Saturday, November 29, 2014

Lương nhà khoa học 150 triệu đồng/tháng

Đó là dự kiến của TPHCM nhằm thu hút các chuyên gia công nghệ cao (1). Theo dự kiến này, các chuyên gia thuộc 4 trung tâm (Viện Khoa học Công nghệ tính toán, Trung tâm Công nghệ Sinh học, Khu Công nghệ cao và Khu Nông nghiệp Công nghệ cao) có mức lương lên đến 150 triệu đồng/tháng (tức khoảng 7500 USD/tháng, hay khoảng 90,000 USD/năm). Phải nói đây là một nỗ lực lớn và đáng chú ý nhằm thu hút người tài khoa học. Nhưng cũng như bất cứ dự án nào từ VN, ít ai có thể biết hết những lắt léo đằng sau con số đó bao gồm những gì và điều kiện ra sao. Điều tôi thấy phân vân là sự chênh lệch quá lớn giữa người có và người không có.

Friday, November 28, 2014

Bức tranh lớn và bức tranh nhỏ

Tôi có quen một anh bạn trẻ, là bác sĩ và làm sếp trong một công ti dược đa quốc gia. Điều tôi quí anh là khác với các bạn trẻ khác hay chạy theo những thị hiếu tầm thường, anh là người sâu lắng, có trăn trở với thời cuộc, nói năng có suy nghĩ kĩ, và trung thành với dân tộc và đất nước. Thoạt đầu, tôi rất ngạc nhiên một người lớn lên sau 1980 mà có trăn trở như thế, nhưng sau này tôi hiểu vì em xuất thân từ một gia đình trung lưu ở Sài Gòn thời trước 1975. Có lần anh khuyên tôi: Thầy đừng nhìn VN như là một bức tranh lớn, vì bức tranh đó ảm đạm lắm, chẳng thấy tương lai đâu cả, và thầy sẽ thấy bi quan lắm; thầy cứ tập trung vào bức tranh nhỏ, chẳng hạn như giúp tụi em nè, và thầy sẽ thấy vui hơn. Câu nói này ám ảnh và đeo đuổi tôi cho đến ngày nay, và nó có khi trở thành phương châm của tôi khi làm việc liên quan đến VN.

Wednesday, November 26, 2014

Con voi ở trong phòng

Đọc trên danluan thấy có đăng lại những thông tin thú vị về đất nước và con người Việt Nam (1). Ở phần cuối bày, tác giả (Kỳ Duyên) đặt câu hỏi "Việt nam có đầy đủ tiềm năng nhưng tại sao tụt hậu ngày càng xa sau các nước khác?" Người phương Tây có thành ngữ "an elephant in the room" (một con voi nó đang ở trong phòng), con voi nó rất lớn, ai cũng thấy nó, nhưng chẳng ai muốn nói về nó. Thành ngữ, do đó, có nghĩa là có một vấn đề / tình huống / giải pháp / nguyên nhân rất hiển nhiên mà không ai muốn nói về nó. Tôi nghĩ câu "một con voi nó đang ở trong phòng" chính là trả lời cho câu hỏi của nhà báo Kỳ Duyên. Thôi thì cứ nói thẳng ra: "Con voi" đó chính là cái chủ nghĩa làm nền tảng thế chế mà VN đang theo đuổi.

Những chiêu trò gian lận trong xuất bản khoa học

Tuần qua, chúng ta ngạc nhiên về vụ một bài báo có tựa đề "Get me off your fucking mailing list" được International Journal of Advanced Computer Technology xuất bản. Thật ra, bài báo chỉ là một cái thử với nội dung ngu xuẩn nhất trên đời, vì toàn bộ chỉ có những chữ "Get me off your fucking mailing list" lặp đi lặp lại suốt 8 trang! Dĩ nhiên, cái gọi International Journal of Advanced Computer Technology chỉ là một website chuyên làm tiền nhưng đeo mặc nạ "Journal", thuật ngữ trong ngành gọi là "predatory journal", chứ đâu phải tập san khoa học nghiêm chỉnh. Những predatory journal này chỉ lường gạt một số người còn mù mờ ở những nước như VN hay China chứ làm sao lường gạt được dân thứ thiệt trong ngành khoa học máy tính. Cần nói thêm rằng phần lớn các tập san dỏm này xuất phát từ Tàu, Nigeria, Ấn Độ, nhưng đăng kí thì ở ... Mĩ.

