Tuesday, December 30, 2014

Ôn lại 25 sự kiện trong năm 2014


Chỉ còn vài giờ nữa là kết thúc năm 2014. Nói ra thì chắc cũng thừa, nhưng vẫn phải nói rằng 12 tháng qua là thời gian đầy biến động trên thế giới và Việt Nam. Nhân dịp này, tôi muốn ôn lại những biến động đó để chúng ta cùng suy nghiệm.   

Monday, December 29, 2014

Viện Khổng Tử ở Việt Nam


Hôm nay, đọc được một tin mà không biết nên mừng hay buồn, có lẽ quan tâm thì đúng hơn. Đó là bản tin về Viện Khổng Tử được khánh thành ở ĐH Hà Nội. Thật ra, nhìn bề ngoài thì chẳng có gì phải quan tâm, vì từ ngày Tàu bắt đầu khá lên, họ "rải" Viện Khổng Tử khắp thế giới. Ở Úc này, các đại học lớn đều có Viện Khổng Tử, do Chính phủ Tàu tài trợ và có lẽ dính dáng vào việc điều hành. Nhưng ở Việt Nam thì khác, vì chúng ta có một mối liên hệ lâu dài và bão táp với cái nước khổng lồ ở phương Bắc đó. Nói xa không qua nói gần: chúng ta đã từng bị lệ thuộc (có người dùng chữ "nô lệ") vào Tàu đã quá lâu, sự hiện diện của Viện Khổng Tử có lẽ mở thêm một cánh cửa để Việt Nam lọt vào quĩ đạo lệ thuộc hơn nữa vào Tàu. Và, trong lúc chúng ta đang muốn "thoát Trung", Viện Khổng Tử là một bước lùi. Nhìn như thế, việc lập Viện Khổng Tử ở Hà Nội cũng là một tin buồn.

Sunday, December 28, 2014

Hiệu quả gác cổng khoa học ở VN

Hai năm trước, báo Tiền Phong có bài "Chi 15000 tỉ cho nghiên cứu khoa học: hiệu quả đến đâu" (1). Câu trả lời là hiệu quả không cao. Con số 15 ngàn tỉ đồng là tương đương với ~750 triệu USD. Nhưng trong thực tế, chỉ có 10% con số này (tức 75 triệu) là dành cho nghiên cứu khoa học, còn 90% là chi cho đầu tư và "chi thường xuyên", tức nuôi bộ máy hiện hành. Do đó, tôi nghĩ không ngạc nhiên khi thấy lượng đầu ra của khoa học và công nghệ không cao.

Giá trị nhẫn cưới và thời gian tồn tại của hôn nhân


Tôi thích đọc những công trình nghiên cứu của giới xã hội học và tâm lí học, vì đề tài nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu vừa gần gũi với đời sống, lại vừa đơn giản và dễ hiểu. Chẳng hạn như bài báo phân tích mối tương quan giữa quà đính hôn và thời gian hôn nhân, với một kết quả bất ngờ. Hai học giả kết luận rằng thời gian hôn nhân có liên hệ nghịch đảo với giá trị quà đính hôn (1). Nói cách khác, những đám cưới mà đôi uyên ương trao quà đắt tiền thì rủi ro li dị sẽ cao hơn những cặp uyên ương trao quà rẻ tiền. Đây là một bài học đắt giá cho những cặp uyên ương tương lai.

Friday, December 26, 2014

Gác cổng khoa học: hiệu quả ra sao?

Các tập san khoa học được xem như là những thiết chế (institution) khoa học, nhưng cũng được ví von như là những cơ chế "gác cổng" ngôi đền khoa học. Những người trong ban biên tập và chuyên gia bình duyệt được ví von như là … những con chó gác cổng. Nhiệm vụ chính của gác cổng khoa học là nhằm loại bỏ những công trình nghiên cứu kém phẩm chất lọt vào ngôi đền khoa học. Câu hỏi đặt ra là việc canh gác cổng của ngôi đền khoa học đó hiệu quả như thế nào? Một nghiên cứu thú vị công bố trên PNAS (Proc Natl Acad Sci, USA) vào tuần qua (1) cho thấy hiệu quả của gác cổng khoa học có vài hạn chế đáng kể, vì bỏ sót những công trình khoa học có tác động lớn.

