Friday, November 30, 2012

Uống bia chịu ảnh hưởng của hình thể li bia

http://photos.the-scientist.com/legacyArticleImages/2012/08/beer-glasses.jpgMột trong những tập san khoa học tôi hay đọc trong vài năm gần đây là PLoS ONE vì có nhiều bài rất thú vị và bất ngờ. Tuần vừa qua, PLoS ONE công bố một nghiên cứu về mối liên quan giữa tốc độ uống bia và hình thể li bia. Một cách ngắn gọn: người dùng li bia hình thể cong uống bia nhanh hơn (và nhiều hơn) người dùng li bia hình thẳng. Nhưng phương pháp thí nghiệm của họ mới là đáng học.

Bàn thêm về đào tạo tiến sĩ

http://www.transitioning.org/wp-content/uploads/2012/02/phd.jpgXin giới thiệu một bài viết của Gs Pierre Darriulat về đào tạo tiến sĩ ở Việt Nam. Bài báo "Đào tạo tiến sĩ : đối diện với thực tế" (bản tiếng Anh là Vietnamese PhDs : the need to face reality). Bản gốc bài báo viết bằng tiếng Anh, và báo Tia Sáng dịch sang tiếng Việt. Bản tiếng Anh có vẻ đầy đủ hơn bảng tiếng Việt (xem so sánh dưới đây). Bài viết nêu lên những bất cập trong đào tạo tiến sĩ, kể cả chuyện mua bán bằng cấp và viết hộ luận văn. Không chỉ là những vấn đề tiêu cực như thế, mà còn tồn tại nhiều vấn đề nghiêm trọng khác như qui trình đào tạo, chuyên môn của thầy cô hướng dẫn, cơ sở vật chất cho đào tạo, v.v.. Hệ quả là nhiều luận án cấp tiến sĩ nhưng không xứng đáng với học vị đó. Tôi thì nghĩ nên rà soát lại và nhận ra những trung tâm nào và cá nhân nào có thể đào tạo tiến sĩ, cũng như chấn chỉnh lại qui trình đào tạo và quản lí nghiên cứu sinh. Cách làm đại trà như hiện nay thì chỉ có thể cho ra những doctor chẳng ai công nhận.  

Wednesday, November 28, 2012

Bác sĩ bị giam tại gia vì tống tiền?

http://lh4.ggpht.com/-0dHmybtzEHI/T1smDhj--kI/AAAAAAAAAr8/Fmztlrf7AZg/SS_March2012_%252520Dr.PaoloMacchiarini%25255B3%25255D.jpgNgười Ý đối xử với giới khoa học làm nhiều người ngạc nhiên. Tháng trước, một phiên toà ở Ý tuyên án tù giam cho các nhà khoa học Ý vì không cung cấp thông tin chính xác và đầy đủ trong trận động đất tại thành phố L’Aquila. Nay lại thêm tin một bác sĩ phẫu thuật rất nổi tiếng bị giam tại nhà vì bị tố cáo tống tiền bệnh nhân. 

Monday, November 26, 2012

“Phong bì y tế” có thể hơn nửa tỉ USD mỗi năm!

http://images.yume.vn/buzz/20121027/1-PH1.jpgHôm qua, tôi đọc được một bản tin rất đáng chú ý về “Nghiên cứu nạn đưa phong bì tại bệnh viện”. Đáng chú ý là người thực hiện nghiên cứu là một em sinh viên (tên là Trần Thị Mai). Hay thật! Đáng lẽ ngành y tế nên thực hiện nghiên cứu này, nhưng có lẽ ngành còn quan tâm những chuyện khác, nên để cho người ngoài ngành làm, và làm có vẻ tốt. Nhân đọc vài kết quả của nghiên cứu này, tôi ước tính rằng mỗi năm bệnh nhân đưa hối lộ cho bác sĩ và y tá khoảng 660 triệu USD.

