Monday, April 20, 2015

Việt Nam đứng thứ 2 khu vực ASEAN về Toán học?

Đó là tựa đề của một bài báo (1) trên Vietnamnet. Nhưng tôi hơi nghi ngờ về tựa đề đó, vì trước đây tôi từng tiêu ra thì giờ để tìm hiểu tình hình công bố ngành toán học ở VN thì thấy VN đứng sau Singapore, Mã Lai Á, và Thái Lan trong các nước thuộc khối ASEAN. Mới thấy trên trang fb của Hien Huynh (2) cũng có trình bày dữ liệu cho thấy toán học VN hiện đang đứng sau Thái Lan, Mã Lai, và Singapore. Hôm nay, tôi quay lại câu hỏi, nhưng lần này tôi dùng dữ liệu ISI thì thấy quả thật cái tựa đề trên không đúng.



Phải nói là rất khó xếp hạng hoạt động khoa học của bất cứ một chuyên ngành nào. Vấn đề là dựa vào tiêu chí gì, và phương pháp ra sao. Cách mà nhiều cơ quan khoa học trên thế giới lâu nay vẫn hay làm là xem số lượng bài báo khoa học (xem như là đầu ra) của mỗi quốc gia, và kèm theo các chỉ số như trích dẫn. Cách làm này là đơn giản nhất và dễ hiểu nhất, do đó tôi cũng làm như các cơ quan đó cho khoa học Việt Nam.

Biểu đồ 1 dưới đây trình bày số bài báo khoa học (tất cả các lĩnh vực và riêng cho ngành toán) của một số nước trong vùng Đông Á và Đông Nam Á trong thời gian 2010 đến 2014. Trong thời gian đó, Việt Nam công bố được 1201 bài báo về toán học trên các tập san trong danh mục ISI, và con số này chiếm tỉ trọng 13% tổng số bài báo khoa học có địa chỉ từ Việt Nam. Con số bài báo về toán học của Việt Nam thấp hơn Mã Lai Á (1311 bài) và Singapore (2534 bài), tương đương với Thái Lan (1137 bài), và cao hơn Nam Dương (142) và Phi Luật Tân (83). Con số bài báo về toán học của Việt Nam tương đương với ~1/5 con số của Đài Loan và 16% con số của Hàn Quốc.


Biểu đồ 1: Tổng số bài báo trong lĩnh vực toán học được công bố trong thời gian 2010-2014 trên các tập san trong danh mục ISI 

Xét trên tần số trích dẫn (citation) thì Việt Nam cũng không phải đứng hạng 2 ở Đông Nam Á (Biểu đồ 2). Tổng số lần trích dẫn các bài báo toán học của Việt Nam trong thời gian 2010-2014 là 2532, gần tương đương với Thái Lan (2887), nhưng thấp hơn Singapore (7946) và Mã Lai Á (3263). Sau khi loại bỏ tự trích dẫn, tỉ suất trích dẫn trung bình của các công trình toán học Việt Nam là 1.51, thấp hơn Thái Lan (1.62), Mã Lai Á (1.97), Singapore (2.80), Đài Loan (1.79), và Hàn Quốc (1.81).
Biểu đồ 2: Tổng số trích dẫn những bài báo trong lĩnh vực toán học được công bố trong thời gian 2010-2014 trên các tập san trong danh mục ISI. 