40 năm trước kinh tế VN bằng Hàn Quốc?


Một bài báo trên Vietnamnet của một vị giáo sư cao tuổi viết rằng "Khoảng 40 năm trước đây kinh tế Việt Nam với Hàn Quốc và Bắc Triều Tiên còn ngang hàng nhau. So với Hàn Quốc kinh tế ở miền Bắc khi đó còn nhỉnh hơn một chút. GDP bình quân đầu người ở miền Bắc là khoảng 100 USD/người, còn Hàn Quốc là khoảng 80 USD/người." (1). Không biết con số về GDP ở miền Bắc lúc đó chính xác như thế nào, nhưng cứ mỗi lần đọc những nhận xét như thế này tôi thấy phân vân vì khó tin. Tôi nghĩ 40 năm trước, Hàn Quốc đã hơn hẳn VN về kinh tế và khoa học & công nghệ.

Thursday, December 25, 2014

Đèn cù tập II

Tôi mới đọc xong được cuốn "Đèn cù tập II" của Trần Đĩnh. Sách dày đến hơn 650 trang. Đèn cù tập I có tiêu đề là "Số phận Việt Nam dưới chế độ cộng sản", còn Đèn cù tập II có tiêu đề là "Vén mây giữa trời", nghe rất … thơ. Đèn cù tập II có vẻ hấp dẫn hơn, mạnh mẽ hơn, và trực diện hơn tập I. Tại sao vén mây? Vì theo cách nghĩ của tác giả, mặt trời là những cái tên xa lạ như Lenin, Stalin, và Mao, còn lãnh đạo VN và đảng chỉ là những vì sao, và vén mây lên, tác giả muốn làm rơi rụng cả mặt trời và những vì sao. Ở đây, tôi sẽ đọc và ghi chép những sự kiện và câu chuyện đáng chú ý. (Xin nói trước, bài này hơi dài vì tôi viết theo kiểu thu thập dữ liệu từ sách. Nhưng tôi nghĩ các bạn sẽ không chán khi đọc bài này). 

Monday, December 15, 2014

Khủng bố ở Sydney

Mới vào ngày đầu của tuần lễ giáp Noel mà đã xảy ra khủng bố! Vụ việc xảy ra chỉ cách bệnh viện tôi vài con đường, độ 10 phút đi bộ. Vào lúc 9:40 sáng hôm nay, một anh chàng trung niên vào quán cà phê / chocolate Lindt ở khu Martin Place (tức ngay trung tâm thành phố Sydney), và dùng súng trường bắt giữ nhân viên và khách hàng quán cà phê làm con tin. Chính quyền bang New South Wales (NSW) lập tức huy động hàng ngàn cảnh sát Sydney và cảnh sát liên bang Úc đến hiện trường, họ phong toả toàn bộ khu trung tâm thành phố. Cho đến nay, mới có 5 con tin thoát được ra ngoài, số còn lại có lẽ sẽ bị bắt cóc ở đó qua đêm. Tình hình hết sức căng thẳng, đến độ thủ hiến bang NSW và Thủ tướng Úc phải lên đài truyền hình báo cáo trước công chúng. Nghe nói Tổng thống Obama cũng quan tâm và muốn nghe báo cáo của đại sứ Mĩ tại Úc vì tình hình ở Sydney.

Sunday, December 14, 2014

Đóng góp của NAFOSTED cho khoa học VN và tương lai

Có thể nói rằng sự ra đời của NAFOSTED là một tín hiệu tích cực cho khoa học VN, dù muộn vẫn còn hơn không. Hai năm trước, tôi có điểm qua thành tựu của Quĩ NAFOSTED và kết luận rằng các nghiên cứu do Quĩ tài trợ có tăng về lượng nhưng kém về phẩm (1). Nhìn lại 5 năm qua thì tôi thấy kết luận này vẫn còn đúng.