Thursday, November 22, 2012

Điểm sách: Nghĩ nhanh, nghĩ chậm

http://greatesthitsblog.com/wp-content/uploads/2011/12/THINKING-FAST-AND-SLOW.jpgĐây là một cuốn sách rất thú vị và hay. Cuốn sách có tựa đề là Thinking, fast and slow, tuy là sách dành cho đại chúng, nhưng trong đó tác giả thuật lại  những nghiên cứu tâm lí và xã hội học được thiết kế một cách thông minh. Tác giả là Daniel Kahneman, một nhà tâm lí học nổi tiếng, từng đoạt giải Nobel kinh tế. Trong bài này, tôi điểm qua cuốn sách và có đề nghị nên dịch sang tiếng Việt. Phải nói rằng đây là một trong những cuốn sách tôi rất tâm đắc trong thời gian gần đây (sau cuốn Born to be good - the science of a meaningful life). Đọc cuốn Thinking, fast and slow, bạn đọc có cảm giác tác giả hiểu mình rất rõ! Bài đã đăng trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn (bạn đọc phải đăng kí mới đọc được). 

Mạn đàm về nghiên cứu khoa học ở Việt Nam

http://coquan.vn/upload/hanhchinh/image/20110621/document_101308631724.jpegVài tuần trước, tôi có hân hạnh tiếp chuyện phóng viên Hoà Ái của Đài RFA (Mĩ) về tình trạng khoa học bên nhà. Có lẽ xuất phát từ những bài báo trong nước về hiện trạng khoa học ở Việt Nam, nên phóng viên muốn hỏi tôi vài vấn đề liên quan đến nguyên nhân và giải pháp. Toàn những vấn đề vĩ mô, khó có câu trả lời đầy đủ, nhưng tôi cũng cố gắng nói lên vài ý kiến cá nhân. Bài này có thể xem như là một bổ sung cho những ý kiến trong bài ngày hôm qua.  Xin giới thiệu bài phỏng vấn đến các bạn. Vì là phỏng vấn trực tiếp và văn nói, nên có khá nhiều “rằng thì là” :-). N.V.T

Khoa học Việt Nam: không phấn đấu vượt bực, chúng ta sẽ mãi mãi theo sau láng giềng

http://www.dost.hochiminhcity.gov.vn/Hinh%20anh%20ban%20tin/2011-10/_w/logo_jpg.jpgXin giới thiệu một bài viết mới nhất của Gs Phạm Duy Hiển về tình trạng khoa học Việt Nam. Anh Hiển gọi là khoa học Việt Nam đang “mắc kẹt trong phi chuẩn mực, hành chính hoá, và tư duy ăn xổi”. Trước đây, tôi cũng đề cập đến tình trạng thiếu chuẩn mực và hành chính hoá, nhưng ăn xổi thì là một cái gì mới. Việt Nam cần nhiều tiếng nói như của anh Phạm Duy Hiển. Tôi chỉ muốn có đôi dòng bình luận thêm chung quanh những điểm anh Hiển nêu.

Monday, November 19, 2012

Cám ơn những lời chúc mừng Ngày Nhà giáo

http://vtv.vn/Content/Uploads/Image/2011/11/20/nhagiao2011_634573753112138000.jpgThành thật cám ơn các bạn đã gửi lời chúc mừng tôi nhân Ngày Hiến chương Nhà giáo 20/11. Đáng lẽ tôi phải đáp lời mỗi bạn, nhưng vì không có thì giờ, mà tôi thì không muốn đáp lời theo kiểu cắt-và-dán (làm như thư viết sẵn), nên đành phải phải mượn entry này để tỏ lời cám ơn các bạn. Thật ra, ngày này cũng không có ý nghĩa gì với tôi đâu, vì có hay không có ngày 20/11, thì tôi vẫn làm việc bình thường, vẫn một lòng giúp đỡ các bạn -- nếu có dịp.

