Wednesday, September 23, 2015

Cần đào thải những giáo sư, tiến sỹ "nằm vùng"


Bài viết dưới đây của Gs Nguyễn Đức Dân (mà ông chỉ tự gọi là “Nhà giáo”) có thể đụng chạm đến rất nhiều người. Ông kêu gọi phải “đào thải” những người mà ông gọi là “giáo sư, tiến sĩ nằm vùng”, tức là những người có chức danh “giáo sư” do HĐCDNN phong mà không giảng dạy và không làm nghiên cứu. Như hôm trước tôi có đưa con số thống kê là từ 1976 đến nay, VN đã phong chức danh GS/PGS cho khoảng 11000 người; nhưng hiện nay số người giảng dạy và nghiên cứu trong các đại học và viện nghiên cứu chỉ 4100. Như vậy đa số của phần còn lại là “giáo sư nằm vùng”.


Cái khổ là các “giáo sư nằm vùng” chẳng những nhiều mà còn rất có quyền thế. Còn hàng trăm, có thể hàng ngàn, quan chức như thế đang là GS/PGS trong các bộ, kể cả Bộ GDĐT. Làm gì với họ bây giờ, nếu theo lời khuyên của Gs Nguyễn Đức Dân? Tôi nghĩ chẳng làm gì cả, họ vẫn là GS/PGS, và không cần phải tái xét duyệt theo chuẩn mới. Chúng ta chỉ cần kiến tạo một cách làm mới và tiêu chuẩn mới cho tốt hơn thôi; những gì của quá khứ thì không sửa được. Những ai từng biết và trải nghiệm hệ thống và cách bổ nhiệm giáo sư ở các nước tiên tiến rất dễ đồng cảm với Gs Nguyễn Đức Dân.

Cần phải nói lại rằng việc bổ nhiệm và đề bạt giáo sư chủ yếu là qua bình duyệt, còn hội đồng học thuật của đại học (academic board) chỉ đóng vai trò trung gian. Còn hiệu trưởng kí bổ nhiệm thì chỉ là thủ tục, chứ không phải cá nhân hiệu trưởng bổ nhiệm giáo sư. Nó cũng giống như “nói cho tôi biết, bạn của anh là ai, tôi sẽ biết anh là ai”, việc bổ nhiệm giáo sư cũng thế: nếu các giáo sư bình duyệt có tên tuổi thì ứng viên được bổ nhiệm hay đề bạt cũng “thơm lây” và thấy mình xứng đáng vào ngôi đền học thuật. Cũng giống như học tiến sĩ, người ta thường tự hào khoe thầy của mình là ai, vì tên người thầy đóng góp một phần lớn vào uy danh của trò. Ngược lại, nếu trò trở nên khá và nổi tiếng thì thầy cũng “thơm lây” một chút. Ngôi đền học thuật là như thế.

Do đó, vấn đề không phải là chỉ có đại học quốc gia mới có năng lực "phong giáo sư" (thật không?), mà là phải xét theo từng trường hợp cụ thể. Những người xứng đáng được đề bạt giáo sư thì dù họ ở ĐH Đồng Tháp, hay Nha Trang, hay Đà Nẵng, hay Trà Vinh, họ vẫn nên được đề bạt. Không nên bị cái hào nhoáng của-cái gọi-là "đại học lớn" làm lu mờ phán xét công minh.
NVT
=========

Cần đào thải những giáo sư, tiến sỹ "nằm vùng"

Theo dõi tranh luận xung quanh câu chuyệnTrường ĐH Tôn Đức Thắng thí điểm bổ nhiệm chức vụ chuyên môn, GS Nguyễn Đức Dân gửi tới VietNamNet bài viết "Gán nhãn chất lượng cho học hiệu, học hàm".

Từ năm 2003, GS.TS. Nguyễn Đức Dân đã đề nghị “Hãy đưa những học vị, học hàm này về từng cơ sở nghiên cứu và đào tạo như đã đưa các thương hiệu về từng công ty. Khi câu chuyện trở nên “sôi nổi” vào 12 năm sau, GS.TS. Nguyễn Đức Dân đã có những ý kiến của riêng mình. Dưới đây là bài viết của ông.

Học hàm, học vị như thương hiệu công ty

Tôi muốn đề nghị một cơ chế cụ thể: Gán nhãn chất lượng cho những sản phẩm giáo dục đại học và sau đại học.

Có một thực tế không thể bác bỏ là chất lượng giữa các trường đại học rất khác nhau, chất lượng giữa các loại hình đào tạo cũng rất khác nhau. Cấp một văn bằng, một học vị là cấp một giấy xác nhận về trình độ chuyên môn, năng lực khoa học để người có văn bằng đó được quyền hành nghề theo chuyên môn ghi trong đó. Nhưng có những người tìm kiếm một văn bằng không vì mục đích chuyên môn, không vì động cơ khoa học mà vì động cơ quyền lực và địa vị.