Saturday, December 13, 2014

Bài giảng phân tích dữ liệu #45

Xin hân hạnh thông báo cùng các bạn quan tâm là tôi đã upload bài giảng #45 lên youtube. Đây cũng là bài thứ 6 trong loạt bài về mô hình hồi qui logistic. Bài này sẽ bàn về ứng dụng trong việc mô hình hồi qui logistic đa biến trong tiên lượng. Tôi sẽ cho các bạn xem qua một ứng dụng trong tiên lượng bệnh tiểu đường. Còn 4 bài nữa, tôi sẽ đi sâu vào các kĩ thuật phát triển và đánh giá mô hình tiên lượng. Hỗm rày bận bịu với việc xin tài trợ, nên thiếu thì giờ cho chương trình giảng trên youtube. (Ở Úc, mùa "grant writing" bắt đầu từ tháng 12 đến tháng 3, và trong thời gian này ai cũng bận rộn với suy nghĩ và viết lách, nên khá căng thẳng . Chúng tôi thường nói đùa rằng đây là mùa đấu bò – bull fighting. Đấu để có miếng bánh tài trợ cho vài năm tới.) Địa chỉ bài giảng là:

Công bố quốc tế của VN năm 2014 và triển vọng

Tôi có thói quen cứ mỗi khi đến cuối năm thì đếm số ấn phẩm công bố quốc tế trong 12 tháng qua. Việc này thì tôi đã làm chắc độ 10 năm qua, nên số liệu thu thập khá dồi dào. Vì năm 2014 chưa kết thúc, nên tôi phải dùng phương pháp thống kê để ước tính con số ấn phẩm cho năm. Ước tính này cũng khá chính xác, chỉ xê xích vài chục ấn phẩm (vì hệ số R2 lên đến 0.99).

Friday, December 12, 2014

Đánh giá tập san khoa học: chỉ số eigenfactor

Đánh giá tầm ảnh hưởng và uy danh của một tập san khoa học càng ngày càng trở thành đề tài … nóng. Trước đây (và cho đến ngày nay), nhiều đại học và trung tâm nghiên cứu vẫn dựa vào chỉ số ảnh hưởng (impact factor – IF) để đánh giá chất lượng một tập san. Dù chỉ số này bị phê phán rất nhiều, nhưng trong thực tế thì nó không phải vô dụng như nhiều người tưởng. Gần đây, có một phát kiến mới để đánh giá tầm ảnh hưởng của một tập san: đó là chỉ số eigenfactor (viết tắt là EF). Theo tôi, đây là một phát kiến hay và cần xem xét trong việc đánh giá khoa học nói chung.

Thursday, December 11, 2014

Chuyện thời sự: Phụ nữ Việt “rẻ” như bèo

Đó là một cái tít của báo chí và tôi chỉ viết lại. Toàn là những tin buồn. Ở xứ Kim Chi, phụ nữ Việt Nam được phim ảnh xem rẻ rúng (1). Ở Mã Lai, gái Việt Nam đứng đầu bảng bán dâm (2). Là người Việt, đọc những tin như thế này chỉ làm chúng ta phẫn nộ, có khi cảm thấy nhục nhã. Nhưng không biết các vị đang cầm tay lái con thuyền đất nước (được gọi một cách mĩ miều là "lãnh đạo") cảm tưởng ra sao.

Wednesday, December 10, 2014

Thu hút chuyên gia nước ngoài: Tạo một môi trường làm việc thật

Xin giới thiệu các bạn một vài ý kiến của tôi nhân việc Bộ KHCN ra chính sách về thu hút các nhà khoa học ở nước ngoài. Bài này tôi chỉ mới phát hiện hôm nay qua một trang điểm tin khác. Bản dưới đây là bản gốc của bài báo.