Lễ động thổ xây dập Xayaburi: một ngày ảm đạm trên sông Mekong

Xin giới thiệu một bài viết mới của Nhà văn Ngô Thế Vinh về đập Xayaburi. Đây là một đập gây ra nhiều tranh cãi trong thời gian qua. Mới đây, các nhóm đấu tranh cho môi trường và Ủy hội sông Mekong (MRC) yêu cầu các lãnh đạo ASEAN dùng diễn đàn thượng đỉnh ASEAN (hiện diễn ra ở Nam Vang) tạm ngưng xây đập Xayaburi. Thế nhưng công trình vẫn tiến hành. Việc xây con đập Xayaburi sẽ gây nên một hiệu ứng domino và thể hiện một khúc quanh quan trọng đối với sông Mekong. Con đập thứ hai Pak Beng do China xây cũng đang chờ đèn xanh để khởi công và dự trù sẽ hoàn tất 2018 đồng thời với con đập Xayaburi. Bài viết có nhắc đến Viraphonp Viravong, Thứ trưởng Bộ Năng Lượng và  Hầm Mỏ Lào (từng tốt nghiệp từ Đại học Victoria của Úc), một nhân vật bản lãnh và trí tuệ. N.V.T

Sunday, November 18, 2012

Giáo dục đại học Việt Nam qua trải nghiệm cá nhân

http://dangcongsan.vn/cpv/Upload/NewsFolder/2012/6/25/231201113463.jpgXin trân trọng giới thiệu một bài viết mới của Gs Huỳnh Hữu Tuệ. Anh ấy là chỗ quen biết của tôi, và cũng là một “chứng nhân” cho sự thay đổi trong giáo dục đại học trong thời gian gần đây. Anh Huỳnh Hữu Tuệ từng du học ở Canada, sau này về Việt Nam tham gia giảng dạy trong đại học, và có thời làm hiệu trưởng Đại học Quốc tế Bắc Hà. Nay thì anh là giáo sư của Trường Đại học Quốc tế trong Đại học Quốc gia TPHCM. Anh Huỳnh Hữu Tuệ cũng có bài nói chuyện trong Hội thảo Giáo dục Đại học Việt Nam trong thời đại toàn cầu hoá vừa được tổ chức hai tuần trước. Trong bài này, bằng một văn phong thẳng thắn, anh Tuệ nói về những trải nghiệm cá nhân của anh trong thời gian trên dưới 20 năm qua. N.V.T

Saturday, November 17, 2012

Toạ đàm về khoa học và giáo dục Việt Nam

http://gdtd.vn/dataimages/201206/original/images641990_4.jpgXin giới thiệu một bài phỏng vấn trên Radio Australia (RA, chương trình tiếng Việt) về tình trạng nghiên cứu khoa học ở Việt Nam. Bài này thật ra cũng hai tuần tuổi, nhưng bận quá nên quên. Đã lâu lắm rồi tôi mới có dịp trò chuyện với RA. Trước đây tôi có dịp trò chuyện 2 lần trong chương trình tiếng Anh về vài nghiên cứu loãng xương. Nay có dịp trò chuyện bằng tiếng Việt thì thú vị hơn.

Khoe nghiên cứu mới: giá trị tham chiếu cho xương cột sống của người Việt

http://www.umm.edu/spinecenter/education/images/vertebra_fracture.jpgMấy tháng qua vì đi đây đó nên quên “khoe” vài nghiên cứu mới từ Việt Nam. Hôm nay xin có đôi lời giới thiệu một bài báo mới nằm trong công trình nghiên cứu loãng xương ở người Việt. Bài này có tựa đề [hơi dài] là “Reference ranges for vertebral heights and prevalence of asymptomatic (undiagnosed) vertebral fracture in Vietnamese men and women” và công bố trên Arch Osteoporosis hai tuần trước. Đây là nghiên cứu đầu tiên ở Việt Nam về lĩnh vực này. Từ nay, chúng ta đã có giá trị tham chiếu để chẩn đoán gãy xương theo phương pháp định lượng. Nhưng điều tôi tâm đắc là có thêm những giá trị về hình thể xương cột sống ở người Việt, có thể có ích cho giới nhân chủng học.

Thursday, November 15, 2012

Kì thị trong học thuật và khoa học: giúp điều tra

http://www.languageonthemove.com/wp-content/uploads/2010/01/Linguistic-discrimination-at-work.jpgHôm trước, tôi có chia sẻ một số kinh nghiệm về vấn đề kì thị trong học thuật và xuất bản khoa học , thì hôm nay tôi nhận được một email của một người bên “nước lạ” muốn làm một điều tra trực tuyến về vấn đề này (xem email dưới đây). Tôi nghĩ đây là vấn đề rất thực tế và có ảnh hưởng đến nhiều bạn đang hay sắp làm nghiên cứu khoa học cần phải ủng hộ anh ấy (cho dù anh ta đến từ “nước lạ”).

