Sunday, April 5, 2015

Phiếm: Nightingale = đêm đầy bão


Đó là cách dịch theo kiểu chiết tự của một bài trên báo Tuổi Trẻ (1). Tác giả giải thích rằng "khi tìm tư liệu về Bạch Long Vĩ, chúng tôi biết rằng hòn đảo này còn được gọi bằng cái tên tiếng Anh theo nghĩa không hay là Nightingale (night in gale: 'đêm đầy bão')". Ôi, thật là hài hước!


Tôi nghĩ ai học tiếng Anh cũng biết Nightingale có nghĩa là chim sơn ca. Do đó tên tiếng Anh của đảo Bạch Long Vĩ có nghĩa là đảo Chim Sơn Ca. Đơn giản thế thôi. Không có bão táp gì trong chữ đó cả.

Xin nói thêm là ai từng học về thống kê sinh học sẽ biết đến cái tên Florence Nightingale. Bà xuất thấn là một y tá bên Anh, được xem như là "mẹ đẻ" của ngành y tá, nhưng bà còn là một nhà thống kê học xuất sắc. Bà được ghi nhận là người đi tiên phong trong việc thể hiện dữ liệu định lượng bằng biểu đồ.

Quay lại câu chuyện "nightingale = đêm đầy bão", nguồn mà tác giả nói là đã khảo sát là trang web Cục văn thư và lưu trữ Nhà nước (archives.gov.vn). Bài trong web này dịch như thế là bài này (2). Mà, ngay cả cách dịch theo kiểu chiết tự cũng sai be bét. Không có ai lại ngớ ngẩn đến độ nói "đêm trong cuồng phong" cả (gale có nghĩa là "gió mạnh" hay "cuồng phong"). Xin xem nguồn gốc của chữ này trong Từ điển Oxford thì rõ (3). Ấy thế mà vẫn có người nguỵ biện rằng cách dịch "đêm đầy bão" là đúng với chữ nightingale! Đúng là có những người không thể học và không muốn học, một thành tích của nền giáo dục XHCN (?)

Chuyện này làm tôi nhớ đến chuyện mấy năm trước khi Hội khoa học kĩ thuật Hà Nội dịch dòng chữ "Cây gạo đại thụ. Trồng năm 1284. Giáp Thân" sang tiếng Anh là "Plant rice university acceptance". Mà, họ khắc trên bia đá đàng hoàng nhé. Nên nhớ, đó là Hội khoa học kĩ thuật Hà Nội, tức là một nhóm người cũng có ăn có học mà chúng ta nghĩ là đàng hoàng!


Trước đó thì có vụ dịch nhạc sang tiếng Anh còn vui hơn nữa. Số là người ta làm một CD như là tặng phẩm cho chương trình 1000 năm Thăng Long, gồm 10 ca khúc nổi tiếng của Việt Nam được chuyển sang tiếng Anh. CD này do nhóm BSP Entertainment (được giới thiệu gồm những thành viên là bác sĩ, nghệ sĩ, sinh viên tại Sài Gòn). Họ dịch bài "Hà Nội mùa này vắng những cơn mưa" như sau:

Hà Nội mùa này vắng những cơn mưa (Hanoi’s this season... absent the rains)
Cái rét đầu đông khăn em hiu hiu gió lạnh (The first cold of winter make your towel’s gently in the wind)
Hoa sữa thôi rơi, em bên tôi một chiều tan lớp (Flower stop falling, you inside me after class)
Đường Cổ Ngư xưa chầm chậm bước ta về (on Co Ngu street in our step slowly return)

Đó là cách dịch từng từ một, chứ không hẳn là chuyển ngữ, và chắc chắn không phải là sáng tác. Chưa nói đến văn phạm (vì khó nói văn phạm trong chuyển ngữ thơ nhạc), cách dịch trên cực kì vụng về, thể hiện người chuyển ngữ chưa rành tiếng Anh. Chú ý đến câu "Hoa sữa ...." thì người dịch lúng túng nên dùng flower cho ... tiện. Nếu không biết đây là một ca khúc được dịch sang tiếng Anh, tôi nghĩ là những câu văn hài hước, nhằm chọc cười người nghe. Tôi nghĩ người nói tiếng Anh sẽ không thể nào hiểu nổi những câu văn bồi (vâng, phải nói là bồi) trên có ý nghĩa gì. Flower stop falling, you inside me after class là cái gì? You inside me. Trời đất ơi!
Không tin, các bạn thử nghe qua cho vui: 

Thật hết ý!

Câu chuyện "Nightingale = đêm đầy bão" nói lên một lần nữa rằng cần phải cẩn thận với những sự việc liên quan đến tiếng Anh của các quan chức, kể cả quan chức ngoại giao. Nó cũng nói lên trình độ của các chuyên gia, quan chức có khi có vấn đề. Tất cả đều xuất phát từ giáo dục và vấn đề tuyển chọn người [bất] tài cho hệ thống công quyền.

===

(1) http://tuoitre.vn/tin/tuoi-tre-cuoi-tuan/cuoc-song-muon-mau/phong-su-ho-so/20150402/hon-dao-dem-day-bao/726101.html

(2) http://www.archives.gov.vn/Pages/Tin%20chi%20ti%E1%BA%BFt.aspx?itemid=240&listId=c2d480fb-e285-4961-b9cd-b018b58b22d0&ws=content%2F

(3) http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/nightingale 

6 comments:

tien tai Dinh said...

Đọc mà thấy buồn. Người Việt chúng ta cái gì cũng có thể làm được, nhưng chỉ ở mức hời hợt...

Anonymous said...

[Câu chuyện "Nightingale = đêm đầy bão" nói lên một lần nữa rằng cần phải cẩn thận với những sự việc liên quan đến tiếng Anh của các quan chức, kể cả quan chức ngoại giao. Nó cũng nói lên trình độ của các chuyên gia, quan chức có khi có vấn đề. Tất cả đều xuất phát từ giáo dục và vấn đề tuyển chọn người [bất] tài cho hệ thống công quyền.]
Một kết luận rất hữu ích và gần như chính xác. Nói gần như vì đoạn "có khi có vấn đề" phải là "hầu như luôn có vấn đề"
Ví dụ gần đây nhất là một cán bộ to của nhà nước là giáo sư tiến sĩ mà hiểu "to run for the Whitehouse" là "chạy chức tổng thống Mỹ" để rồi đề nghị hợp pháp hóa việc chạy chức chạy quyền ở Việt Nam! Chuyện như đùa mà rồi đâu lại vào đấy. Chẳng thấy báo chí soi mói ông này học tiếng Anh ở đâu, bằng thật hay bằng mua, luận án tiến sĩ là gì, có đạo văn không, như nhất định sẽ xảy ra nếu chuyện này xảy ra ở Đức hay Pháp chẳng hạn.
Nếu có khuyên cho những ông này có lẽ chỉ còn biết khuyên khi tra tiếng Anh thì cố gắng hết sức dùng các quyển từ điển tiếng Anh có tiếng (Oxford, Webster's). Nên tránh chỉ dùng từ điển Anh-Việt của Hà Nội biên soạn hoặc nếu có dùng thì chỉ để tham khảo thêm thôi.

Dunno said...

Báo Tuổi Trẻ một thời tạm được coi là "mẫu mực" trong việc chuyển ngữ tiếng nước ngoài sang tiếng Việt..Nhưng, đó là chuyện cách đây vài mươi năm khi các biên tập viên lúc đó của báo là nhưng người có vốn liếng ngoại ngữ Anh và Pháp khá giỏi và nhiều kinh nghiệm trong biên dịch .. Nhưng bây giờ thì ... Tôi không quơ đũa cả nắm nhưng tôi biết rõ là có nhưng biên tập viên (khong chỉ ở TT mà còn ở các báo lớn khác tại VN) không sử dụng được tiếng Anh chứ đừng nói đến tiếng Pháp vốn đang dần tàn lụi .. Và, hậu quả nhãn tiền : trang báo xuất hiên thường xuyên nhưng ... hạt sạn (chữ dùng của báo chí hiện nay), nhất là trong kiến thức liên quan đến nước ngoài và ngoại ngữ !!

Sạn thì có nhiều nhưng tôi chỉ kể ra một trường hợp vì tôi có .. dính líu !! Số là, cách đây đã lâu, có lẻ cũng trên 10 năm, tôi đọc một bài báo của TT .. Nội dung viết về chuyện gì tôi cũng quên mất chỉ nhớ là trong bài báo đó, tác giả giải thích 3 từ viết tắt R.I.P (Xin An Nghĩ)thường được khắc trên các bia mộ người nước ngoài hay người Công giáo là có gốc từ tiếng Anh Rest In Peace .. Thấy dzậy, tôi "xí xọn" viết thư cho tòa soạn đại để góp ý là R.I.P đúng là "Xin An Nghĩ" nhưng không phải có gốc từ tiếng Anh Rest In Peace tuy 3 chữ cái đầu vẫn là RIP mà có gốc từ tiếng Latin Requiescat In Pace ..

Thế nhưng thư đi mà hổng có tin lại dù đã trên .. 10 năm !!! Biết dzậy nên tôi hổng thèm góp ý nữa dù từ đó đến nay, "sạn" vẫn cứ xuất hiện dài dài ...



Anonymous said...

[Đúng là có những người không thể học và không muốn học]
Có lẽ không muốn học thì đúng hơn. Lý do thì giản dị là họ luôn tự cho mình là giỏi quá, hiểu biết lắm rồi nên chẳng cần học ai nữa. Có rất nhiều ví dụ chứng minh cho điều đó nhưng khó có ví dụ nào "hay" hơn ví dụ này: Viện bảo tàng Hồ Chí Minh ở Hà Nội có trưng bày về ông luật sư Lô-dơ-bai, người Anh, bạn của Bác Hồ. Thế rồi một hôm con gái ông Lô-dơ-bai tới thăm. Cô ta thấy mọi người gọi tên cha mình như thế thì phản đối, bảo là phải gọi Lô-dơ-bi mới đúng (thực ra là Loseby). Các cán bộ đi kèm không nghe, viện cớ các tài liệu mà họ có xưa nay đều ghi là Lô-dơ-bai! Chuyện lùm xùm này lên cả báo. Có một tờ báo (hình như là VNnet) có phỏng vấn một giáo viên tiếng Anh có bằng thạc sĩ, theo cô này thì viết như thế (Loseby) thì phải đọc là Lô-dơ-bai.
Cũng nên nhắc lại là trẻ con miền Bắc thời trước 1980 không thể không ít nhất một lần được dạy về ông Lô-dơ-bai, người đã cứu Bác Hồ ở Hồng Công. Chuyện kể là ông luật sư vì quá phục Bác nên đã tình nguyện bào chữa cho Bác. Sự thực thì Quốc tế cộng sản đã thuê luật sư Loseby giải quyết vụ này cho nhân viên của mình.

Anonymous said...

Nhiều khi tôi chán chả muốn nói nữa. Nhưng có những vấn đề hệ trọng, chẳng hạn như liên quan đến chủ quyền quốc gia, mà người ta cứ dùng một thứ tiếng Anh ngô nghê để giãi bày với thế giới, thì thật không chịu nổi. Ví dụ như bài báo này trong trang tiếng Anh của Vietnam Net: http://english.vietnamnet.vn/fms/government/128499/china-publicly-renovates-reefs-as-world-supports-vietnam.html
Có cái tựa đề là "China publicly renovates reefs"
Chỉ cần người viết quăng cái cuốn "Từ điển Anh - Việt" chết tiệt của mình đi, tra từ điển tiếng Anh trên mạng cũng được, thì sẽ biết nghĩa của "renovate" là "to restore to an earlier condition", "to revive or refresh", đâu phải "cải tạo" như người Việt nói "cải tạo đảo". Chỉ chăm chăm tra từ điển Anh - Việt, Việt - Anh thì không bao giờ phát hiện ra cái sai cái kém của mình cả. Thậm chí là sai chết người: bảo rằng bọn Tàu nó "renovates reefs" là ngược lại hoàn toàn với hành động mà bọn nó đang làm.
Vietnam Net là báo lớn, có kinh phí, có quan hệ rộng rãi mà chỉ tuyển được người trình độ vậy thôi sao? Hay là vẫn chỉ tuyển con ông cháu cha như báo Nhân Dân?

Anonymous said...

Anh Tuan oi, PLANT RICE UNIVERSITY ACCEPTANCE cua Anh "die" roi vi sau khi duoc vinh danh, nguoi ta bo xuong 400 kg (four hundred!) fertiliser