Khác hệ

Sáng nay, nhân thấy tôi đọc ngấu nghiến, anh bạn Tây hỏi chuyện gì mà tôi quan tâm thế. Phải giải thích lâu thì anh ta mới hiểu. Nhiều khi nói chuyện về Việt Nam với bạn bè và đồng nghiệp ở các nước phương Tây tôi thấy rất khó, và có khi ngại ngùng nữa. Chẳng hạn như trước đây nhân vụ Nhã Thuyên, có bạn hỏi vấn đề là gì, tôi giải thích rằng bằng cấp của chị ấy bị thu hồi vì luận án bị người ta đánh giá là có vấn đề về chính trị. Thế là họ kinh ngạc hỏi tại sao trong thế kỉ 21 mà có nơi hành xử thô bạo với học thuật như thế, hàng loạt câu hỏi đặt ra, và lại phải giải thích. Càng giải thích họ càng hỏi tới, toàn những câu hỏi cơ bản, và lại giải thích tiếp. Mà, Tây thì nó lúc nào cũng hỏi cho ra lẽ, chứ không chịu bỏ cuộc. Mất thì giờ đã đành, mà mình cảm thấy như là thần dân của một xứ sở gì mà kì cục quá!

Tuesday, November 25, 2014

Luận án tiến sĩ: độ dài và tài liệu tham khảo

Mấy tuần trước, một bạn ở Hà Nội viết email hỏi tôi về luận án tiến sĩ ở bên Úc. Câu hỏi cụ thể là (a) luận án tiến sĩ dài bao nhiêu trang; (c) phần tổng quan tài liệu là bao nhiêu trang; và (c) có bao nhiều tài liệu tham khảo. Tôi đã nói về đề tài này nhiều lần ở nhiều nơi bên VN, nhưng chưa có dịp viết ra cho rõ ràng, nên nhân dịp câu hỏi này tôi viết ra vài ý chính dưới đây.

Sunday, November 23, 2014

95% người Việt không đọc báo giấy?

Đọc những con số thống kê rất ấn tượng và không ấn tượng. Việt Nam hiện đang có 838 "cơ quan báo chí" với 1111 ấn phẩm (số liệu của Bộ 4T, tính đến ngày 26/12/2013). Trong số này có 70 tờ báo điện tử, 19 tạp chí điện tử, 265 trang thông tin điện tử. Đây là con số thoạt đầu nghe qua cũng ấn tượng.

Saturday, November 22, 2014

Cảm nghĩ đọc sách cũ

Chiều nay, nhân dịp dọn dẹp tủ sách, tôi bắt gặp hai cuốn sách cũ nằm meo mốc. Cuốn thứ nhất là "Miền Nam Việt Nam từ sau Điện Biên Phủ" của Nguyễn Khắc Viện, và cuốn thứ hai là "Đọc hồi ký của các tướng tá Sài Gòn xuất bản ở nước ngoài" của Mai Nguyễn. Tôi mở ra đọc vài hàng và những chỗ tôi đánh dấu mực đỏ trước đây, tôi mỉm cười … một mình. Mỉm cười vì lâu lâu đọc lại thấy mấy quyển sách này cũng vui vui, do nó đem lại cho tôi vài giây phút sảng khoái.

Friday, November 21, 2014

Có ai biết Nguyễn Tuấn không?

Nguyễn Tuấn đã chết. Chết vì một tai nạn giao thông. Không ai biết Nguyễn Tuấn là ai. Người ta chỉ biết anh ta sống vô gia cư suốt mấy mươi năm liền trên đất Mĩ. Nhưng anh ta là một người vô gia cư tử tế, suốt đời không phạm tội gì, chẳng xin xỏ ai. Ngược lại anh là một người vô gia cư hào hiệp, sẵn lòng giúp đỡ người khác, mà không đòi hỏi một cái gì hoàn lại.

Thursday, November 20, 2014

Thư của Bộ trưởng Bộ Giáo dục (tưởng tượng) gửi quí vị nhà giáo


Hôm qua, nhân dịp đọc thư của ngài Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi các thầy cô nhân Ngày Nhà Giáo Việt Nam (1), tôi thấy lấn cấn đôi điều. Lá thư không có nhiều thông tin, thiếu ý tưởng, mà chỉ lặp lại rất nhiều khẩu hiệu quen thuộc. Ngoài ra, lá thư được viết với một văn phong rất lạ lùng. Có 2 câu văn, mà mỗi câu trên 110 chữ! Đọc xong lá thư tôi chẳng hiểu gì cả. Thế là có bạn đọc đề nghị tôi là "thử viết một lá thư xem". Tôi thấy ý này hay, nên sáng nay tôi pha một li cà phê, và tưởng tượng mình là Bộ trưởng Bộ Giáo dục viết thư cho các đồng nghiệp giáo viên. Tôi thảo lá thư dưới đây để gửi đến quí vị nhà giáo. Mỗi lá thư phải có cái theme chính, và như các bạn sẽ thấy trong lá thư này, tôi nhấn mạnh đến việc ca ngợi công lao của quí thầy cô trong việc kiến tạo xã hội. Ở phần cuối thư, tôi muốn tỏ lòng thành (chứ không nói suông) bằng cách yêu cầu mọi người nói lời "cảm ơn" đến các vị nhà giáo. Nào, bây giờ các bạn góp ý và tôi sẽ chỉnh sửa. Năm sau sẽ gửi thư này cho bác Phạm bộ trưởng để bác ấy dùng (nếu cần) :-).