Bộ Khoa học và công nghệ đang có dự án Việt Nam thu hút các chuyên gia khoa học công nghệ từ nước ngoài. Đây là một chủ trương hợp lí trong quá trình hội nhập quốc tế. Nhưng một số khó khăn có thể thấy trước được.

Tuesday, December 9, 2014

Công bố quốc tế trên các tập san danh tiếng

Hôm trước, tôi có nói đến cách tính công bố quốc tế của nhà xuất bản Nature (gọi là Nature Index). Hôm nay tôi có dịp xem qua vài đại học trong vùng để so sánh (xem bảng kèm theo). Xin nhắc Nature Index dùng 3 chỉ số là AC, FC và WFC. Nature Index chỉ tính những bài báo khoa học trên các tập san có uy tín cao (tức có impact factor cao). Định nghĩa của 3 chỉ số là dưới đây.  Trong đó, chỉ có WFC là khách quan và có thể dùng để so sánh. WFC là số bài báo trên các tập san có impact factor cao sau khi đã điều chỉnh cho đóng góp của trường và loại tập san.

Sunday, December 7, 2014

Video giới thiệu sách mới

Tôi mới upload một video giới thiệu về cuốn sách “Phân tích dữ liệu với R” mới được xuất bản tuần vừa qua. Trong video tôi giải thích mục lục sách và một số thông tin liên quan đến cuốn sách. Địa chỉ của bài giới thiệu là:

Saturday, December 6, 2014

Giới thiệu sách “Phân tích dữ liệu với R”


Tôi rất hân hạnh giới thiệu cùng các bạn và đồng nghiệp cuốn sách “Phân tích dữ liệu với R” do tôi viết và mới được Nhà xuất bản Tổng Hợp ấn hành vào tuần vừa qua (1). Đây là một trong những cuốn sách tâm đắc nhất của tôi trong số 13 cuốn đã in ở Việt Nam, vì tôi nghĩ cuốn sách sẽ giúp cho hàng triệu sinh viên, nghiên cứu sinh, giảng viên và các nhà khoa học một phương tiện rất hữu hiệu cho phân tích dữ liệu.

Friday, December 5, 2014

Làn sóng người Nghệ Tĩnh vượt biển sang Úc

Hôm nọ, đọc được một bài viết về làn sóng người Việt từ Hà Tĩnh đi xin tị nạn bên Úc làm tôi "tâm tư". Chỉ tính năm 2013, có gần 800 người Việt vượt biển đến Úc, và trong số này phần lớn là xuất phát từ Nghệ An – Hà Tĩnh. Tại sao đất nước đã hết chiến tranh gần 40 năm mà vẫn có người liều mình ra đi tìm miền "đất hứa". Đó là câu hỏi rất "tâm tư" của không ít người.

Thursday, December 4, 2014

Những chuyện về bà mẹ Việt Nam

Sáng nay, đọc một câu chuyện, mà dù là đàn ông, tôi cũng thầm rơi nước mắt. Đó là chuyện một người mẹ Long An đoàn tụ cùng con ở … nghĩa trang Arlington (Mĩ). Một bên là bà mẹ Việt Nam khác, cũng ở Long An, đang tất tả tìm cách cứu con là Hồ Duy Hải, người sắp bị hành quyết ...

Wednesday, December 3, 2014

Cái chết của Gs Stefan Grimm

Một sự kiện -- phải nói là "sự kiện" -- xảy ra ở Imperial College (Anh): Giáo sư Stefan Grimm, 51 tuổi, tự tử vì áp lực của trường quá lớn (1). Áp lực công bố những công trình nghiên cứu lớn và xin tài trợ cho nghiên cứu. Cái chết của Gs Grimm gây xôn xao trong giới hàn lâm, và một lần nữa đặt cái văn hoá "publish or perish" (công bố hay diệt vong) lên bàn mổ xẻ của dư luận.

