Friday, January 23, 2015

Huyền thoại "10 đặc tính của người Việt"

Nhân dịp đọc một vài trao đổi về bài viết "Đặc tính của người Việt qua nhận xét của Viện Nghiên Cứu Mỹ" đăng trên nhiều báo trực tuyến (ví dụ như trên tintuconline (1)), tôi nhận ra hệ quả của việc thiếu trích dẫn nguồn dữ liệu. Bài báo nói là "của Viện Nghiên Cứu Mỹ" (chú ý là viết hoa, tức danh từ riêng), nhưng trong thực tế chẳng có cái viện nghiên cứu nào với cái tên đó. Trong phần đầu của bài viết thì cho biết đó là "Viện Nghiên Cứu Xã Hội Học Hoa Kỳ (American Institute for Social Research)". Nhưng tôi thử google thì cũng chẳng có cái viện nào với cái tên đó. Như vậy có thể xem đây là một sự bịa đặt?


Nhưng một bạn có công truy tìm ra nguồn gốc của 10 đặc điểm xấu của dân tộc Việt, và chúng ta tạm thời biết nó xuất phát từ đâu. Nó xuất phát từ một bài nói chuyện trong một hội thảo về làm kinh doanh xuyên quốc gia ở (tôi đoán là) bang Kansas (2). Trong hội thảo đó, có người trình bày vài thông tin về đất nước và con người Việt Nam, và có 3 slides nói về 10 đặc tính của người Việt, mà tác giả này cho biết là từ American Institute for Social Research (3). Nhưng như tôi nói trên, không có cái viện nào với tên American Institute for Social Research. Điều đáng nói là bài nói chuyện không đề tên tác giả!

Thật khó tin một viện nghiên cứu nào lại đi làm nghiên cứu về đặc tính của một dân tộc, mà lại là đặc tính xấu. Một cách nghiêm chỉnh, tôi không nghĩ ra một phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội nào mà có thể cho ra kết luận về 10 đặc tính của một dân tộc. Nói như thế không có nghĩa là tôi phản đối nghiên cứu như thế; ngược lại nếu làm được tôi rất ủng hộ. Nhưng trong thực tế, chưa có chứng cứ nào để nói là có một viện nghiên cứu Mĩ nghiên cứu về thói xấu của dân tộc Việt Nam.

Như vậy, chúng ta có thể tạm kết luận rằng những thông tin lưu truyền trong thế giới báo chí VN và mạng về 10 đặc tính [xấu] của người Việt là bịa đặt. Sự việc này nói lên rằng giới báo chí VN, dĩ nhiên không phải tất cả, có xu hướng hời hợt trong việc xác định nguồn thông tin. Sự hời hợt về trích dẫn giúp cho 10 đặc tính đó lan truyền trên mạng như là vi khuẩn bệnh cúm. Có lẽ đã đến lúc chúng ta nên "đóng sổ" huyền thoại "10 đặc tính của người Việt qua nhận xét của Viện Nghiên Cứu Mĩ".

Tuy nhiên, nói chuyện ngoài lề, tôi thấy những đặc tính đó cũng là những gì chúng ta thường hay nghe trong các buổi trà dư tửu hậu, và tôi đoán có thể ai đó đã tổng kết lại qua nhiều chầu nhậu nhẹt. 

====






2 comments:

Trường Lâm said...

(Hôm qua tôi có viết cái comment này rồi, nhưng tôi có cảm tưởng lúc gởi gặp trục trặc gì đó. Nếu nhận được hai cái comment như vầy thì xin giáo sư thứ lỗi nhé).

----------------------------------

Thật là hay! Chỉ trong một bài viết ngắn gọn này, giáo sư đã tóm lược trọn vẹn được một đặc tính của người Việt (dù không phải riêng biệt của người Việt), đó là bản tính thích bàn tán chuyện tào lao, vô căn cớ.

Quote:
"Thật khó tin một viện nghiên cứu nào lại đi làm nghiên cứu về đặc tính của một dân tộc, mà lại là đặc tính xấu. Một cách nghiêm chỉnh, tôi không nghĩ ra một phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội nào mà có thể cho ra kết luận về 10 đặc tính của một dân tộc."