Wednesday, November 19, 2014

Tản mạn: Một vài kỉ niệm nhân Ngày nhà giáo

Tính đi tính lại, Việt Nam có nhiều "Ngày" vinh danh. Nào là Ngày Phụ Nữ, Ngày Thầy Thuốc, Ngày Nhà Giáo, v.v. Ở nước ngoài, như Úc chẳng hạn, tôi không thấy người ta kỉ niệm những ngày này. Nhưng sau khi tìm hiểu, tôi mới biết hầu hết những ngày vinh danh như vừa đề cập đều có xuất xứ từ các nước xã hội chủ nghĩa cũ hoặc từ Việt Nam.

Nhật kí Khon Kaen 4: Dự đám cưới người Thái

Hôm qua, tôi có vinh hạnh đi dự một đám cưới của cặp thanh niên Thái. Đôi “trai tài gái sắc” là người của trường Đại học Khon Kaen (KKU). Nàng là bác sĩ ở độ tuổi “ba bó” mới xong training về lão khoa để sắp thành bác sĩ chuyên khoa, và chàng là giảng viên khoa kĩ thuật (engineering). Buổi lễ thành hôn diễn ra nhẹ nhàng và đầm ấm, làm tôi lại so sánh, suy tư …

Nhật kí Khon Kaen 3: Một buổi giảng ở Thái Lan

Một trong những đặc quyền của đi công tác xa là… làm người du khách. Là du khách, mình có dịp quan sát và so sánh. Quan sát sinh hoạt của cộng đồng chung quanh, và so sánh với quê hương mình. Bởi vậy, tôi thường hay ghi chép những cảm nhận của mình trong những chuyến đi xa. Mấy tuần qua ở Khon Kaen, có dịp đi đây đó, về làng quê, nên tôi cũng cố gắng ghi lại những cảm nhận dưới đây để gọi là nhật kí.

Nhật kí Khon Kaen 2: Một buổi giảng ở Thái Lan

Hôm nay giảng xong 2 bài về cách đặt tựa đề và cách viết abstract một bài báo khoa học. Có thể nói là kết thúc tốt và đúng giờ. Sợ nhất là quá giờ. Hội trường ấm cúng và lịch sự. Phải nói thẳng là tất cả những building, những phòng ốc mà tôi đã đi qua ở đây đều rất professional, chẳng khác một tí nào so với các nước tiên tiến. Thậm chí, có phần hơn Úc một chút về công nghệ. Chẳng hạn như hệ thống video được thiết kế tự động từ khâu phát hình đến thu phim và trình chiếu trên tivi, vì trường có channel riêng. (Tất cả bài giảng của tôi ở đây đều được thu hình để phát cho những người không có dịp tham dự).

Vài dòng nhật kí viết ở Khon Kaen (Phần 1)

Tôi có thói quen ghi nhật kí khi đi đây đi đó (và tôi đi rất nhiều). Đây là loạt bài nhật kí tôi viết nhân chuyến đi làm sabbatical leave bên Thái Lan vào tháng 5/2013. Loạt bài đăng trên website cá nhân nhưng bị đánh sập nên không còn tìm lại được. May mắn quá, trong khi đi tìm tài liệu, tôi phát hiện bài được lưu giữ trong một website về Thái Lan – Việt Nam, nên tôi đem về trang blog này, trước là chia sẻ cùng các bạn, và sau là làm kỉ niệm.

Tuesday, November 18, 2014

Thực phẩm VN: thua ngay trên thị trường đồng hương ở Úc

Mấy hôm trước có dịp đi chợ mua thực phẩm Á châu, và nhìn qua những thực phẩm "Made in Vietnam" tôi thấy có vài vấn đề. Hàng thì ít, phẩm chất thì thấp, giá cả thì cao, nên hàng của VN ít được đồng hương ủng hộ. Hệ quả là hàng VN thua hàng Thái Lan.

Sunday, November 16, 2014

Nhà văn Bùi Ngọc Tấn: đi ra ngoài mới biết mình mất cái gì

Nhà văn Bùi Ngọc Tấn đang lâm bệnh nặng (1), nhưng ông có dành cho đài BBC một bài trả lời phỏng vấn nhỏ (2). Đọc bài này tôi thích nhất câu ông nói "Tôi sang châu Âu, tôi quan sát dáng người đi, nét mặt của họ khác dân mình lắm. Bên nhà chúng ta vừa đi vừa nghĩ mưu, thành ra ấn tượng nhất cho tôi là sự tự tin của bước chân, nét mặt người bên đó," rồi ông "ao ước làm sao dân tộc mình có cuộc sống tốt đẹp hơn. Con người yêu thương nhau hơn, tự tin, cởi mở hơn." Đúng là nhiều khi chỉ cần nhìn ánh mắt và dáng đi cũng có thể có vài cảm nhận một cộng đồng ra sao.