Bảng xếp hạng khoa học "Nature Index"


Một bạn đọc mới giới thiệu bảng Nature Index (natureindex.com) tôi thấy cũng thú vị. Trang này là một dạng phân tích ấn phẩm khoa học (bibliometrics), và có bảng xếp hạng 100 nước có "sản lượng" khoa học trên thế giới. Như có thể đoán được, Mĩ đứng hạng 1, nhưng ngạc nhiên một điều là Tàu đứng hạng 2! Riêng Việt Nam đứng hạng 57 trong bảng này.

Tuesday, December 2, 2014

Uống sữa có hại?

Một số bạn gửi email và nhắn qua fb hỏi tôi có ý kiến hay bình luận gì về bài báo trên Tuổi Trẻ Cuối Tuần (“Người lớn uống sữa, hại nhiều hơn lợi”). Thật ra, bài báo này chỉ viết lại những bài báo ở nước ngoài về một nghiên cứu được công bố trên tập san British Medical Journal (BMJ) gần đây, kết luận rằng uống nhiều sữa có liên quan đến tăng nguy cơ tử vong và gãy xương (2). Tôi hơi ngạc nhiên khi thấy TTCT đăng bài này với cái tựa đề quá khẳng định! Tôi là người làm trong lĩnh vực này và cũng quen biết khá thân tình với nhóm tác giả, nhưng tôi không bao giờ nghĩ rằng cái nghiên cứu đó có thể cho phép chúng ta nói rằng uống sữa có hại nhiều hơn lợi. Ngược lại, tôi nghĩ đối với người Việt, uống sữa có lợi cho sức khỏe và có tác dụng giảm nguy cơ loãng xương.

Monday, December 1, 2014

Sống với tỉ số thiền

Sáng nay có người gửi tôi một bài viết mà đọc một vài dòng đầu tôi mới biết là của mình! Bài này viết cho báo Tết cũng đã 2 hay 3 năm rồi, và vì website bị đánh sập nên tôi mất luôn. Lúc đó tôi đọc được một cuốn sách cực kì hay có tựa đề là "Born to be good" của Dacher Keltner, một nhà tâm lí học. Sách có đề cập đến khái niệm "Zen ratio" rất thú vị, và cuốn sách làm tôi thức gần nửa chuyến bay Los Angeles về Sydney. Về đến nhà, vội vàng viết lại bài này. Nay bắt gặp những suy nghĩ đầu năm của mình lúc đó thấy cũng có lí và còn tính thời sự nên mới post lại ở đây.

Bài giảng 43: Đánh gía mô hình hồi qui logistic

Xin thông báo các bạn quan tâm là tôi mới upload bài giảng số 43 trong loạt bài về phân tích dữ liệu lên youtube. Tiếp theo bài #42 bàn về cách diễn giải kết quả phân tích, bài này bàn về những cách đánh giá mô hình hồi qui logistic. Câu hỏi mà người phân tích thường đặt ra (trước khi diễn giải kết quả) là mô hình này có thích hợp với dữ liệu thực tế, hay nói theo thuật ngữ thống kê học là "goodness-of-fit". Chỉ khi nào mô hình thích hợp với dữ liệu thực tế thì mới đến bước kế tiếp là xem xét và diễn giải kết quả.

Tình hình khoa học bên Tàu

Thỉnh thoảng, tôi thấy cũng cần nhìn sang Tàu để biết VN mình đang đi đến đâu. Điều này có lẽ không quá đáng, vì ai cũng biết rằng VN chỉ là một phiên bản nhỏ của Tàu, nên nhìn đường đi nước bước của họ, chúng ta cũng có thể đoán biết chút tương lai của VN. Hôm nọ tôi đọc một bài báo trên tờ The Economist viết về việc Tàu tìm cách thu hút những giáo sư gốc Tàu đang làm việc ở nước ngoài. Bài viết có vài thông tin thú vị về tình trạng chảy máu chất xám ở bên đó.