Wednesday, November 14, 2012

Những con số nổi tiếng trong giáo dục (tiếp)

http://kienthucgiadinh.com.vn/data/upload/images/19-10-2012/tien-si.jpgTiếp tục theo đuổi những con số về giáo dục, tôi thấy có nhiều con số khác cũng “nổi tiếng” không kém con số 30% tiến sĩ làm nghiên cứu khoa học. Đây cũng là dịp để nhìn lại bức tranh chung để có thêm vài nét chấm phá. Nhưng những con số, theo tôi, chỉ có tính cách minh hoạ cho một phát biểu, chứ rất khó đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối. Trong tình trạng "cái gì cũng thiếu" thì việc thiếu những dữ liệu nghiên cứu về giáo dục cũng là điều dễ hiểu. 

Những con số nổi tiếng trong giáo dục

http://kienthuc.net.vn/dataimages/201201/original/images834898_1.jpgThỉnh thoảng tôi ngạc nhiên khi đọc một thông tin và tự hỏi tại sao thông tin trở thành bản tin (news). Tiêu biểu là bản tin “Kiểm tra thông tin ‘70% tiến sĩ không làm nghiên cứu khoa học’“ trên website của Chính phủ. Thật ra, con số này không mới, nhưng chẳng hiểu vì sao nó trở thành mối quan tâm của ngài phó thủ tướng. Nhân dịp mới về nhà, tôi muốn có đôi dòng giải thích về nguồn gốc con số này.

Sunday, November 4, 2012

Cách viết bình duyệt (peer review)

Tiếp theo bài “Cách viết trả lời bình duyệt”, kì này tôi sẽ nói về cách thức viết bình duyệt (peer review).  Bất cứ nhà khoa học nào cũng có lần đóng vai trò duyệt bài cho đồng nghiệp.  Duyệt bài của người khác là một trong những đặc quyền (và đặc lợi) của nhà khoa học, nên nhiệm vụ này phải được nhận lãnh một cách nghiêm túc.

Saturday, November 3, 2012

"Thuốc mới" cho loãng xương ở nam giới

http://menhealthguide.org/wp-content/uploads/2011/09/Prevent_Secondary_Osteoporosis_in_Men.jpgNói là “thuốc mới”, nhưng trong thực tế thì không mới. New England Journal of Medicine vừa mới công bố kết quả của một nghiên cứu quan trọng mà cộng đồng loãng xương đã trông đợi cả mấy năm nay. Đó là công trình nghiên cứu về hiệu quả của zoledronate trong việc điều trị loãng xương ở nam giới. Hiệu quả rất  khích lệ.

Friday, November 2, 2012

Cách trả lời bình duyệt (response to peer review)

http://sciencemediawatch.files.wordpress.com/2011/02/poor-review-and-peer-review.jpgTiếp theo loạt bài chỉ dẫn về cách viết bài báo khoa học, kì này tôi sẽ nói về cách thức trả lời bình duyệt của các chuyên gia. Trả lời bình duyệt của các chuyên gia cũng là một kĩ năng quan trọng của một nghiên cứu sinh và nhà khoa học, vì số phận bài báo có khi tuỳ thuộc vào cách trả lời.

Thursday, November 1, 2012

Tố chất của một nhà khoa học thành công

http://ideaseller.typepad.com/photos/uncategorized/2007/10/24/goinguphires.jpgHôm nọ, trong buổi trò chuyện với phóng viên một đài truyền thanh, phóng viên hỏi rằng trong khoa học tố chất nào định hình một nhà khoa học thành công. Đây là một câu hỏi hay, và hình như cũng đã tốn công sức suy nghĩ của nhiều người. Cá nhân tôi cũng từng quan sát đồng nghiệp và nghĩ đến những tố chất như sau …