Điểm tín nhiệm và "hiệu ứng hồi qui"

Chịu sự ảnh hưởng của ngài đại tướng, chiều nay, tôi lại "tâm tư" về mấy lá phiếu tín nhiệm. Tôi tự hỏi: có mối liên quan nào giữa điểm năm 2013 và mức độ thay đổi giữa 2014 và 2013. Giả thuyết là những người có điểm thấp năm 2013 sẽ tìm cách cải tiến điểm vào năm 2014. Do đó, giả thuyết này dự báo rằng người có điểm thấp năm 2013 là những người sẽ có mức độ tăng cao, còn những người đã có điểm cao vào năm 2013 thì mức độ biến chuyển sẽ không đáng kể.

Saturday, November 15, 2014

Đọc kết quả lấy phiếu tín nhiệm của Quốc hội


Thế là Quốc hội đã công bố kết quả lấy phiếu tín nhiệm 50 nhân vật trong Chính phủ (1). Đọc qua kết quả này cũng thú vị. Nhưng nếu phân tích như cách làm của VNexpress thì sẽ không nói hết "câu chuyện" được, vì chưa xem xét đến trọng số của 3 loại phiếu tín nhiệm, và chưa so sánh với kết quả năm ngoái. Tôi thử đọc lại kết quả năm nay và so sánh với năm ngoái thì thấy một xu hướng rất thú vị: 16 (35%) người có điểm giảm, 2 người không thay đổi, và 28 người (61%) có điểm gia tăng.

Friday, November 14, 2014

Bàn về "sáng chế"

Tôi mới thấy trên VietnamPlus có bài phỏng vấn Bộ trưởng Bộ KHCN về sáng chế (1) và có vài lấn cấn, có lẽ vì ông nói chưa hết ý. Tôi sẽ bổ sung theo cách hiểu của tôi. "Sáng chế" không có nghĩa là những sản phẩm hoàn toàn mới chưa ai sáng chế hay phát minh trước đây. Do đó, lấy ví dụ những sáng kiến cải tiến máy móc của nông dân không thể xem là sáng chế vì đã có "người sáng chế, phát minh từ nhiều thập kỷ" thì tôi sợ là cách hiểu này không đúng với thực tế của hai chữ "sáng chế".

Thursday, November 13, 2014

An toàn?

Một trong những lí do mà các quan chức VN cấm không cho ông Trần Quốc Hải thử nghiệm chiếc trực thăng do ông ấy chế tạo là an toàn. Họ nói nếu máy bay cháy thì ai chịu trách nhiệm. Người ta còn so sánh các nguyên tắc an toàn ở nước ngoài như Mĩ và Âu châu! Lí do an toàn không phải là không có lí của nó, nhưng nó có cái gì đó ngụy biện, và thiếu tính thuyết phục.

Wednesday, November 12, 2014

Danh sách bài giảng trên youtube.com

Thể theo lời yêu cầu của nhiều bạn, tôi trình bày dưới đây một danh sách bài giảng về phân tích dữ liệu và y học thực chứng (EBM).  Danh sách này tính đến ngày 10/11/2014. Danh sách gồm 40 bài giảng về phân tích dữ liệu, 7 bài về biểu đồ, và 4 bài về EBM. Trong tương lai, dĩ nhiên, danh sách sẽ được cập nhật vài lần nữa khi có bài mới. Hiện nay, tôi cố gắng tải bài giảng mới hàng tuần để các bạn tiện theo dõi.

"Họ coi trọng mình thì mình đến phục vụ cho họ"

Đó là câu nói chí lí của ông Trần Quốc Hải, người mới được phong huy chương tướng quân bên Kampuchea. Đọc tin về hai cha con làm xe bọc thép cho Kampuchea (KPC) và được phong tướng quân (1), tôi nghĩ bất cứ ai cũng thấy ngậm ngùi cho thân phận của những người đam mê sáng chế ở VN. Họ trở thành những người "tị nạn", vì ý tưởng và công trình của họ không được chào đón, thậm chí bị cấm, ngay trên quê hương, để rồi họ phải đi tìm đất khách để thực hiện ước nguyện của mình.

Tuesday, November 11, 2014

Giới thiệu mạng giáo sư Việt kiều iVANET.org


Xin hân hạnh giới thiệu cùng các bạn quan tâm: một trang mạng mới có tên là iVANET.org mới ra đời. Trang này do GS Trương Nguyện Thành ở ĐH Utah bên Mĩ sáng lập và điều hành. Cho đến nay, theo tôi biết đây là một mạng lưới đông đảo nhất các giáo sư gốc Việt ở nước ngoài. Hiện nay, theo GS Thành cho biết, đã có trên 800 giáo sư trong mạng.