Nói chuyện bên lề: nhìn vào tỉ trọng bài báo về toán học trên tổng số bài báo khoa học tôi thấy nền khoa học VN có vẻ … bất bình thường. Trong thời gian 2010-2014, VN công bố được 9252 bài báo khoa học; trong số này, 13% là những công trình về toán học. Đó là một tỉ trọng cao, cao một cách bất bình thường. Nhìn sang các nước chung quanh thì thấy họ có số bài báo khoa học [nói chung] cao hơn VN nhiều, nhưng tỉ trọng bài báo về toán học chỉ dao động trong khoảng 3.1% (Mã Lai), 3.7% (Thái Lan), 4.7% (Singapore), 4.8% (Đài Loan), và 3.2% (Hàn Quốc). Nói cách khác, ở các nước có nền kinh tế phát triển cao hơn VN thì nghiên cứu khoa học có vẻ phong phú hơn chứ không tập trung vào một ngành như toán học ở VN. Ngay cả nghiên cứu về toán học, các nước trên cũng rất phong phú hơn VN. Ngoài toán học thuần tuý (pure math), các nước trên còn nghiên cứu về phương pháp toán trong xã hội học, kinh tế học, sinh học và di truyền học, chứng tỏ ngành toán của họ ở một khía cạnh nào đó đã song hành cùng các lĩnh vực nghiên cứu khoa học.

Dĩ nhiên, việc tập trung vào toán học của VN có một lịch sử đằng sau, và ngành toán cũng làm tốt hơn nhiều ngành khác, nên Nhà nước đầu tư vào toán cũng có lí do của họ. Nhưng so sánh với các nước chung quanh thì toán học VN có lẽ xếp hạng trung bình thì đúng hơn.

Tôi nghĩ toán học VN sẽ đối diện với sự cạnh tranh rất lớn từ hai nước mới nổi là Mã Lai và Thái Lan. Trong biểu đồ 3 dưới đây tôi trình bày số công bố quốc tế liên quan đến toán học trong hai thời kì 1991-1995 và 2010-2014. Như có thể thấy, trong đầu thập niên 1990, Thái Lan và Mã Lai rất khiêm tốn trong toán học, nhưng 20 năm sau thì họ vượt qua VN. Chẳng hạn như Mã Lai trong thời gian 1991-1995 công bố được 70 bài, nhưng trong thời gian 2010-2014 thì họ công bố hơn 1300 bài, tăng gần 19 lần! Tương tự, Thái Lan trong thập niên đầu 1990 chỉ công bố được 14 bài, nhưng 20 năm sau thì con số là gần 1200 bài, tăng hơn 80 lần! Đáng nể hơn là Hàn Quốc. Trong thời gian 1991-1995 họ công bố được 635 bài về toán, thua xa Đài Loan (1041 bài); nhưng 20 năm sau Hàn Quốc công bố 7481 bài (tăng 12 lần) và "qua mặt" Đài Loan (6422 bài).

Biểu đồ 3: Tổng số bài báo trong lĩnh vực toán học được công bố trong thời gian 1991-1995 và 2010-2014 trên các tập san trong danh mục ISI của các nước ASEAN, Đài Loan, và Hàn Quốc. Chú ý sự tăng trưởng của Thái Lan, Mã Lai, và Hàn Quốc. 

Thế giới chung quanh không có dừng một chỗ, và Việt Nam không nên tự phụ quá hay tự vỗ ngực nói [sai] rằng mình là số 1, số 2, hay số n vì tất cả những vị trí đó đều có thể thay đổi nhanh chóng. Thật ra, nếu xét trích dẫn cho TỪNG công trình thì Việt Nam còn thấp thê thảm hơn nữa so với Singapore, Hàn Quốc, và đặc biệt là Đài Loan (tôi có dữ liệu này nhưng chưa muốn trình bày).

Nói tóm lại, dù xét trên cơ sở đầu ra (số bài báo khoa học) hay tầm ảnh hưởng (tần số trích dẫn) thì ngành toán học Việt Nam có những thành tựu tương đối tốt, nhưng không phải đứng vị trí thứ hai ở Đông Nam Á. Tính trên số công trình được công bố trong 5 năm qua (chỉ trên tập san ISI), ngành toán học Việt Nam tương đương với Thái Lan, thấp hơn Mã Lai Á, và càng thấp hơn khi so với Singapore. Nếu dựa vào dữ liệu của Scopus thì Hien Huynh đã chỉ ra là Việt Nam còn thấp hơn Thái Lan, Mã Lai và Singapore. Tổng số công trình nghiên cứu toán học của Việt Nam trong 30 năm qua chỉ bằng trong vòng 5 năm qua của Singapore! Nếu so với Đài Loan và Hàn Quốc thì toán học Việt Nam còn rất khiêm tốn cả về số lượng lẫn chất lượng.

Ghi chú:

(1) http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/233320/viet-nam-xep-thu-hai-trong-khu-vuc-ve-toan-hoc.html


Tất cả các dữ liệu của biểu đồ được trích từ cơ sở dữ liệu của ISI tính đến ngày 17/4/2015.

9 comments:

Anonymous said...

Dường như GS Tuấn luôn nắm được "cái thóp" của thực trạng nghiên cứu khoa học yếu kém tại VN, có một sự thật là tuy thông tin đối lập rất nhiều nhưng các nhà quản lý của chính quyền VN luôn cố tình "trơ" và "lỳ" trước các thông tin đó và nếu có cơ hội sẽ tuyên truyền, quy chụp thành "thông tin xuyên tạc" "phá hoại" "không đúng đường lối". Sự thật giả dối này hiện hữu ở rất nhiều lĩnh vực - không chỉ riêng lĩnh vực khoa học mà còn trong nhiều ngành như Tài chính, Kinh tế, đầu tư, thương mại, giáo dục, văn hóa, giải trí...
Không rõ diễn biến "làm ngơ" "né tránh" bản chất sai lầm, thực tế ảm đạm của VN sẽ tiếp diễn đến bao lâu? Không rõ viễn cảnh VN tiến bộ, hiện đại, hòa nhập với tầng trên của thế giới khi nào mới trở thành sự thật. Hay viễn cảnh sẽ mãi một màu xam xám như hiện tại chăng?
Tôi tài hèn, ít hiểu biết, không biết có bao nhiêu "tấm gương" các nước khác như thế nào?
Rất mong GS Tuấn chỉ rõ và góp thêm nhiều ý kiến xây dựng, để lớp thanh niên chúng tôi có thêm một chút mở mang, thức tỉnh.
1 Thanh niên Miền Trung.

Anonymous said...

Tập trung quá nhiều tiền cho Toán và các môn lý thuyết cơ bản là phí tiền đóng thuế của dân. Sẽ tốt hơn nếu nhà nước đầu tư tiền nghiên cứu vào các ngành khoa học công nghệ ứng dụng như điện tử, điện, CS, y học, sinh học, vật liệu, điều khiển học,...Vì phần lớn nhân tài, tuổi trẻ đều tập trung vào những ngành này và nó cũng hứa hẹn làm động lực tăng trưởng cho quốc gia trong tương lai gần.
Nhưng than ôi, những vị cố vấn hoạch định chính sách, họ là những nhà thuần lý thuyết, chuyên vẽ đồ thị để "tự sướng", họ cứ ôm khư khư cái tư duy bao cấp và phân phát trong khoa học công nghệ. Rất khó để đất nước phát triển nếu thế hệ đào tạo ở Đông Âu vẫn còn ngự trị trên các ban bệ nọ kia.

Tri Do said...

Nếu quy ra tỉ lệ đầu người thì Việt Nam càng thua xa.

Anonymous said...

Thật xin lỗi, nhưng Đồng chí Tuấn ko biết gì về nghiên cứu Toán học, nên mắc sai lầm nghiêm trọng trong bài viết!!!
Toán học là một ngành rất trừu tượng và rất sâu sắc, trong Toán học người ta ko bao giờ đếm số publications và citations, hay h-index,... để làm thước đó đánh giá. Chỉ có những người ko hiểu gì về Toán mới làm thế!!!

Đối với người làm Toán thực thụ (PhD Toán trở lên) thì đọc bài viết này thấy tác giả giống như đứa học sinh highschool mà luận bàn đánh giá thuyết Tương đối của Einstein, hay cơ học lượng tử (quantum mechenics), Black hole, ...!!!!

Anonymous said...

Hehe, toán học VN quá sâu sắc và trừu tượng đến độ chẳng ai thèm quan tâm. Hehe, đúng là đỉnh cao xhcn. Thủ dâm tư tưởng như các "nhà toán học" Việt Nam thì thật là siêu đẳng. Hehe.

Bác Tuấn thử đếm bên ngành physics có đỡ hơn không?

Anonymous said...

doc cm cua bac gi ben tren moi thay bac o trinh do pho thong

Trường Lâm said...

Anynomous (April 22, 2015 at 4:50 AM) viểt:
" Thật xin lỗi, nhưng Đồng chí Tuấn ko biết gì về nghiên cứu Toán học, nên mắc sai lầm nghiêm trọng trong bài viết!!!
Toán học là một ngành rất trừu tượng và rất sâu sắc, trong Toán học người ta ko bao giờ đếm số publications và citations, hay h-index,... để làm thước đó đánh giá. Chỉ có những người ko hiểu gì về Toán mới làm thế!!!
Đối với người làm Toán thực thụ (PhD Toán trở lên) thì đọc bài viết này thấy tác giả giống như đứa học sinh highschool mà luận bàn đánh giá thuyết Tương đối của Einstein, hay cơ học lượng tử (quantum mechenics), Black hole, ...!!!!"

Hề hề, viết như thế chứng tỏ rằng đồng chí không biết các giáo sư toán ở trên thế giới - trừ Việt Nam ra - làm việc và nghiên cứu về toán học như thế nào rồi. Không công bố thì làm thế nào người ta biết nghiên cứu của mình đúng hay sai, và bài viết mà không có giá trị hay không ai hiều gì hết thì sẽ chẳng được citations gì cả.
Trước đây có bác nông dân ở VN đã tuyên bố mình chứng minh được rằng thuyết tương đối hẹp của Einstein là sai, nhưng chẳng thấy công bố lên các tạp chí quốc tế gì hết (cũng có thể là có tìm cách đăng nhưng bị các chủ biên của tạp chí tìm ra lỗi lầm trong lập luận.)
Không công bố = không có công trình. Có vậy thôi.

Có "trừu tượng" như triết học cũng phải công bố. Chỉ có thần học và nghiên cứu tử vi huyền bí là không cần công bố.

Anonymous said...

Rất mừng là những thành phần cổ lỗ và bảo thủ cũng đọc blog của GS Tuấn. Hi vọng là qua blog này, họ sẽ được 1 cú hích nào đó để thay đổi bản thân, dù chỉ một chút thôi cũng đáng mừng rồi.

Anonymous said...

Hà hà, toán học không cần biết đến citation. Thế thì nghiên cứu để làm gì? Tự đặt ra vấn đề, tự giải quyết và tự khen. Đúng như bạn nào đó nói là "thủ dâm tư tưởng".

Nhưng không. Toán học cũng quan tâm đến citation. Bằng chứng là tôi thấy một bài chình ình trên website của hội đồng chức danh nhà nước khoe bài báo toán học của VN được trích dẫn nhiều lần!

http://www.hdcdgsnn.gov.vn/news/detail/tabid/77/newsid/402/seo/BAI-BAO-KHOA-HOC-CUA-GIAO-SU-TOAN-HOC-VIET-NAM-DUOC-TRICH-DAN-NHIEU/language/vi-VN/Default.aspx

Nói đúng ra là thế này. Đánh giá một cá nhân thì công trình nghiên cứu quan trọng hơn citation, nhưng đánh giá một trường/viện thì citation rất cần thiết. Nếu các bạn chịu khó tìm trong MathSciNet sẽ thấy các nhà toán học VN thấp lè tè như thế nào.