Nhận xét này làm tôi nhớ lại (một trong những) cách phân loại rất phổ biến về tâm tính, tính tình con người qua 5 chiều tâm lý: openness, conscientiousness, extraversion, agreeableness, và neuroticism, toàn là những tập tính đượm vẻ trung tính, không có tính chất chê bai hay hạ thấp tính nết của cá nhân. Nếu người Việt mà làm chuyện nghiên cứu đó, chắc chúng ta sẽ thấy nhiều hơn là 5 chiều, chẳng hạn có thêm những nét như: gian xảo, láu cá, hèn hạ, khôn ngoan, can đảm vv.

.

quote:

"Sự việc này nói lên rằng giới báo chí VN, dĩ nhiên không phải tất cả, có xu hướng hời hợt trong việc xác định nguồn thông tin. Sự hời hợt về trích dẫn giúp cho 10 đặc tính đó lan truyền trên mạng như là vi khuẩn bệnh cúm.
Tuy nhiên, nói chuyện ngoài lề, tôi thấy những đặc tính đó cũng là những gì chúng ta thường hay nghe trong các buổi trà dư tửu hậu, và tôi đoán có thể ai đó đã tổng kết lại qua nhiều chầu nhậu nhẹt."

Quá đúng! Ít khi nào ta được nghe những cuộc đàm thoại hay nói chuyện có tính cách thông minh, thú vị, khi nhiều người Việt tụ năm tụ ba lại ở bàn nhậu hay bàn tiệc. Tôi có thể kể ra vài cái "top hits" về đàm thoại trong lúc trà dư tửu hậu:

- Một người Việt thông minh hơn một người Nhật, nhưng ba người Việt thì thua ba người Nhật.
- Vua Minh Trị Thiên Hoàng là một nhà chính trị lỗi lạc, một mình đứng ra lãnh đạo cuộc canh tân xứ sở nước Nhật.
- Hitler là người Do Thái mà lại căm thù dân Do Thái.
- Trước 1975, miền Nam VN giàu mạnh hơn Nam Hàn.
- Người Á châu giàu về mặt tinh thần, còn người Tây phương thì ưa chuộng vật chất.
- Triết học cổ đại của Tàu khám phá ra các chân lý hay định luật của vũ trụ, nhận diện ra mật mã DNA (qua kinh Dịch hạch gì đó) trước khoa học của Tây phương cả mấy ngàn năm.
- Uống thuốc Tây có hại, còn thuốc Bắc không bao giờ gây tai hại vì nó là cây cỏ thiên nhiên.

Tính thích tào lao của người dân phản ảnh thứ hạng gần chót của nước VN về trình độ phát triển và đóng góp về khoa học. Khoa học không nhất thiết chỉ là những chuyện sáng chế hay chế tạo ra máy móc, tàu bay vv Khoa học, về căn bản, là phương pháp xác định nguyên nhân hậu quả, giải thích, và tiên đoán dựa trên chứng cớ. Chừng nào người Việt còn chưa hiểu được điều này thì chúng ta vẫn còn phải nghe những câu chuyện về "một người Việt thông minh hơn một người Nhật..." ở bàn tiệc.

ChoiBlogs.blogspot.com said...

Bái phục bài viết, bài viết áp dụng tư duy cao, logic cao, am hiểu nhiều, nhiều là về phần tích tựa bài rất chính xác.
- Nếu phân tích về một dân tộc, một quốc gia, để làm gì ? bôi nhọa hay để tuyên dương những điểm mạnh và tốt để áp dụng chiến lược kinh tế hay chính sự thì có v3 đúng đắng hơn so với mọi thời đại.
- Việc bôi nhọa một quốc gia không khó, tìm mẫu số chung của các quốc gia, tìm mẫu số riêng của các quốc gia khu vực, nhưng chỉ như nước chảy về chũng mà thôi.
- Người nào ở đâu cũng xấu và tốt, hỏi ai - ai hỏi: sợ nhất con gì thì câu trả lời chúng ta sẽ biết rồi. Nên việc nói xấu người khác là ngu ngốc. Bài báo đó chắc hẵn có ý đồ nhiều hơn khi ta có thời gian nhìn xa như nhìn ra vũ trụ :)
- Dù sao cũng cảm ơn sự đính chính rất chĩnh chu của blog.