Con số hành khách đi/đến Tân Sơn Nhất có bị thổi phồng?


Trước đây, chúng ta biết rằng con số hành khách đi và đến tại phi trường Tân Sơn Nhất (TSN) rất khác biệt giữa Cục hàng không VN (ACV) và Cục thống kê (GSO). Con số của ACV nói chung là cao hơn con số của GSO rất nhiều. Trả lời báo chí tại sao có sự chênh lệch giữa hai con số, ông cục trưởng Lại Xuân Thành nói:

Phức cảm tự ti vì … ít sao!

Hệ thống tuyên truyền thường xây dựng hình ảnh lãnh đạo bằng những bức tường thông tin, và làm cho chúng ta thấy họ mờ mờ ảo ảo. Tuy nhiên, một khi những bức tường thông tin chung quanh các lãnh tụ và lãnh đạo bị sụp đổ, và khi trong môi trường mà chính họ phải thốt ra, thì họ cũng xuất hiện nguyên trạng là những người bình thường như chúng ta, thậm chí rất tầm thường. Họ cũng có nhiều điều muốn nói ("tâm tư") và có những ước vọng và so sánh thầm kín.

Monday, November 10, 2014

Nguyễn Văn Linh và ngày bức tường Bá Linh bị sụp đổ

Hôm nay là ngày kỉ niệm 25 năm ngày bức tường Bá Linh bị sụp đổ. Sự kiện này có thể xem như là một trong chuỗi sự kiện dẫn đến sự giải phóng toàn bộ các nước Đông Âu khỏi chế độ cộng sản. Bắt đầu từ Ba Lan, phong trào lan tràn sang Hungary, Đức, Bulgaria, Tiệp Khắc, và Lỗ Ma Ni. Đọc lại cuốn "Bên thắng cuộc" của Huy Đức thấy giới lãnh đạo VN lúc đó hoang mang. Tổng bí thư lúc đó là ông Nguyễn Văn Linh tìm cách xung phong “Cứu chủ nghĩa xã hội”. Đọc những đoạn Huy Đức mô tả ông đi công cáng bên Đông Âu mà tội nghiệp cho ông vì sự thiếu thông tin và suy nghĩ kiểu bi hài của kẻ thấp cổ bé họng.

Sunday, November 9, 2014

Những con số tướng lãnh VN: nên hiểu như thế nào?

Nhiều năm trước, một anh bạn làm nghề báo chí nhưng không hẳn là kí giả, đưa ra một nhận xét làm tôi giật mình. Anh nói với tôi: "Ông nói nhiều về lạm phát con số giáo sư và tiến sĩ, nhưng ông không chú ý là VN còn lạm phát về tướng tá." Một tay nâng tách cà phê Trung Nguyên, tay kia anh chỉ ra đường nơi một người cảnh sát giao thông đang làm việc, anh nói: "Có thời nào trong lịch sử VN mà trung tá đứng đường phạt vi phạm giao thông?" Nhưng hôm nọ khi nghe Phùng đại tướng nói không phong tướng thì "anh em tâm tư" (1), giờ tôi mới hiểu một chút tại sao VN có nhiều tướng tá. Tôi phải sưu tầm con số tướng lãnh để trước hết là hiểu vấn đề, và sau là để tham khảo sau này.

Bài giảng 40: Giới thiệu odds ratio

Hân hạnh thông báo cùng các bạn quan tâm là tôi đã upload bài giảng số 40 lên youtube. Bài này là một dẫn nhập về mô hình hồi qui logistic (hay logistic regression). Nói đến mô hình hồi qui logistic thì nhất định phải nói đến khái niệm odds và tỉ số odds (odds ratio – OR). Do đó, tôi dành ra một bài chỉ để giải thích OR cho các bạn thông hiểu ý nghĩa của nó. Sau khi hiểu OR, chúng ta sẽ học về mô hình hồi qui logistic.

Chiến lược viết bài văn khoa học rõ ràng (3)

13. Nên nghĩ đến chỗ cần nhấn mạnh
Thỉnh thoảng, chúng ta cần nhấn mạnh một điểm trong bài viết. Điểm nhấn mạnh có khi đóng vai trò quan trọng, nhất là đối với tâm lí của người đọc. Trong một câu văn, bắt đầu bằng những câu chữ mà chúng ta muốn nhấn mạnh: 

Chiến lược viết bài văn khoa học rõ ràng (2)

6. Tránh những câu chữ thiếu thông tin hay chẳng có nhiều thông tin
Tiếng Anh gọi những câu văn loại này là circular sentence, tức là những câu văn “quanh co”. Quanh co là vì không chịu đi thẳng vào vấn đề. Vài ví dụ dưới đây sẽ minh hoạ cho vấn đề tôi đang bàn:
“X-related complications will be treated according to general institutional guidelines for X-related complications.”

