khoa cho thấy chocolate có lợi cho tim mạch, nhưng hình như không có lợi cho xương. Mấy tuần trước đây có một nghiên cứu làm ngỡ ngàng mọi người: chocolate có liên quan đến giải Nobel!

Monday, October 15, 2012

Bác sĩ ngoại quốc bị phàn nàn nhiều hơn bác sĩ nội địa?

http://nursinglink.monster.com/nfs/nursinglink/attachment_images/0012/3752/iStock_000006698196Small_crop380w.jpg?1257551649Tập san Medical Journal of Australia (MJA), một tiếng nói của Hiệp hội Y khoa Úc, mới công bố một phân tích rất thú vị về rủi ro bị phàn nàn và kiện tụng trong nhóm bác sĩ được đào tạo từ ngoại quốc và bác sĩ được đào tạo trong nước Úc. Kết quả so sánh này có thể nói là rất không có lợi cho các bác sĩ ngoại quốc đang muốn hành nghề ở Úc. Nhưng đọc qua bài nghiên cứu này, tôi nghĩ có vài vấn đề cần phải bàn thêm cho rõ ...

Sunday, October 14, 2012

Khoa học, Đại học và Lý tưởng tuổi trẻ

Xin giới thiệu bài viết “Khoa học, Đại học, và Lí tưởng tuổi trẻ” của anh Ts Nguyễn Xuân Xanh. Thật ra, đây là một bài nói chuyện trước giảng viên và sinh viên ĐH Hoa Sen nhân ngày khai giảng niên học mới (5/10/2012) vừa qua. Một trong những câu hỏi anh Xanh dằn dặt suy nghĩ là tại sao phương Tây phát triển khoa học và công nghệ (KHCN) tốt hơn phương Đông (Á châu và Trung Đông), trong khi phương Đông đã từng đi trước phương Tây về KHCN. Cố nhiên, có nhiều cách trả lời, tuỳ theo góc độ nhìn và quan điểm cá nhân. Đọc bài này các bạn sẽ tự tìm cho mình một vài câu trả lời. Tôi thì dằn dặt với câu hỏi tại sao KHCN nước ta không phát triển bằng mấy nước trong vùng, dù trước 1975 họ chẳng hơn, có thể còn kém hơn, chúng ta. Nghĩ đi nghĩ lại tôi thấy con người và văn hoá là yếu tố quan trọng. Có lẽ quan điểm này chịu ảnh hưởng từ “Sự điêu tàn của văn hoá” của La Thành mấy năm trước đây. N.V.T.

Friday, October 12, 2012

Bài học làm khoa học có đạo đức (Giải Nobel Y sinh 2012)

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/e/ed/Nobel_Prize.png/220px-Nobel_Prize.pngNhư “đến hẹn lại lên”, giải Nobel y sinh học năm nay được trao cho 2 nhà khoa học, Shinya Yamanaka (Nhật) và John B. Gurdon (Anh), vì những khám phá liên quan đến tế bào gốc. Trao giải thưởng Nobel cho những công trình liên quan đến tế bào gốc cũng là một cách định hướng dự luận công chúng về tiềm năng của tế bào gốc trong việc chinh phục bệnh tật. Riêng tôi thì thấy giải thưởng năm nay có ý nghĩa về đạo đức khoa học nên có hứng ghi ra vài cảm nhận. (Bài này đã đăng trên Tuổi Trẻ cuối tuần, sau đó là Diễn Đàn, và sau cùng là ... trang nhà). 

Thursday, October 11, 2012

Giải Nobel có làm thay đổi ảnh hưởng của người được trao giải?


http://thomsonreuters.com/content/corporate/images/25347/728848?view=StandardKhông nói ra ai cũng biết rằng giải thưởng Nobel được xem là một đỉnh điểm của thành tựu trong khoa học. Câu hỏi đặt ra là sau khi được trao giải Nobel, nhà khoa học có gia tăng cường độ ảnh hưởng của mình hay không? Kết quả của một vài phân tích gần đây có thể làm cho chúng ta ngạc nhiên …

Cách viết đề cương nghiên cứu khoa học


In Email
http://ncbm.org/wp-content/uploads/2009/04/application-photo.jpgĐối với những người như tôi, viết đề cương nghiên cứu gần như là một … nghề. Năm nào cũng phải viết ít nhất 3 đề cương, có khi là đơn xin đề bạt, cũng có khi là đơn xin tái bổ nhiệm. Viết rất nhiều và thất bại cũng rất nhiều. Thất bại nhiều đến nổi khó đếm hết! Thất bại gần như là một … qui luật! Nhưng cũng có thành công, dù số lần thành công ít hơn số lần thất bại. Chính qua những thất bại, tôi mới học được những bài học đau lòng, và đó là lí do tại sao tôi muốn chia sẻ cùng các bạn trẻ hơn, hay các bạn chưa có kinh nghiệm (hay có ít kinh nghiệm) về cách viết đề cương nghiên cứu. Cố nhiên, tôi không dám hứa nếu các bạn tuân theo những gì tôi hướng dẫn là sẽ thành công, nhưng tôi dám hứa là xác suất thành công sẽ cao hơn là không làm theo những hướng dẫn ở đây. :-)

Wednesday, October 10, 2012

Xếp hạng đại học 2012

http://www.scholarshipforusa.com/wp-content/uploads/2010/09/college-rankings.gifCác nhóm bibliometrics tiếp tục trình làng bảng xếp hạng đại học thế giới.  Trước hết là bảng của QS đã thu hút chú ý của giới báo chí một vài tuần qua.  Nay đến nhóm THE (Times Higher Education) trình làng một bảng mới: