Tuesday, December 30, 2014

Ôn lại 25 sự kiện trong năm 2014


Chỉ còn vài giờ nữa là kết thúc năm 2014. Nói ra thì chắc cũng thừa, nhưng vẫn phải nói rằng 12 tháng qua là thời gian đầy biến động trên thế giới và Việt Nam. Nhân dịp này, tôi muốn ôn lại những biến động đó để chúng ta cùng suy nghiệm.   

Monday, December 29, 2014

Viện Khổng Tử ở Việt Nam


Hôm nay, đọc được một tin mà không biết nên mừng hay buồn, có lẽ quan tâm thì đúng hơn. Đó là bản tin về Viện Khổng Tử được khánh thành ở ĐH Hà Nội. Thật ra, nhìn bề ngoài thì chẳng có gì phải quan tâm, vì từ ngày Tàu bắt đầu khá lên, họ "rải" Viện Khổng Tử khắp thế giới. Ở Úc này, các đại học lớn đều có Viện Khổng Tử, do Chính phủ Tàu tài trợ và có lẽ dính dáng vào việc điều hành. Nhưng ở Việt Nam thì khác, vì chúng ta có một mối liên hệ lâu dài và bão táp với cái nước khổng lồ ở phương Bắc đó. Nói xa không qua nói gần: chúng ta đã từng bị lệ thuộc (có người dùng chữ "nô lệ") vào Tàu đã quá lâu, sự hiện diện của Viện Khổng Tử có lẽ mở thêm một cánh cửa để Việt Nam lọt vào quĩ đạo lệ thuộc hơn nữa vào Tàu. Và, trong lúc chúng ta đang muốn "thoát Trung", Viện Khổng Tử là một bước lùi. Nhìn như thế, việc lập Viện Khổng Tử ở Hà Nội cũng là một tin buồn.

Sunday, December 28, 2014

Hiệu quả gác cổng khoa học ở VN

Hai năm trước, báo Tiền Phong có bài "Chi 15000 tỉ cho nghiên cứu khoa học: hiệu quả đến đâu" (1). Câu trả lời là hiệu quả không cao. Con số 15 ngàn tỉ đồng là tương đương với ~750 triệu USD. Nhưng trong thực tế, chỉ có 10% con số này (tức 75 triệu) là dành cho nghiên cứu khoa học, còn 90% là chi cho đầu tư và "chi thường xuyên", tức nuôi bộ máy hiện hành. Do đó, tôi nghĩ không ngạc nhiên khi thấy lượng đầu ra của khoa học và công nghệ không cao.

Giá trị nhẫn cưới và thời gian tồn tại của hôn nhân


Tôi thích đọc những công trình nghiên cứu của giới xã hội học và tâm lí học, vì đề tài nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu vừa gần gũi với đời sống, lại vừa đơn giản và dễ hiểu. Chẳng hạn như bài báo phân tích mối tương quan giữa quà đính hôn và thời gian hôn nhân, với một kết quả bất ngờ. Hai học giả kết luận rằng thời gian hôn nhân có liên hệ nghịch đảo với giá trị quà đính hôn (1). Nói cách khác, những đám cưới mà đôi uyên ương trao quà đắt tiền thì rủi ro li dị sẽ cao hơn những cặp uyên ương trao quà rẻ tiền. Đây là một bài học đắt giá cho những cặp uyên ương tương lai.

Friday, December 26, 2014

Gác cổng khoa học: hiệu quả ra sao?

Các tập san khoa học được xem như là những thiết chế (institution) khoa học, nhưng cũng được ví von như là những cơ chế "gác cổng" ngôi đền khoa học. Những người trong ban biên tập và chuyên gia bình duyệt được ví von như là … những con chó gác cổng. Nhiệm vụ chính của gác cổng khoa học là nhằm loại bỏ những công trình nghiên cứu kém phẩm chất lọt vào ngôi đền khoa học. Câu hỏi đặt ra là việc canh gác cổng của ngôi đền khoa học đó hiệu quả như thế nào? Một nghiên cứu thú vị công bố trên PNAS (Proc Natl Acad Sci, USA) vào tuần qua (1) cho thấy hiệu quả của gác cổng khoa học có vài hạn chế đáng kể, vì bỏ sót những công trình khoa học có tác động lớn.

40 năm trước kinh tế VN bằng Hàn Quốc?


Một bài báo trên Vietnamnet của một vị giáo sư cao tuổi viết rằng "Khoảng 40 năm trước đây kinh tế Việt Nam với Hàn Quốc và Bắc Triều Tiên còn ngang hàng nhau. So với Hàn Quốc kinh tế ở miền Bắc khi đó còn nhỉnh hơn một chút. GDP bình quân đầu người ở miền Bắc là khoảng 100 USD/người, còn Hàn Quốc là khoảng 80 USD/người." (1). Không biết con số về GDP ở miền Bắc lúc đó chính xác như thế nào, nhưng cứ mỗi lần đọc những nhận xét như thế này tôi thấy phân vân vì khó tin. Tôi nghĩ 40 năm trước, Hàn Quốc đã hơn hẳn VN về kinh tế và khoa học & công nghệ.

Thursday, December 25, 2014

Đèn cù tập II

Tôi mới đọc xong được cuốn "Đèn cù tập II" của Trần Đĩnh. Sách dày đến hơn 650 trang. Đèn cù tập I có tiêu đề là "Số phận Việt Nam dưới chế độ cộng sản", còn Đèn cù tập II có tiêu đề là "Vén mây giữa trời", nghe rất … thơ. Đèn cù tập II có vẻ hấp dẫn hơn, mạnh mẽ hơn, và trực diện hơn tập I. Tại sao vén mây? Vì theo cách nghĩ của tác giả, mặt trời là những cái tên xa lạ như Lenin, Stalin, và Mao, còn lãnh đạo VN và đảng chỉ là những vì sao, và vén mây lên, tác giả muốn làm rơi rụng cả mặt trời và những vì sao. Ở đây, tôi sẽ đọc và ghi chép những sự kiện và câu chuyện đáng chú ý. (Xin nói trước, bài này hơi dài vì tôi viết theo kiểu thu thập dữ liệu từ sách. Nhưng tôi nghĩ các bạn sẽ không chán khi đọc bài này). 

Monday, December 15, 2014

Khủng bố ở Sydney

Mới vào ngày đầu của tuần lễ giáp Noel mà đã xảy ra khủng bố! Vụ việc xảy ra chỉ cách bệnh viện tôi vài con đường, độ 10 phút đi bộ. Vào lúc 9:40 sáng hôm nay, một anh chàng trung niên vào quán cà phê / chocolate Lindt ở khu Martin Place (tức ngay trung tâm thành phố Sydney), và dùng súng trường bắt giữ nhân viên và khách hàng quán cà phê làm con tin. Chính quyền bang New South Wales (NSW) lập tức huy động hàng ngàn cảnh sát Sydney và cảnh sát liên bang Úc đến hiện trường, họ phong toả toàn bộ khu trung tâm thành phố. Cho đến nay, mới có 5 con tin thoát được ra ngoài, số còn lại có lẽ sẽ bị bắt cóc ở đó qua đêm. Tình hình hết sức căng thẳng, đến độ thủ hiến bang NSW và Thủ tướng Úc phải lên đài truyền hình báo cáo trước công chúng. Nghe nói Tổng thống Obama cũng quan tâm và muốn nghe báo cáo của đại sứ Mĩ tại Úc vì tình hình ở Sydney.

Sunday, December 14, 2014

Đóng góp của NAFOSTED cho khoa học VN và tương lai

Có thể nói rằng sự ra đời của NAFOSTED là một tín hiệu tích cực cho khoa học VN, dù muộn vẫn còn hơn không. Hai năm trước, tôi có điểm qua thành tựu của Quĩ NAFOSTED và kết luận rằng các nghiên cứu do Quĩ tài trợ có tăng về lượng nhưng kém về phẩm (1). Nhìn lại 5 năm qua thì tôi thấy kết luận này vẫn còn đúng.

Saturday, December 13, 2014

Bài giảng phân tích dữ liệu #45

Xin hân hạnh thông báo cùng các bạn quan tâm là tôi đã upload bài giảng #45 lên youtube. Đây cũng là bài thứ 6 trong loạt bài về mô hình hồi qui logistic. Bài này sẽ bàn về ứng dụng trong việc mô hình hồi qui logistic đa biến trong tiên lượng. Tôi sẽ cho các bạn xem qua một ứng dụng trong tiên lượng bệnh tiểu đường. Còn 4 bài nữa, tôi sẽ đi sâu vào các kĩ thuật phát triển và đánh giá mô hình tiên lượng. Hỗm rày bận bịu với việc xin tài trợ, nên thiếu thì giờ cho chương trình giảng trên youtube. (Ở Úc, mùa "grant writing" bắt đầu từ tháng 12 đến tháng 3, và trong thời gian này ai cũng bận rộn với suy nghĩ và viết lách, nên khá căng thẳng . Chúng tôi thường nói đùa rằng đây là mùa đấu bò – bull fighting. Đấu để có miếng bánh tài trợ cho vài năm tới.) Địa chỉ bài giảng là:

Công bố quốc tế của VN năm 2014 và triển vọng

Tôi có thói quen cứ mỗi khi đến cuối năm thì đếm số ấn phẩm công bố quốc tế trong 12 tháng qua. Việc này thì tôi đã làm chắc độ 10 năm qua, nên số liệu thu thập khá dồi dào. Vì năm 2014 chưa kết thúc, nên tôi phải dùng phương pháp thống kê để ước tính con số ấn phẩm cho năm. Ước tính này cũng khá chính xác, chỉ xê xích vài chục ấn phẩm (vì hệ số R2 lên đến 0.99).

Friday, December 12, 2014

Đánh giá tập san khoa học: chỉ số eigenfactor

Đánh giá tầm ảnh hưởng và uy danh của một tập san khoa học càng ngày càng trở thành đề tài … nóng. Trước đây (và cho đến ngày nay), nhiều đại học và trung tâm nghiên cứu vẫn dựa vào chỉ số ảnh hưởng (impact factor – IF) để đánh giá chất lượng một tập san. Dù chỉ số này bị phê phán rất nhiều, nhưng trong thực tế thì nó không phải vô dụng như nhiều người tưởng. Gần đây, có một phát kiến mới để đánh giá tầm ảnh hưởng của một tập san: đó là chỉ số eigenfactor (viết tắt là EF). Theo tôi, đây là một phát kiến hay và cần xem xét trong việc đánh giá khoa học nói chung.

Thursday, December 11, 2014

Chuyện thời sự: Phụ nữ Việt “rẻ” như bèo

Đó là một cái tít của báo chí và tôi chỉ viết lại. Toàn là những tin buồn. Ở xứ Kim Chi, phụ nữ Việt Nam được phim ảnh xem rẻ rúng (1). Ở Mã Lai, gái Việt Nam đứng đầu bảng bán dâm (2). Là người Việt, đọc những tin như thế này chỉ làm chúng ta phẫn nộ, có khi cảm thấy nhục nhã. Nhưng không biết các vị đang cầm tay lái con thuyền đất nước (được gọi một cách mĩ miều là "lãnh đạo") cảm tưởng ra sao.

Wednesday, December 10, 2014

Thu hút chuyên gia nước ngoài: Tạo một môi trường làm việc thật

Xin giới thiệu các bạn một vài ý kiến của tôi nhân việc Bộ KHCN ra chính sách về thu hút các nhà khoa học ở nước ngoài. Bài này tôi chỉ mới phát hiện hôm nay qua một trang điểm tin khác. Bản dưới đây là bản gốc của bài báo.


Bộ Khoa học và công nghệ đang có dự án Việt Nam thu hút các chuyên gia khoa học công nghệ từ nước ngoài. Đây là một chủ trương hợp lí trong quá trình hội nhập quốc tế. Nhưng một số khó khăn có thể thấy trước được.

Tuesday, December 9, 2014

Công bố quốc tế trên các tập san danh tiếng

Hôm trước, tôi có nói đến cách tính công bố quốc tế của nhà xuất bản Nature (gọi là Nature Index). Hôm nay tôi có dịp xem qua vài đại học trong vùng để so sánh (xem bảng kèm theo). Xin nhắc Nature Index dùng 3 chỉ số là AC, FC và WFC. Nature Index chỉ tính những bài báo khoa học trên các tập san có uy tín cao (tức có impact factor cao). Định nghĩa của 3 chỉ số là dưới đây.  Trong đó, chỉ có WFC là khách quan và có thể dùng để so sánh. WFC là số bài báo trên các tập san có impact factor cao sau khi đã điều chỉnh cho đóng góp của trường và loại tập san.

Sunday, December 7, 2014

Video giới thiệu sách mới

Tôi mới upload một video giới thiệu về cuốn sách “Phân tích dữ liệu với R” mới được xuất bản tuần vừa qua. Trong video tôi giải thích mục lục sách và một số thông tin liên quan đến cuốn sách. Địa chỉ của bài giới thiệu là:

Saturday, December 6, 2014

Giới thiệu sách “Phân tích dữ liệu với R”


Tôi rất hân hạnh giới thiệu cùng các bạn và đồng nghiệp cuốn sách “Phân tích dữ liệu với R” do tôi viết và mới được Nhà xuất bản Tổng Hợp ấn hành vào tuần vừa qua (1). Đây là một trong những cuốn sách tâm đắc nhất của tôi trong số 13 cuốn đã in ở Việt Nam, vì tôi nghĩ cuốn sách sẽ giúp cho hàng triệu sinh viên, nghiên cứu sinh, giảng viên và các nhà khoa học một phương tiện rất hữu hiệu cho phân tích dữ liệu.

Friday, December 5, 2014

Làn sóng người Nghệ Tĩnh vượt biển sang Úc

Hôm nọ, đọc được một bài viết về làn sóng người Việt từ Hà Tĩnh đi xin tị nạn bên Úc làm tôi "tâm tư". Chỉ tính năm 2013, có gần 800 người Việt vượt biển đến Úc, và trong số này phần lớn là xuất phát từ Nghệ An – Hà Tĩnh. Tại sao đất nước đã hết chiến tranh gần 40 năm mà vẫn có người liều mình ra đi tìm miền "đất hứa". Đó là câu hỏi rất "tâm tư" của không ít người.

Thursday, December 4, 2014

Những chuyện về bà mẹ Việt Nam

Sáng nay, đọc một câu chuyện, mà dù là đàn ông, tôi cũng thầm rơi nước mắt. Đó là chuyện một người mẹ Long An đoàn tụ cùng con ở … nghĩa trang Arlington (Mĩ). Một bên là bà mẹ Việt Nam khác, cũng ở Long An, đang tất tả tìm cách cứu con là Hồ Duy Hải, người sắp bị hành quyết ...

Wednesday, December 3, 2014

Cái chết của Gs Stefan Grimm

Một sự kiện -- phải nói là "sự kiện" -- xảy ra ở Imperial College (Anh): Giáo sư Stefan Grimm, 51 tuổi, tự tử vì áp lực của trường quá lớn (1). Áp lực công bố những công trình nghiên cứu lớn và xin tài trợ cho nghiên cứu. Cái chết của Gs Grimm gây xôn xao trong giới hàn lâm, và một lần nữa đặt cái văn hoá "publish or perish" (công bố hay diệt vong) lên bàn mổ xẻ của dư luận.

Bảng xếp hạng khoa học "Nature Index"


Một bạn đọc mới giới thiệu bảng Nature Index (natureindex.com) tôi thấy cũng thú vị. Trang này là một dạng phân tích ấn phẩm khoa học (bibliometrics), và có bảng xếp hạng 100 nước có "sản lượng" khoa học trên thế giới. Như có thể đoán được, Mĩ đứng hạng 1, nhưng ngạc nhiên một điều là Tàu đứng hạng 2! Riêng Việt Nam đứng hạng 57 trong bảng này.

Tuesday, December 2, 2014

Uống sữa có hại?

Một số bạn gửi email và nhắn qua fb hỏi tôi có ý kiến hay bình luận gì về bài báo trên Tuổi Trẻ Cuối Tuần (“Người lớn uống sữa, hại nhiều hơn lợi”). Thật ra, bài báo này chỉ viết lại những bài báo ở nước ngoài về một nghiên cứu được công bố trên tập san British Medical Journal (BMJ) gần đây, kết luận rằng uống nhiều sữa có liên quan đến tăng nguy cơ tử vong và gãy xương (2). Tôi hơi ngạc nhiên khi thấy TTCT đăng bài này với cái tựa đề quá khẳng định! Tôi là người làm trong lĩnh vực này và cũng quen biết khá thân tình với nhóm tác giả, nhưng tôi không bao giờ nghĩ rằng cái nghiên cứu đó có thể cho phép chúng ta nói rằng uống sữa có hại nhiều hơn lợi. Ngược lại, tôi nghĩ đối với người Việt, uống sữa có lợi cho sức khỏe và có tác dụng giảm nguy cơ loãng xương.

Monday, December 1, 2014

Sống với tỉ số thiền

Sáng nay có người gửi tôi một bài viết mà đọc một vài dòng đầu tôi mới biết là của mình! Bài này viết cho báo Tết cũng đã 2 hay 3 năm rồi, và vì website bị đánh sập nên tôi mất luôn. Lúc đó tôi đọc được một cuốn sách cực kì hay có tựa đề là "Born to be good" của Dacher Keltner, một nhà tâm lí học. Sách có đề cập đến khái niệm "Zen ratio" rất thú vị, và cuốn sách làm tôi thức gần nửa chuyến bay Los Angeles về Sydney. Về đến nhà, vội vàng viết lại bài này. Nay bắt gặp những suy nghĩ đầu năm của mình lúc đó thấy cũng có lí và còn tính thời sự nên mới post lại ở đây.

Bài giảng 43: Đánh gía mô hình hồi qui logistic

Xin thông báo các bạn quan tâm là tôi mới upload bài giảng số 43 trong loạt bài về phân tích dữ liệu lên youtube. Tiếp theo bài #42 bàn về cách diễn giải kết quả phân tích, bài này bàn về những cách đánh giá mô hình hồi qui logistic. Câu hỏi mà người phân tích thường đặt ra (trước khi diễn giải kết quả) là mô hình này có thích hợp với dữ liệu thực tế, hay nói theo thuật ngữ thống kê học là "goodness-of-fit". Chỉ khi nào mô hình thích hợp với dữ liệu thực tế thì mới đến bước kế tiếp là xem xét và diễn giải kết quả.

Tình hình khoa học bên Tàu

Thỉnh thoảng, tôi thấy cũng cần nhìn sang Tàu để biết VN mình đang đi đến đâu. Điều này có lẽ không quá đáng, vì ai cũng biết rằng VN chỉ là một phiên bản nhỏ của Tàu, nên nhìn đường đi nước bước của họ, chúng ta cũng có thể đoán biết chút tương lai của VN. Hôm nọ tôi đọc một bài báo trên tờ The Economist viết về việc Tàu tìm cách thu hút những giáo sư gốc Tàu đang làm việc ở nước ngoài. Bài viết có vài thông tin thú vị về tình trạng chảy máu chất xám ở bên đó.

Saturday, November 29, 2014

Lương nhà khoa học 150 triệu đồng/tháng

Đó là dự kiến của TPHCM nhằm thu hút các chuyên gia công nghệ cao (1). Theo dự kiến này, các chuyên gia thuộc 4 trung tâm (Viện Khoa học Công nghệ tính toán, Trung tâm Công nghệ Sinh học, Khu Công nghệ cao và Khu Nông nghiệp Công nghệ cao) có mức lương lên đến 150 triệu đồng/tháng (tức khoảng 7500 USD/tháng, hay khoảng 90,000 USD/năm). Phải nói đây là một nỗ lực lớn và đáng chú ý nhằm thu hút người tài khoa học. Nhưng cũng như bất cứ dự án nào từ VN, ít ai có thể biết hết những lắt léo đằng sau con số đó bao gồm những gì và điều kiện ra sao. Điều tôi thấy phân vân là sự chênh lệch quá lớn giữa người có và người không có.

Friday, November 28, 2014

Bức tranh lớn và bức tranh nhỏ

Tôi có quen một anh bạn trẻ, là bác sĩ và làm sếp trong một công ti dược đa quốc gia. Điều tôi quí anh là khác với các bạn trẻ khác hay chạy theo những thị hiếu tầm thường, anh là người sâu lắng, có trăn trở với thời cuộc, nói năng có suy nghĩ kĩ, và trung thành với dân tộc và đất nước. Thoạt đầu, tôi rất ngạc nhiên một người lớn lên sau 1980 mà có trăn trở như thế, nhưng sau này tôi hiểu vì em xuất thân từ một gia đình trung lưu ở Sài Gòn thời trước 1975. Có lần anh khuyên tôi: Thầy đừng nhìn VN như là một bức tranh lớn, vì bức tranh đó ảm đạm lắm, chẳng thấy tương lai đâu cả, và thầy sẽ thấy bi quan lắm; thầy cứ tập trung vào bức tranh nhỏ, chẳng hạn như giúp tụi em nè, và thầy sẽ thấy vui hơn. Câu nói này ám ảnh và đeo đuổi tôi cho đến ngày nay, và nó có khi trở thành phương châm của tôi khi làm việc liên quan đến VN.

Wednesday, November 26, 2014

Con voi ở trong phòng

Đọc trên danluan thấy có đăng lại những thông tin thú vị về đất nước và con người Việt Nam (1). Ở phần cuối bày, tác giả (Kỳ Duyên) đặt câu hỏi "Việt nam có đầy đủ tiềm năng nhưng tại sao tụt hậu ngày càng xa sau các nước khác?" Người phương Tây có thành ngữ "an elephant in the room" (một con voi nó đang ở trong phòng), con voi nó rất lớn, ai cũng thấy nó, nhưng chẳng ai muốn nói về nó. Thành ngữ, do đó, có nghĩa là có một vấn đề / tình huống / giải pháp / nguyên nhân rất hiển nhiên mà không ai muốn nói về nó. Tôi nghĩ câu "một con voi nó đang ở trong phòng" chính là trả lời cho câu hỏi của nhà báo Kỳ Duyên. Thôi thì cứ nói thẳng ra: "Con voi" đó chính là cái chủ nghĩa làm nền tảng thế chế mà VN đang theo đuổi.

Những chiêu trò gian lận trong xuất bản khoa học

Tuần qua, chúng ta ngạc nhiên về vụ một bài báo có tựa đề "Get me off your fucking mailing list" được International Journal of Advanced Computer Technology xuất bản. Thật ra, bài báo chỉ là một cái thử với nội dung ngu xuẩn nhất trên đời, vì toàn bộ chỉ có những chữ "Get me off your fucking mailing list" lặp đi lặp lại suốt 8 trang! Dĩ nhiên, cái gọi International Journal of Advanced Computer Technology chỉ là một website chuyên làm tiền nhưng đeo mặc nạ "Journal", thuật ngữ trong ngành gọi là "predatory journal", chứ đâu phải tập san khoa học nghiêm chỉnh. Những predatory journal này chỉ lường gạt một số người còn mù mờ ở những nước như VN hay China chứ làm sao lường gạt được dân thứ thiệt trong ngành khoa học máy tính. Cần nói thêm rằng phần lớn các tập san dỏm này xuất phát từ Tàu, Nigeria, Ấn Độ, nhưng đăng kí thì ở ... Mĩ.

Khác hệ

Sáng nay, nhân thấy tôi đọc ngấu nghiến, anh bạn Tây hỏi chuyện gì mà tôi quan tâm thế. Phải giải thích lâu thì anh ta mới hiểu. Nhiều khi nói chuyện về Việt Nam với bạn bè và đồng nghiệp ở các nước phương Tây tôi thấy rất khó, và có khi ngại ngùng nữa. Chẳng hạn như trước đây nhân vụ Nhã Thuyên, có bạn hỏi vấn đề là gì, tôi giải thích rằng bằng cấp của chị ấy bị thu hồi vì luận án bị người ta đánh giá là có vấn đề về chính trị. Thế là họ kinh ngạc hỏi tại sao trong thế kỉ 21 mà có nơi hành xử thô bạo với học thuật như thế, hàng loạt câu hỏi đặt ra, và lại phải giải thích. Càng giải thích họ càng hỏi tới, toàn những câu hỏi cơ bản, và lại giải thích tiếp. Mà, Tây thì nó lúc nào cũng hỏi cho ra lẽ, chứ không chịu bỏ cuộc. Mất thì giờ đã đành, mà mình cảm thấy như là thần dân của một xứ sở gì mà kì cục quá!

Tuesday, November 25, 2014

Luận án tiến sĩ: độ dài và tài liệu tham khảo

Mấy tuần trước, một bạn ở Hà Nội viết email hỏi tôi về luận án tiến sĩ ở bên Úc. Câu hỏi cụ thể là (a) luận án tiến sĩ dài bao nhiêu trang; (c) phần tổng quan tài liệu là bao nhiêu trang; và (c) có bao nhiều tài liệu tham khảo. Tôi đã nói về đề tài này nhiều lần ở nhiều nơi bên VN, nhưng chưa có dịp viết ra cho rõ ràng, nên nhân dịp câu hỏi này tôi viết ra vài ý chính dưới đây.

Sunday, November 23, 2014

95% người Việt không đọc báo giấy?

Đọc những con số thống kê rất ấn tượng và không ấn tượng. Việt Nam hiện đang có 838 "cơ quan báo chí" với 1111 ấn phẩm (số liệu của Bộ 4T, tính đến ngày 26/12/2013). Trong số này có 70 tờ báo điện tử, 19 tạp chí điện tử, 265 trang thông tin điện tử. Đây là con số thoạt đầu nghe qua cũng ấn tượng.

Saturday, November 22, 2014

Cảm nghĩ đọc sách cũ

Chiều nay, nhân dịp dọn dẹp tủ sách, tôi bắt gặp hai cuốn sách cũ nằm meo mốc. Cuốn thứ nhất là "Miền Nam Việt Nam từ sau Điện Biên Phủ" của Nguyễn Khắc Viện, và cuốn thứ hai là "Đọc hồi ký của các tướng tá Sài Gòn xuất bản ở nước ngoài" của Mai Nguyễn. Tôi mở ra đọc vài hàng và những chỗ tôi đánh dấu mực đỏ trước đây, tôi mỉm cười … một mình. Mỉm cười vì lâu lâu đọc lại thấy mấy quyển sách này cũng vui vui, do nó đem lại cho tôi vài giây phút sảng khoái.

Friday, November 21, 2014

Có ai biết Nguyễn Tuấn không?

Nguyễn Tuấn đã chết. Chết vì một tai nạn giao thông. Không ai biết Nguyễn Tuấn là ai. Người ta chỉ biết anh ta sống vô gia cư suốt mấy mươi năm liền trên đất Mĩ. Nhưng anh ta là một người vô gia cư tử tế, suốt đời không phạm tội gì, chẳng xin xỏ ai. Ngược lại anh là một người vô gia cư hào hiệp, sẵn lòng giúp đỡ người khác, mà không đòi hỏi một cái gì hoàn lại.

Thursday, November 20, 2014

Thư của Bộ trưởng Bộ Giáo dục (tưởng tượng) gửi quí vị nhà giáo


Hôm qua, nhân dịp đọc thư của ngài Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi các thầy cô nhân Ngày Nhà Giáo Việt Nam (1), tôi thấy lấn cấn đôi điều. Lá thư không có nhiều thông tin, thiếu ý tưởng, mà chỉ lặp lại rất nhiều khẩu hiệu quen thuộc. Ngoài ra, lá thư được viết với một văn phong rất lạ lùng. Có 2 câu văn, mà mỗi câu trên 110 chữ! Đọc xong lá thư tôi chẳng hiểu gì cả. Thế là có bạn đọc đề nghị tôi là "thử viết một lá thư xem". Tôi thấy ý này hay, nên sáng nay tôi pha một li cà phê, và tưởng tượng mình là Bộ trưởng Bộ Giáo dục viết thư cho các đồng nghiệp giáo viên. Tôi thảo lá thư dưới đây để gửi đến quí vị nhà giáo. Mỗi lá thư phải có cái theme chính, và như các bạn sẽ thấy trong lá thư này, tôi nhấn mạnh đến việc ca ngợi công lao của quí thầy cô trong việc kiến tạo xã hội. Ở phần cuối thư, tôi muốn tỏ lòng thành (chứ không nói suông) bằng cách yêu cầu mọi người nói lời "cảm ơn" đến các vị nhà giáo. Nào, bây giờ các bạn góp ý và tôi sẽ chỉnh sửa. Năm sau sẽ gửi thư này cho bác Phạm bộ trưởng để bác ấy dùng (nếu cần) :-).

Wednesday, November 19, 2014

Tản mạn: Một vài kỉ niệm nhân Ngày nhà giáo

Tính đi tính lại, Việt Nam có nhiều "Ngày" vinh danh. Nào là Ngày Phụ Nữ, Ngày Thầy Thuốc, Ngày Nhà Giáo, v.v. Ở nước ngoài, như Úc chẳng hạn, tôi không thấy người ta kỉ niệm những ngày này. Nhưng sau khi tìm hiểu, tôi mới biết hầu hết những ngày vinh danh như vừa đề cập đều có xuất xứ từ các nước xã hội chủ nghĩa cũ hoặc từ Việt Nam.

Nhật kí Khon Kaen 4: Dự đám cưới người Thái

Hôm qua, tôi có vinh hạnh đi dự một đám cưới của cặp thanh niên Thái. Đôi “trai tài gái sắc” là người của trường Đại học Khon Kaen (KKU). Nàng là bác sĩ ở độ tuổi “ba bó” mới xong training về lão khoa để sắp thành bác sĩ chuyên khoa, và chàng là giảng viên khoa kĩ thuật (engineering). Buổi lễ thành hôn diễn ra nhẹ nhàng và đầm ấm, làm tôi lại so sánh, suy tư …

Nhật kí Khon Kaen 3: Một buổi giảng ở Thái Lan

Một trong những đặc quyền của đi công tác xa là… làm người du khách. Là du khách, mình có dịp quan sát và so sánh. Quan sát sinh hoạt của cộng đồng chung quanh, và so sánh với quê hương mình. Bởi vậy, tôi thường hay ghi chép những cảm nhận của mình trong những chuyến đi xa. Mấy tuần qua ở Khon Kaen, có dịp đi đây đó, về làng quê, nên tôi cũng cố gắng ghi lại những cảm nhận dưới đây để gọi là nhật kí.

Nhật kí Khon Kaen 2: Một buổi giảng ở Thái Lan

Hôm nay giảng xong 2 bài về cách đặt tựa đề và cách viết abstract một bài báo khoa học. Có thể nói là kết thúc tốt và đúng giờ. Sợ nhất là quá giờ. Hội trường ấm cúng và lịch sự. Phải nói thẳng là tất cả những building, những phòng ốc mà tôi đã đi qua ở đây đều rất professional, chẳng khác một tí nào so với các nước tiên tiến. Thậm chí, có phần hơn Úc một chút về công nghệ. Chẳng hạn như hệ thống video được thiết kế tự động từ khâu phát hình đến thu phim và trình chiếu trên tivi, vì trường có channel riêng. (Tất cả bài giảng của tôi ở đây đều được thu hình để phát cho những người không có dịp tham dự).

Vài dòng nhật kí viết ở Khon Kaen (Phần 1)

Tôi có thói quen ghi nhật kí khi đi đây đi đó (và tôi đi rất nhiều). Đây là loạt bài nhật kí tôi viết nhân chuyến đi làm sabbatical leave bên Thái Lan vào tháng 5/2013. Loạt bài đăng trên website cá nhân nhưng bị đánh sập nên không còn tìm lại được. May mắn quá, trong khi đi tìm tài liệu, tôi phát hiện bài được lưu giữ trong một website về Thái Lan – Việt Nam, nên tôi đem về trang blog này, trước là chia sẻ cùng các bạn, và sau là làm kỉ niệm.

Tuesday, November 18, 2014

Thực phẩm VN: thua ngay trên thị trường đồng hương ở Úc

Mấy hôm trước có dịp đi chợ mua thực phẩm Á châu, và nhìn qua những thực phẩm "Made in Vietnam" tôi thấy có vài vấn đề. Hàng thì ít, phẩm chất thì thấp, giá cả thì cao, nên hàng của VN ít được đồng hương ủng hộ. Hệ quả là hàng VN thua hàng Thái Lan.

Sunday, November 16, 2014

Nhà văn Bùi Ngọc Tấn: đi ra ngoài mới biết mình mất cái gì

Nhà văn Bùi Ngọc Tấn đang lâm bệnh nặng (1), nhưng ông có dành cho đài BBC một bài trả lời phỏng vấn nhỏ (2). Đọc bài này tôi thích nhất câu ông nói "Tôi sang châu Âu, tôi quan sát dáng người đi, nét mặt của họ khác dân mình lắm. Bên nhà chúng ta vừa đi vừa nghĩ mưu, thành ra ấn tượng nhất cho tôi là sự tự tin của bước chân, nét mặt người bên đó," rồi ông "ao ước làm sao dân tộc mình có cuộc sống tốt đẹp hơn. Con người yêu thương nhau hơn, tự tin, cởi mở hơn." Đúng là nhiều khi chỉ cần nhìn ánh mắt và dáng đi cũng có thể có vài cảm nhận một cộng đồng ra sao.

Điểm tín nhiệm và "hiệu ứng hồi qui"

Chịu sự ảnh hưởng của ngài đại tướng, chiều nay, tôi lại "tâm tư" về mấy lá phiếu tín nhiệm. Tôi tự hỏi: có mối liên quan nào giữa điểm năm 2013 và mức độ thay đổi giữa 2014 và 2013. Giả thuyết là những người có điểm thấp năm 2013 sẽ tìm cách cải tiến điểm vào năm 2014. Do đó, giả thuyết này dự báo rằng người có điểm thấp năm 2013 là những người sẽ có mức độ tăng cao, còn những người đã có điểm cao vào năm 2013 thì mức độ biến chuyển sẽ không đáng kể.

Saturday, November 15, 2014

Đọc kết quả lấy phiếu tín nhiệm của Quốc hội


Thế là Quốc hội đã công bố kết quả lấy phiếu tín nhiệm 50 nhân vật trong Chính phủ (1). Đọc qua kết quả này cũng thú vị. Nhưng nếu phân tích như cách làm của VNexpress thì sẽ không nói hết "câu chuyện" được, vì chưa xem xét đến trọng số của 3 loại phiếu tín nhiệm, và chưa so sánh với kết quả năm ngoái. Tôi thử đọc lại kết quả năm nay và so sánh với năm ngoái thì thấy một xu hướng rất thú vị: 16 (35%) người có điểm giảm, 2 người không thay đổi, và 28 người (61%) có điểm gia tăng.

Friday, November 14, 2014

Bàn về "sáng chế"

Tôi mới thấy trên VietnamPlus có bài phỏng vấn Bộ trưởng Bộ KHCN về sáng chế (1) và có vài lấn cấn, có lẽ vì ông nói chưa hết ý. Tôi sẽ bổ sung theo cách hiểu của tôi. "Sáng chế" không có nghĩa là những sản phẩm hoàn toàn mới chưa ai sáng chế hay phát minh trước đây. Do đó, lấy ví dụ những sáng kiến cải tiến máy móc của nông dân không thể xem là sáng chế vì đã có "người sáng chế, phát minh từ nhiều thập kỷ" thì tôi sợ là cách hiểu này không đúng với thực tế của hai chữ "sáng chế".

Thursday, November 13, 2014

An toàn?

Một trong những lí do mà các quan chức VN cấm không cho ông Trần Quốc Hải thử nghiệm chiếc trực thăng do ông ấy chế tạo là an toàn. Họ nói nếu máy bay cháy thì ai chịu trách nhiệm. Người ta còn so sánh các nguyên tắc an toàn ở nước ngoài như Mĩ và Âu châu! Lí do an toàn không phải là không có lí của nó, nhưng nó có cái gì đó ngụy biện, và thiếu tính thuyết phục.

Wednesday, November 12, 2014

Danh sách bài giảng trên youtube.com

Thể theo lời yêu cầu của nhiều bạn, tôi trình bày dưới đây một danh sách bài giảng về phân tích dữ liệu và y học thực chứng (EBM).  Danh sách này tính đến ngày 10/11/2014. Danh sách gồm 40 bài giảng về phân tích dữ liệu, 7 bài về biểu đồ, và 4 bài về EBM. Trong tương lai, dĩ nhiên, danh sách sẽ được cập nhật vài lần nữa khi có bài mới. Hiện nay, tôi cố gắng tải bài giảng mới hàng tuần để các bạn tiện theo dõi.

"Họ coi trọng mình thì mình đến phục vụ cho họ"

Đó là câu nói chí lí của ông Trần Quốc Hải, người mới được phong huy chương tướng quân bên Kampuchea. Đọc tin về hai cha con làm xe bọc thép cho Kampuchea (KPC) và được phong tướng quân (1), tôi nghĩ bất cứ ai cũng thấy ngậm ngùi cho thân phận của những người đam mê sáng chế ở VN. Họ trở thành những người "tị nạn", vì ý tưởng và công trình của họ không được chào đón, thậm chí bị cấm, ngay trên quê hương, để rồi họ phải đi tìm đất khách để thực hiện ước nguyện của mình.

Tuesday, November 11, 2014

Giới thiệu mạng giáo sư Việt kiều iVANET.org


Xin hân hạnh giới thiệu cùng các bạn quan tâm: một trang mạng mới có tên là iVANET.org mới ra đời. Trang này do GS Trương Nguyện Thành ở ĐH Utah bên Mĩ sáng lập và điều hành. Cho đến nay, theo tôi biết đây là một mạng lưới đông đảo nhất các giáo sư gốc Việt ở nước ngoài. Hiện nay, theo GS Thành cho biết, đã có trên 800 giáo sư trong mạng.

Con số hành khách đi/đến Tân Sơn Nhất có bị thổi phồng?


Trước đây, chúng ta biết rằng con số hành khách đi và đến tại phi trường Tân Sơn Nhất (TSN) rất khác biệt giữa Cục hàng không VN (ACV) và Cục thống kê (GSO). Con số của ACV nói chung là cao hơn con số của GSO rất nhiều. Trả lời báo chí tại sao có sự chênh lệch giữa hai con số, ông cục trưởng Lại Xuân Thành nói:

Phức cảm tự ti vì … ít sao!

Hệ thống tuyên truyền thường xây dựng hình ảnh lãnh đạo bằng những bức tường thông tin, và làm cho chúng ta thấy họ mờ mờ ảo ảo. Tuy nhiên, một khi những bức tường thông tin chung quanh các lãnh tụ và lãnh đạo bị sụp đổ, và khi trong môi trường mà chính họ phải thốt ra, thì họ cũng xuất hiện nguyên trạng là những người bình thường như chúng ta, thậm chí rất tầm thường. Họ cũng có nhiều điều muốn nói ("tâm tư") và có những ước vọng và so sánh thầm kín.

Monday, November 10, 2014

Nguyễn Văn Linh và ngày bức tường Bá Linh bị sụp đổ

Hôm nay là ngày kỉ niệm 25 năm ngày bức tường Bá Linh bị sụp đổ. Sự kiện này có thể xem như là một trong chuỗi sự kiện dẫn đến sự giải phóng toàn bộ các nước Đông Âu khỏi chế độ cộng sản. Bắt đầu từ Ba Lan, phong trào lan tràn sang Hungary, Đức, Bulgaria, Tiệp Khắc, và Lỗ Ma Ni. Đọc lại cuốn "Bên thắng cuộc" của Huy Đức thấy giới lãnh đạo VN lúc đó hoang mang. Tổng bí thư lúc đó là ông Nguyễn Văn Linh tìm cách xung phong “Cứu chủ nghĩa xã hội”. Đọc những đoạn Huy Đức mô tả ông đi công cáng bên Đông Âu mà tội nghiệp cho ông vì sự thiếu thông tin và suy nghĩ kiểu bi hài của kẻ thấp cổ bé họng.

Sunday, November 9, 2014

Những con số tướng lãnh VN: nên hiểu như thế nào?

Nhiều năm trước, một anh bạn làm nghề báo chí nhưng không hẳn là kí giả, đưa ra một nhận xét làm tôi giật mình. Anh nói với tôi: "Ông nói nhiều về lạm phát con số giáo sư và tiến sĩ, nhưng ông không chú ý là VN còn lạm phát về tướng tá." Một tay nâng tách cà phê Trung Nguyên, tay kia anh chỉ ra đường nơi một người cảnh sát giao thông đang làm việc, anh nói: "Có thời nào trong lịch sử VN mà trung tá đứng đường phạt vi phạm giao thông?" Nhưng hôm nọ khi nghe Phùng đại tướng nói không phong tướng thì "anh em tâm tư" (1), giờ tôi mới hiểu một chút tại sao VN có nhiều tướng tá. Tôi phải sưu tầm con số tướng lãnh để trước hết là hiểu vấn đề, và sau là để tham khảo sau này.

Bài giảng 40: Giới thiệu odds ratio

Hân hạnh thông báo cùng các bạn quan tâm là tôi đã upload bài giảng số 40 lên youtube. Bài này là một dẫn nhập về mô hình hồi qui logistic (hay logistic regression). Nói đến mô hình hồi qui logistic thì nhất định phải nói đến khái niệm odds và tỉ số odds (odds ratio – OR). Do đó, tôi dành ra một bài chỉ để giải thích OR cho các bạn thông hiểu ý nghĩa của nó. Sau khi hiểu OR, chúng ta sẽ học về mô hình hồi qui logistic.

Chiến lược viết bài văn khoa học rõ ràng (3)

13. Nên nghĩ đến chỗ cần nhấn mạnh
Thỉnh thoảng, chúng ta cần nhấn mạnh một điểm trong bài viết. Điểm nhấn mạnh có khi đóng vai trò quan trọng, nhất là đối với tâm lí của người đọc. Trong một câu văn, bắt đầu bằng những câu chữ mà chúng ta muốn nhấn mạnh: 

Chiến lược viết bài văn khoa học rõ ràng (2)

6. Tránh những câu chữ thiếu thông tin hay chẳng có nhiều thông tin
Tiếng Anh gọi những câu văn loại này là circular sentence, tức là những câu văn “quanh co”. Quanh co là vì không chịu đi thẳng vào vấn đề. Vài ví dụ dưới đây sẽ minh hoạ cho vấn đề tôi đang bàn:
“X-related complications will be treated according to general institutional guidelines for X-related complications.”

Chiến lược viết bài văn khoa học rõ ràng (1)

Một tiêu chuẩn quan trọng nhất trong văn chương khoa học – nói theo tiếng Anh – là clarity – trong sáng. Khi được hỏi cái motto gì cho viết bài báo khoa học, một nhà khoa học trứ danh trả lời rằng có thể tóm lược trong 3 chữ. Đó là clarityclarity, và clarity. Trong sáng, trong sáng, và trong sáng. Nhưng tôi nghĩ ngoài trong sáng ra, một tiêu chuẩn khác cũng quan trọng không kém là chính xác. Chính xác ở đây có nghĩa là dùng chữ chính xác và thích hợp, không để cho người đọc phải hiểu cách khác.

Kĩ năng trình bày: Điệu bộ

Trong các bài trước, tôi đã mô tả cách soạn slide và cách nói trong hội thảo khoa học. Tiếp nối loạt bài về kĩ năng trình bày, bài này sẽ bàn về điệu bộ trong khi nói. Tôi sẽ lấy vài hình ra minh họa cho câu chuyện thêm phần … hấp dẫn.

Kĩ năng trình bày: Cách làm chủ tọa hội nghị


Làm chủ tọa hay chair trong hội nghị khoa học là một nhiệm vụ tương đối nặng nề. Nhiệm vụ này thường được ban tổ chức giao cho những nhà khoa học có uy tín, có “tên tuổi” trong chuyên ngành, hoặc những người cần được nâng đỡ. Một ngày nào đó, các bạn sẽ làm chủ tọa trong hội nghị, và cần phải biết kĩ năng để hoàn thành nhiệm vụ. Bài này sẽ hướng dẫn vài kĩ thuật qua kinh nghiệm cá nhân. Các bạn cũng có thể tham khảo 10 qui tắc trong hướng dẫn của Alex Bateman (1) về cách làm chủ toạ một phiên họp. 

Kĩ năng trình bày: Cách ứng đáp trong hội nghị khoa học


Một báo cáo khoa học lúc nào cũng có phần vấn đáp (question – answer session). Đây là phần quan trọng không kém phần nội dung, vì nó có thể đưa diễn giả lên vinh quang hay tiêu hủy công trình của mình. Nhiều người rất sợ phần vấn đáp, vì nhiều lí do như tiếng Anh kém, không nắm vấn đề vững vàng, và đơn giản hơn … là sợ. Trong bài này tôi sẽ chỉ một số câu văn có thể sử dụng để trả lời và để … trốn. :-) Bạn đọc có thể tham khảo cuốn sách "English for biomedical scientists" của R Ribes, P Iannarelli và R Duarte (1). Đây là cuốn tôi đọc đi đọc lại nhiều lần và thấy rất có ích. 

Kĩ năng trình bày: Cách mô tả biểu đồ, hình ảnh và số liệu


Cách nói và diễn giải kết quả (qua biểu đồ và bảng số liệu) đóng vai trò quan trọng trong việc thuyết phục khán giả. Nói cho cùng, một bài báo khoa học có thuyết phục hay không chính là ở dữ liệu, chứ những thảo luận “nhăng nhít” là ý kiến và chẳng thuyết phục ai. Báo cáo khoa học mà không có số liệu là báo cáo … chay. Thuyết phục phải qua bằng chứng thực tế. Nhưng có số liệu rồi, nói như thế nào để thuyết phục đồng nghiệp? Trong bài này tôi sẽ trình bày cách nói và ứng xử trong trả lời sao cho thuyết phục.

Kĩ năng trình bày: Cách nói trong hội nghị

Trước khi trình bày bài nói chuyện, cần phải tìm hiểu vài thông tin cơ bản. Những thông tin cần tìm cho được là: thời lượng được ban tổ chức dành cho là bao lâu, thời gian trình bày lúc nào, kích thước hội trường, thành phần khán giả, ai là chủ tọa (chairs) và ai nói trước mình hay sau mình. Những thông tin này có ý nghĩa quan trọng đến việc cấu trúc bài nói chuyện cho phù hợp với tình hình thực tế.

Kĩ năng trình bày: Cách soạn powerpoint slide

Trong một hội nghị khoa học 3 ngày, một khán giả trung bình phải nhìn và nghe từ 300 đến 500 slide.  Đó là một số lượng rất lớn, và rất khó nhớ hết.  Mục tiêu của chúng ta, tác giả, là phải giúp cho người nghe lĩnh hội vấn đề nhanh, “tiêu hóa” thông tin nhanh, và chú ý vào bài báo cáo của mình.  Nguyên tắc chung là càng ít chữ, càng tốt.  Ít chữ có nghĩa là người nghe tập trung vào những gì tác giả nói (thay vì viết).  Cố nhiên, tác giả không bao giờ đọc slide.

Những lỗi phổ biến trong trình bày bằng Powerpoint

Đã dự rất nhiều hội nghị khoa học lớn và nhỏ ở nhiều nơi, kể cả ở Việt Nam, tôi thấy một số sai lầm phổ biến trong cách trình bày bằng powerpoint (PPT). Những sai lầm này thường liên quan đến cách soạn slide, nội dung, và cách trình bày. Thật ra, ngày xưa, lúc mới bước vào học, tôi cũng từng phạm phải những sai lầm như thế, nhưng nhờ có thầy chỉnh sửa và hướng dẫn, nên đã tránh được những sai lầm đó và học hỏi thêm nhiều kinh nghiệm. Nay đã đến lúc tôi có thể chia sẻ những kinh nghiệm cá nhân cùng các bạn.

Saturday, November 8, 2014

Nhắc lại Qui ước Ingelfinger trong việc đưa tin khoa học

Hôm qua nhân dịp đọc bài báo về tỉ lệ mắc bệnh tiểu đường ở Việt Nam tôi chú ý đến chỗ mà tác giả cho biết rằng thông tin là từ một Nghiên cứu của Bệnh viện Nội tiết Trung ương (1). Tuy nhiên, khi tìm trong Pubmed (thư viện y khoa toàn cầu) thì tôi không thấy nghiên cứu nào của BV Nội Tiết về bệnh tiểu đường năm 2014 cả. Như vậy là nhà báo và các quan chức của bệnh viện có thể đã vi phạm Qui ước Ingelfinger.

Friday, November 7, 2014

Việt Nam là nơi tốt nhất để sống: Một cách hiểu khác


Đến hôm nay mới đọc bài báo "Sốc vì Việt Nam vào tốp 20 nơi đáng sống nhất thế giới!" Nếu chỉ xem qua cái kết quả bình bầu và đối chiếu tình trạng môi trường xuống dốc thê thảm hiện nay thì đúng là sốc thật. Nhưng thật ra, nếu xem kĩ nguồn thông tin (2) thì cũng không đến nổi sốc đâu.

Writing is thinking on paper

Hôm nọ nhân một người bạn nhận xét chi tiết về thủ bút của bà bộ trưởng, người đang kêu gọi đưa môn văn vào kì thi tuyển sinh viên y khoa, tôi có nhắc đến câu "writing is thinking" của nhà văn Mĩ William Zinsser. Thật ra, tôi kiểm tra lại thì thấy nguyên văn là "writing is thinking on paper" (có thể hiểu là: viết là suy nghĩ trên tờ giấy). Một nhà văn khác và cũng là sử gia tên là David McCullough nói thêm rằng “Writing is thinking. To write well is to think clearly. That's why it's so hard." (Viết là suy nghĩ. Để viết tốt đòi hỏi người viết phải suy nghĩ rõ ràng. Đó là lí do tại sao viết là một việc khó khăn). Tôi rất thấm mấy câu này vì nó thật là thực tế.

Thursday, November 6, 2014

Di truyền ảnh hưởng đến chiều cao chỉ 23%?


Một trong những phát biểu mang màu sắc khoa học làm tôi [nói theo tiếng Anh là] bothered là mức độ ảnh hưởng của các yếu tố di truyền đến chiều cao. Các quan chức ở Viện Dinh Dưỡng (tôi có quen vài bạn ở đây) cứ nói rằng di truyền ảnh hưởng đến chiều cao chỉ 23% (1). Nói cách khác, cái heritability index của chiều cao là 0.23. Tôi có thể nói ngay và nói thẳng rằng con số này hoàn toàn sai. Xin lặp lại một lần nữa để nhấn mạnh: hoàntoàn sai.


Wednesday, November 5, 2014

Chuyện ông nghị Phước và nghị trường


Chuyện ông nghị Phước viết blog thoá mạ ông nghị Trương Trọng Nghĩa xem ra càng ngày càng thú vị. Mới đọc một bản tin "Đừng để người bệnh tâm thần ứng cử Quốc hội", mà tôi nghĩ là nhắm vào ông nghị Hoàng Hữu Phước, và những lùm xùm với ông nghị Trương Trọng Nghĩa. Bây giờ tôi mới có dịp đọc bài trên blog của ông Nghị Phước, và cảm thấy … kinh ngạc. Không ngờ một ông nghị, một người có học, mà chữ nghĩa xem ra chưa xứng tầm với cái vai vế xã hội đó của ông.

Bài giảng G5: Xây dựng biểu đồ tương quan

Xin thông báo cùng các bạn quan tâm, tôi đã upload bài thứ 5 trong loạt bài bàn về phân tích dữ liệu bằng biểu đồ. Bài này (G5) hướng dẫn cách xây dựng một biểu đồ, mà thuật ngữ tiếng Anh gọi là scatterplot và tôi dịch là biểu đồ tương quan, bằng cách dùng ggplot2 trong R.

Tuesday, November 4, 2014

Tuyên truyền đến người Việt hải ngoại: khả năng thành công?

Tiếp tục dòng suy nghĩ về dự án tuyên truyền đến người Việt ở nước ngoài (1), tôi muốn ghi lại đây vài cảm nhận cá nhân. Chương trình này có qui mô khá lớn, vì tốn đến 411 tỉ đồng (tức khoảng 20 triệu USD). Đọc tin này làm tôi nhớ đến một sự kiện cũ ở Úc cũng liên quan đến tuyên truyền của Chính phủ VN và thất bại. Với một "track record" toàn những thất bại trong quá khứ, tôi nghĩ dự án tuyên truyền này cũng sẽ có xác suất thất bại rất cao.

Monday, November 3, 2014

Du lịch VN: tại sao "một đi không trở lại"?


Khi đọc xong bản tin này ("Chỉ 6% khách quốc tế quay lại Việt Nam", [1]), phản ứng của tôi là nói thầm: "Gieo giống nào thì gặt quả đó". Dịch vụ nghèo nàn và văn hoá ứng xử tồi tệ, thì dĩ nhiên khách chỉ đi một lần và không hẹn ngày quay lại là đúng rồi. Thật ra, con số 6% có lẽ còn cao, chứ trong thực tế có thể thấp hơn nữa. Cần nói thêm rằng thống kê cho thấy 55% du khách đến Thái Lan là những người đã từng đi du lịch Thái Lan trước đây. Con số của Thái Lan chắc phải làm cho nhiều người trong kĩ nghệ du lịch VN xấu hổ.

Tập san SCIE chất lượng thấp hơn SCI?


Một bạn đọc (Ngọc Long) hỏi tôi về phân biệt giữa tập san SCI và SCIE, và đây là câu hỏi tôi cũng từng thắc mắc, và tôi nghĩ mình đã có câu trả lời. Theo tìm hiểu của tôi thì SCI là một "sưu tập" khoảng 6000 tập san (con số năm 2010), còn SCIE như tên gọi (expanded) thì có khoảng 8500 tập san. Tất cả tập san trong SCI đều dĩ nhiên có trong danh bạ của SCIE, nhưng như chúng ta có thể đoán, một số tập san trong SCIE thì không có trong SCI. Số 2500 tập san có trong danh bạ SCIE nhưng không có trong danh bạ SCI chủ yếu là những tập san mới, trực tuyến, và tập san Mở (Open Access).

Tiêu chí để nhận dạng tập san khoa học dỏm

Hôm nọ, một người bạn báo cho một tin vui, vì anh mới có một bài báo khoa học vừa được chấp nhận cho công bố. Anh ấy còn kèm theo lá thư chấp nhận, mà trong đó có đoạn [trích nguyên văn, kể cả sai sót về văn phạm và ngữ vựng] "We are Pleased to Inform you that your draft Paper Mentioned above has been Accepted by the International Journal of Engineering and Innovative Technology Editorial Board Committee. […] We reserve the rights to reject your paper if the payment is not done within fewnumbers of days after Date of Acceptance." (Tạm dịch: Chúng tôi hân hạnh báo cho ông biết rằng bản thảo bài báo của ông như đề cập trên đã được hội đồng biên tập chấp nhận cho công bố. […] Chúng tôi có quyền từ chối công bố bài báo nếu ông không trả ấn phí đúng thời hạn, tức sau vài ngày bài báo được chấp nhận).

Sunday, November 2, 2014

Nhận dạng tập san khoa học dỏm

Nhận dạng tập san khoa học dỏm đã trở thành một nhu cầu quan trọng ở VN, vì có nhiều đồng nghiệp đã trở thành nạn nhân của những tập san dỏm. Trước đây, tôi có viết một bài về các "tiêu chí" (hay dấu hiệu) để nhận dạng các tập san dỏm này. Nhưng tôi mới sưu tầm trên mạng một bài viết của JeffreyBeall, đầy đủ hơn bài của tôi, và tôi tóm lược sau đây để các bạn chú ý và sử dụng khi cần để phân biệt dỏm và thật.


Saturday, November 1, 2014

Dự án phi trường Long Thành: tin con số của ai?

Báo cáo về dự án phi trường Long Thành được trình Quốc Hội có vài con số thú vị. Để biện minh cho lí do phải xây dựng phi trường Long Thành, các quan chức Bộ GTVT phải chứng minh rằng phi trường TSN đang sắp bị quá tải. Bản báo cáo trình QH cho biết phi trường TSN có công suất 25 triệu khách/năm, và theo báo cáo thì năm 2016 phi trường sẽ quá tải vì số khách sẽ hơn con số đó.

Thursday, October 30, 2014

Bác sĩ cần môn nào hơn cả Văn học?

Xin giới thiệu các bạn vài ý kiến tôi đóng góp về chuyện môn văn trên Tuần Việt Nam (1). Tuy nhiên, ý chính thì vẫn duy trì trong bài viết. Bài này đã được biên tập khá nhiều, nên có khi mạch văn không "thông", nên tôi gửi bản gốc để dễ theo dõi hơn.

Wednesday, October 29, 2014

Xây phi trường Long Thành: Những con số bị thổi phồng

Câu chuyện về phi trường [tương lai] Long Thành càng ngày càng thú vị. Chúng ta biết rằng dự án ngân sách cho phi trường này rất đắt đỏ, nghe đồn đại trên báo chí lên đến 18 tỉ USD! Trong điều kiện đất nước còn nghèo và nợ như chúa chổm hiện nay, câu hỏi đặt ra là có cần thêm một phi trường đắt đỏ như thế? Phe chủ trương xây (như Bộ GTVT) thì nói cần, còn phe phản biện (như Ts Nguyễn Thiện Tống) thì cho rằng chưa cần. Vấn đề là chứng cứ, là số liệu của ai thuyết phục hơn ai. Mới đọc số liệu trên Người đô thị (1) tôi mới tá hoả là có sự chênh lệch về số liệu giữa tổng công ty cảng hàng không Việt Nam (ACV) và Cục Thống kê rất nhiều!

Tuesday, October 28, 2014

Sự trỗi dậy của Mã Lai trong khoa học


Mỗi lần tôi trích dẫn những con số về công bố quốc tế trong vùng Đông Nam Á là mỗi lần tôi ngạc nhiên. Ngạc nhiên vì sự biến chuyển thay ngôi đổi chỗ rất nhanh xảy ra trong vùng. Trước đây, tôi chỉ ra rằng Singapore đứng đầu bảng trong vùng về công bố quốc tế, nhưng hôm nay, một bạn mới gửi cho tôi một biểu đồ cho thấy Mã Lai bây giờ đã vượt qua Singapore về số lượng bài báo khoa học, và trở thành nước có năng suất khoa học cao nhất trong vùng ĐNA. Đó là một sự tăng trưởng ngoạn mục, và sự tăng trưởng đáng làm cho chúng ta suy nghĩ.

Monday, October 27, 2014

Công an nói xấu đất nước?


Theo báo chí, Công an TPHCM mới phát tán một tờ rơi "Travel Safety" cảnh báo du khách nước ngoài về tình trạng tội phạm ở thành phố. Nhìn qua nội dung tờ rơi này, tôi cảm thấy … khó chịu.  Điều đáng nói ở đây là không chỉ cảnh báo về tội phạm, tờ rơi còn vô tình nói xấu đất nước và con người Việt Nam. Chỉ là vô tình thôi, có lẽ vì dùng tiếng Anh sai và chưa suy nghĩ cẩn thận. Thật khó tưởng tượng công an có thể nghĩ đến, chứ chưa nói làm, cái việc không đẹp này.

Sunday, October 26, 2014

Bill Hayton và "Biển Đông: Cuộc Đấu Tranh Quyền Lực ở Á Châu"


Có lẽ các bạn đã biết kí giả Bill Hayton vừa mới xuất bản một cuốn sách có tựa đề là "The South China Sea: The Struggle for Power in Asia" (Biển Đông: Cuộc Đấu Tranh Quyền Lực ở Á Châu). Tôi chưa đọc cuốn sách (và chắc cũng không có thì giờ đọc trong tương lai gần) nhưng có nhận bài điểm sách của David Brown đăng trên Asia Sentinel (1). Đọc bài điểm sách này, tôi thấy sách có lẽ là nguồn thông tin tốt cho những ai còn quan tâm đến chủ quyền biển đảo và sự đe doạ của Tàu cộng đối với Việt Nam. Nhưng câu chuyện về mối liên hệ giữa cá nhân của tác giả với Chính phủ VN cũng thú vị. 

Nghĩ về bằng cấp tiến sĩ của ông Hà Văn Thắm và chuyện xa hơn

Báo Giáo Dục Việt Nam cho biết ông Hà Văn Thắm, chủ tịch HĐQT ngân hàng Đại Dương, "tốt nghiệp thạc sỹ chuyên ngành Quản trị Kinh doanh tại Trường Đại học Comlombia Common Wealth – Mỹ và bảo vệ Tiến sĩ Quản trị Kinh doanh tại Trường Đại Học Công nghệ Paramount – Mỹ". Nhưng cả hai trường này đều đáng nghi ngờ vì chẳng có tiếng tăm hay tên tuổi gì trong học thuật.

Saturday, October 25, 2014

Bài giảng 38: Phương pháp tìm mô hình "tối ưu" trong mô hình hồi qui đa biến

Một trong những vấn đề "đau đầu" trong phân tích dữ liệu đa biến tìm mô hình tối ưu. Chẳng hạn như trong nghiên cứu tìm genes và các yếu tố có liên quan đến huyết áp, câu hỏi đặt ra là trong số hàng trăm yếu tố và hàng ngàn genes (gọi là X1, X2, X3, …, Xk) thì biến nào có liên quan đến huyết áp. Trong thống kê học, có nhiều cách giải câu hỏi. Bài giảng này giới thiệu một số phương pháp cổ điển như backward, forward và stepwise.  Bài giảng hơi dài (~40 phút), chủ yếu giải thích ý nghĩa đằng sau mỗi phương pháp để các bạn hiểu mình đang làm gì.

Cuộc sống xã hội chủ nghĩa: Bóp vú để được mua sữa !


Tôi dĩ nhiên không có hân hạnh được sống ở miền Bắc dưới thời XHCN bao cấp thời thập niên 1970s, nên không biết những chuyện ngày nay có thể xem là khó tin. Một trong những chuyện có vẻ khó tin đó là phụ nữ muốn mua sữa hộp cho con bú phải qua kiểm tra bằng ... bóp vú. Theo một bạn đọc giải thích thì mỗi tháng có 1 ngày, các bà mẹ đến phòng y tế để xếp hàng từ sớm để mua sữa hộp. Các bà mẹ phải chờ 4 tiếng đồng hồ và phải uống nước liên tục, sau đó sẽ được/bị một nhân viên y tế (?) bóp vú để kiểm tra. Bà mẹ nào bị bóp vú mà không ra sữa thì sẽ được mua sữa.

Thursday, October 23, 2014

Những đồng tiền Việt Nam trước 1975

Xin giới thiệu những đồng tiền Việt Nam trước 1975. Tôi không rõ nguồn, vì nhận qua email. Nhìn những đồng tiền này mà nhớ đến một thời xa xưa …

Những ngộ nhận về trích dẫn & đạo văn ở VN

Đọc bài báo trên Người lao động (1) tôi càng hiểu hơn tại sao nạn đạo văn ở VN quá nhiều. Ngay cả giảng viên, quan chức cao cấp trong đại học, và những người "cầm trịch" học thuật mà cũng chứng tỏ chưa hiểu về các nguyên tắc trích dẫn và qui ước về đạo văn! Tôi thử giải toả vài ngộ nhận theo hình thức vấn đáp như sau:

Gough Whitlam và người tị nạn Việt


Cựu thủ tướng Gough Whitlam mới qua đời ngày hôm qua (21/10), thọ 98 tuổi. Hôm nay, tôi mới thấy bài "Vị thủ tướng chống chiến tranh Việt Nam" trên Tuần Việt Nam (1), mà trong đó tác giả ca ngợi ông Gough Whitlam quá cỡ. Ông Whitlam là một chính khách lớn của Úc, ông nổi tiếng vì bị Tổng toàn quyền Úc truất phế khỏi ghế thủ tướng gần 40 năm trước. Bài này không đề cập đến sự kiện đó một cách công minh, mà chỉ nói đến việc ông Whitlam thiết lập bang giao với chính quyền miền Bắc. Giọng điệu ca ngợi trong bài này rất hợp gu Nhà nước. Nhưng là người Việt, tôi thấy hơi ngượng cho tác giả.