Chiến lược viết bài văn khoa học rõ ràng (1)

Một tiêu chuẩn quan trọng nhất trong văn chương khoa học – nói theo tiếng Anh – là clarity – trong sáng. Khi được hỏi cái motto gì cho viết bài báo khoa học, một nhà khoa học trứ danh trả lời rằng có thể tóm lược trong 3 chữ. Đó là clarityclarity, và clarity. Trong sáng, trong sáng, và trong sáng. Nhưng tôi nghĩ ngoài trong sáng ra, một tiêu chuẩn khác cũng quan trọng không kém là chính xác. Chính xác ở đây có nghĩa là dùng chữ chính xác và thích hợp, không để cho người đọc phải hiểu cách khác.

Kĩ năng trình bày: Điệu bộ

Trong các bài trước, tôi đã mô tả cách soạn slide và cách nói trong hội thảo khoa học. Tiếp nối loạt bài về kĩ năng trình bày, bài này sẽ bàn về điệu bộ trong khi nói. Tôi sẽ lấy vài hình ra minh họa cho câu chuyện thêm phần … hấp dẫn.

Kĩ năng trình bày: Cách làm chủ tọa hội nghị


Làm chủ tọa hay chair trong hội nghị khoa học là một nhiệm vụ tương đối nặng nề. Nhiệm vụ này thường được ban tổ chức giao cho những nhà khoa học có uy tín, có “tên tuổi” trong chuyên ngành, hoặc những người cần được nâng đỡ. Một ngày nào đó, các bạn sẽ làm chủ tọa trong hội nghị, và cần phải biết kĩ năng để hoàn thành nhiệm vụ. Bài này sẽ hướng dẫn vài kĩ thuật qua kinh nghiệm cá nhân. Các bạn cũng có thể tham khảo 10 qui tắc trong hướng dẫn của Alex Bateman (1) về cách làm chủ toạ một phiên họp. 

Kĩ năng trình bày: Cách ứng đáp trong hội nghị khoa học


Một báo cáo khoa học lúc nào cũng có phần vấn đáp (question – answer session). Đây là phần quan trọng không kém phần nội dung, vì nó có thể đưa diễn giả lên vinh quang hay tiêu hủy công trình của mình. Nhiều người rất sợ phần vấn đáp, vì nhiều lí do như tiếng Anh kém, không nắm vấn đề vững vàng, và đơn giản hơn … là sợ. Trong bài này tôi sẽ chỉ một số câu văn có thể sử dụng để trả lời và để … trốn. :-) Bạn đọc có thể tham khảo cuốn sách "English for biomedical scientists" của R Ribes, P Iannarelli và R Duarte (1). Đây là cuốn tôi đọc đi đọc lại nhiều lần và thấy rất có ích. 

Kĩ năng trình bày: Cách mô tả biểu đồ, hình ảnh và số liệu


Cách nói và diễn giải kết quả (qua biểu đồ và bảng số liệu) đóng vai trò quan trọng trong việc thuyết phục khán giả. Nói cho cùng, một bài báo khoa học có thuyết phục hay không chính là ở dữ liệu, chứ những thảo luận “nhăng nhít” là ý kiến và chẳng thuyết phục ai. Báo cáo khoa học mà không có số liệu là báo cáo … chay. Thuyết phục phải qua bằng chứng thực tế. Nhưng có số liệu rồi, nói như thế nào để thuyết phục đồng nghiệp? Trong bài này tôi sẽ trình bày cách nói và ứng xử trong trả lời sao cho thuyết phục.

Kĩ năng trình bày: Cách nói trong hội nghị

Trước khi trình bày bài nói chuyện, cần phải tìm hiểu vài thông tin cơ bản. Những thông tin cần tìm cho được là: thời lượng được ban tổ chức dành cho là bao lâu, thời gian trình bày lúc nào, kích thước hội trường, thành phần khán giả, ai là chủ tọa (chairs) và ai nói trước mình hay sau mình. Những thông tin này có ý nghĩa quan trọng đến việc cấu trúc bài nói chuyện cho phù hợp với tình hình thực tế.

Kĩ năng trình bày: Cách soạn powerpoint slide

Trong một hội nghị khoa học 3 ngày, một khán giả trung bình phải nhìn và nghe từ 300 đến 500 slide.  Đó là một số lượng rất lớn, và rất khó nhớ hết.  Mục tiêu của chúng ta, tác giả, là phải giúp cho người nghe lĩnh hội vấn đề nhanh, “tiêu hóa” thông tin nhanh, và chú ý vào bài báo cáo của mình.  Nguyên tắc chung là càng ít chữ, càng tốt.  Ít chữ có nghĩa là người nghe tập trung vào những gì tác giả nói (thay vì viết).  Cố nhiên, tác giả không bao giờ đọc slide.

Những lỗi phổ biến trong trình bày bằng Powerpoint

Đã dự rất nhiều hội nghị khoa học lớn và nhỏ ở nhiều nơi, kể cả ở Việt Nam, tôi thấy một số sai lầm phổ biến trong cách trình bày bằng powerpoint (PPT). Những sai lầm này thường liên quan đến cách soạn slide, nội dung, và cách trình bày. Thật ra, ngày xưa, lúc mới bước vào học, tôi cũng từng phạm phải những sai lầm như thế, nhưng nhờ có thầy chỉnh sửa và hướng dẫn, nên đã tránh được những sai lầm đó và học hỏi thêm nhiều kinh nghiệm. Nay đã đến lúc tôi có thể chia sẻ những kinh nghiệm cá nhân cùng các bạn.

Saturday, November 8, 2014

Nhắc lại Qui ước Ingelfinger trong việc đưa tin khoa học

Hôm qua nhân dịp đọc bài báo về tỉ lệ mắc bệnh tiểu đường ở Việt Nam tôi chú ý đến chỗ mà tác giả cho biết rằng thông tin là từ một Nghiên cứu của Bệnh viện Nội tiết Trung ương (1). Tuy nhiên, khi tìm trong Pubmed (thư viện y khoa toàn cầu) thì tôi không thấy nghiên cứu nào của BV Nội Tiết về bệnh tiểu đường năm 2014 cả. Như vậy là nhà báo và các quan chức của bệnh viện có thể đã vi phạm Qui ước Ingelfinger.

Friday, November 7, 2014

Việt Nam là nơi tốt nhất để sống: Một cách hiểu khác


Đến hôm nay mới đọc bài báo "Sốc vì Việt Nam vào tốp 20 nơi đáng sống nhất thế giới!" Nếu chỉ xem qua cái kết quả bình bầu và đối chiếu tình trạng môi trường xuống dốc thê thảm hiện nay thì đúng là sốc thật. Nhưng thật ra, nếu xem kĩ nguồn thông tin (2) thì cũng không đến nổi sốc đâu.

Writing is thinking on paper

Hôm nọ nhân một người bạn nhận xét chi tiết về thủ bút của bà bộ trưởng, người đang kêu gọi đưa môn văn vào kì thi tuyển sinh viên y khoa, tôi có nhắc đến câu "writing is thinking" của nhà văn Mĩ William Zinsser. Thật ra, tôi kiểm tra lại thì thấy nguyên văn là "writing is thinking on paper" (có thể hiểu là: viết là suy nghĩ trên tờ giấy). Một nhà văn khác và cũng là sử gia tên là David McCullough nói thêm rằng “Writing is thinking. To write well is to think clearly. That's why it's so hard." (Viết là suy nghĩ. Để viết tốt đòi hỏi người viết phải suy nghĩ rõ ràng. Đó là lí do tại sao viết là một việc khó khăn). Tôi rất thấm mấy câu này vì nó thật là thực tế.

Thursday, November 6, 2014

Di truyền ảnh hưởng đến chiều cao chỉ 23%?


Một trong những phát biểu mang màu sắc khoa học làm tôi [nói theo tiếng Anh là] bothered là mức độ ảnh hưởng của các yếu tố di truyền đến chiều cao. Các quan chức ở Viện Dinh Dưỡng (tôi có quen vài bạn ở đây) cứ nói rằng di truyền ảnh hưởng đến chiều cao chỉ 23% (1). Nói cách khác, cái heritability index của chiều cao là 0.23. Tôi có thể nói ngay và nói thẳng rằng con số này hoàn toàn sai. Xin lặp lại một lần nữa để nhấn mạnh: hoàntoàn sai.


Wednesday, November 5, 2014

Chuyện ông nghị Phước và nghị trường


Chuyện ông nghị Phước viết blog thoá mạ ông nghị Trương Trọng Nghĩa xem ra càng ngày càng thú vị. Mới đọc một bản tin "Đừng để người bệnh tâm thần ứng cử Quốc hội", mà tôi nghĩ là nhắm vào ông nghị Hoàng Hữu Phước, và những lùm xùm với ông nghị Trương Trọng Nghĩa. Bây giờ tôi mới có dịp đọc bài trên blog của ông Nghị Phước, và cảm thấy … kinh ngạc. Không ngờ một ông nghị, một người có học, mà chữ nghĩa xem ra chưa xứng tầm với cái vai vế xã hội đó của ông.

Bài giảng G5: Xây dựng biểu đồ tương quan

Xin thông báo cùng các bạn quan tâm, tôi đã upload bài thứ 5 trong loạt bài bàn về phân tích dữ liệu bằng biểu đồ. Bài này (G5) hướng dẫn cách xây dựng một biểu đồ, mà thuật ngữ tiếng Anh gọi là scatterplot và tôi dịch là biểu đồ tương quan, bằng cách dùng ggplot2 trong R.

Tuesday, November 4, 2014

Tuyên truyền đến người Việt hải ngoại: khả năng thành công?

Tiếp tục dòng suy nghĩ về dự án tuyên truyền đến người Việt ở nước ngoài (1), tôi muốn ghi lại đây vài cảm nhận cá nhân. Chương trình này có qui mô khá lớn, vì tốn đến 411 tỉ đồng (tức khoảng 20 triệu USD). Đọc tin này làm tôi nhớ đến một sự kiện cũ ở Úc cũng liên quan đến tuyên truyền của Chính phủ VN và thất bại. Với một "track record" toàn những thất bại trong quá khứ, tôi nghĩ dự án tuyên truyền này cũng sẽ có xác suất thất bại rất cao.

Monday, November 3, 2014

Du lịch VN: tại sao "một đi không trở lại"?


Khi đọc xong bản tin này ("Chỉ 6% khách quốc tế quay lại Việt Nam", [1]), phản ứng của tôi là nói thầm: "Gieo giống nào thì gặt quả đó". Dịch vụ nghèo nàn và văn hoá ứng xử tồi tệ, thì dĩ nhiên khách chỉ đi một lần và không hẹn ngày quay lại là đúng rồi. Thật ra, con số 6% có lẽ còn cao, chứ trong thực tế có thể thấp hơn nữa. Cần nói thêm rằng thống kê cho thấy 55% du khách đến Thái Lan là những người đã từng đi du lịch Thái Lan trước đây. Con số của Thái Lan chắc phải làm cho nhiều người trong kĩ nghệ du lịch VN xấu hổ.

Tập san SCIE chất lượng thấp hơn SCI?


Một bạn đọc (Ngọc Long) hỏi tôi về phân biệt giữa tập san SCI và SCIE, và đây là câu hỏi tôi cũng từng thắc mắc, và tôi nghĩ mình đã có câu trả lời. Theo tìm hiểu của tôi thì SCI là một "sưu tập" khoảng 6000 tập san (con số năm 2010), còn SCIE như tên gọi (expanded) thì có khoảng 8500 tập san. Tất cả tập san trong SCI đều dĩ nhiên có trong danh bạ của SCIE, nhưng như chúng ta có thể đoán, một số tập san trong SCIE thì không có trong SCI. Số 2500 tập san có trong danh bạ SCIE nhưng không có trong danh bạ SCI chủ yếu là những tập san mới, trực tuyến, và tập san Mở (Open Access).

Tiêu chí để nhận dạng tập san khoa học dỏm

Hôm nọ, một người bạn báo cho một tin vui, vì anh mới có một bài báo khoa học vừa được chấp nhận cho công bố. Anh ấy còn kèm theo lá thư chấp nhận, mà trong đó có đoạn [trích nguyên văn, kể cả sai sót về văn phạm và ngữ vựng] "We are Pleased to Inform you that your draft Paper Mentioned above has been Accepted by the International Journal of Engineering and Innovative Technology Editorial Board Committee. […] We reserve the rights to reject your paper if the payment is not done within fewnumbers of days after Date of Acceptance." (Tạm dịch: Chúng tôi hân hạnh báo cho ông biết rằng bản thảo bài báo của ông như đề cập trên đã được hội đồng biên tập chấp nhận cho công bố. […] Chúng tôi có quyền từ chối công bố bài báo nếu ông không trả ấn phí đúng thời hạn, tức sau vài ngày bài báo được chấp nhận).

Sunday, November 2, 2014

Nhận dạng tập san khoa học dỏm

Nhận dạng tập san khoa học dỏm đã trở thành một nhu cầu quan trọng ở VN, vì có nhiều đồng nghiệp đã trở thành nạn nhân của những tập san dỏm. Trước đây, tôi có viết một bài về các "tiêu chí" (hay dấu hiệu) để nhận dạng các tập san dỏm này. Nhưng tôi mới sưu tầm trên mạng một bài viết của JeffreyBeall, đầy đủ hơn bài của tôi, và tôi tóm lược sau đây để các bạn chú ý và sử dụng khi cần để phân biệt dỏm và thật.


Saturday, November 1, 2014

Dự án phi trường Long Thành: tin con số của ai?

Báo cáo về dự án phi trường Long Thành được trình Quốc Hội có vài con số thú vị. Để biện minh cho lí do phải xây dựng phi trường Long Thành, các quan chức Bộ GTVT phải chứng minh rằng phi trường TSN đang sắp bị quá tải. Bản báo cáo trình QH cho biết phi trường TSN có công suất 25 triệu khách/năm, và theo báo cáo thì năm 2016 phi trường sẽ quá tải vì số khách sẽ hơn con số đó.