Cần đào thải những người dùng bằng cấp tiến sĩ (TS) như một thứ hàng hóa, một thư “mác” làm “cần câu cơm”, dùng để “chạy sô” kiếm tiền nhanh hơn, nhiều hơn.

Hàng hóa dùng lâu thì mòn hỏng. Hàng hóa để lâu cũng “quá đát”, hết thời hạn dùng. Con người cũng vậy. Khoa học luôn luôn phát triển với tốc độ ngày một nhanh. Nhà khoa học không chịu nghiên cứu, tự bằng lòng với những kiến thức cũ mèm tất không đáp ứng nhiệm vụ được trao. Theo đúng quy luật phát triển của xã hội, họ cần bị đào thải.

Nhiều người sau khi được học vị TS, học hàm phó giáo sư (PGS), giáo sư (GS) thì không nghiên cứu gì nữa (GS Hoàng Tụy cho rằng số này chiếm hơn 2/3). Họ trở thành những nhà khoa học “nằm vùng”, cả chục năm không hề có một công trình khoa học. Nhưng họ vẫn đường đường có “mác” TS, PGS… như ai và xã hội không biết họ là TS thực, PGS thực… hay là “tiến sĩ giấy”, “PGS giấy”.

Cần đào thải những ai, những gì không còn thích hợp, không còn đáp ứng nhiệm vụ được giao phó. Để thực hiện điều này, ngoài những biện pháp hành chính tôi đề nghị một cơ chế dùng dư luận xã hội.

Không thể có một thương hiệu sơ mi Việt Nam, giày dép Việt Nam, cà phê Việt Nam …chung chung do nhà nước bao cấp để cạnh tranh với thiên hạ mà phải là “sơ mi Việt Tiến”, “giày Biti’s”, “giày Thượng Đình”, “cà phê Trung Nguyên”…

Các công ty theo quy luật của thị trường cạnh tranh nhau để tồn tại và phát triển. Vậy thì cũng không nên có những học vị, học hàm, TS, PGS, GS chung chung.

Cái “mác” chung chung như vậy đồng nghĩa với việc Nhà nước đã bao cấp chất lượng cho những học vị, học hàm này. Nếu như Nhà nước không thể bao cấp chất lượng cho các thương hiệu thì Nhà nước cũng không thể bao cấp chất lượng cho các học hiệu.

Cần theo đúng quy luật: Hãy đưa những học vị, học hàm này về từng cơ sở nghiên cứu và đào tạo như đã đưa các thương hiệu về từng công ty. PGS, GS là của từng trường cụ thể chứ không phải là PGS, GS Việt Nam chung chung.

Nhưng cần gán nhãn chất lượng học vị, học hàm cho từng giảng viên mỗi trường đại học. Có vậy xã hội mới có điều kiện tốt hơn trong việc bình giá chất lượng và do đó sàng lọc con người và sàng lọc các trường đại học.

“Dán nhãn” như thế nào?

Thiết tưởng ở đây chúng ta nên nhắc tới châm ngôn “publish or perish” (công bố hay tàn lụi, công bố công trình khoa học hay tự đào thải) trong giới khoa học Mỹ. Chúng ta nên dùng cơ chế công bố công trình khoa học như nhiều quốc gia đã thực hiện để gán nhãn chất lượng học hiệu, học hàm: Hằng năm mỗi trường đại học phải xuất bản niên giám khoa học công bố danh sách những công trình khoa học của những giảng viên cơ hữu trường mình trong 3 năm gần nhất.

Những giảng viên là GS, PGS, TS nhất thiết phải được ghi tên vào niên giám này dù không có công trình khoa học nào. Dễ dàng xây dựng được những quy định đảm bảo cho những niên giám này là trung thực.

Bộ GD-ĐT cũng cần có niên giám chính thức cho các GS, PGS ở từng khối ngành. Khó khăn chính trong việc xuất bản những niên giám này không phải ở chỗ không có kinh phí xuất bản. Chỉ bớt đi vài bữa “tiếp khách” hay “mừng thành tích” là mỗi trường có đủ tiền để thực hiện. Khó khăn chủ yếu là có những GS, PGS không thích công bố niên giám này, trước hết là những GS quan chức ở các ban, bộ trên trung ương.

Tôi dùng “GS quan chức” để phân biệt với “GS đứng lớp”, theo cách dùng phân biệt “kiến trúc sư hành nghề và kiến trúc sư quan chức”. Thủ tướng, một mặt nên có những quy định miễn giảm công trình khoa học cho các GS quan chức – GS VIP, mặt khác cần có sự can thiệp trực tiếp bằng văn bản buộc các trường đại học phải công bố niên giám khoa học trường mình. Có thế cơ chế gán nhãn chất lượng học hiệu, học hàm mới có cơ may thực hiện được.

Một khi thực hiện được việc gán nhãn chất lượng học hiệu cho các trường, học vị, học hàm cho cá nhân, xã hội sẽ đòi hỏi mỗi giảng viên, mỗi trường đại học phải cố gắng nâng cao chất lượng nghiên cứu và giảng dạy để xây dựng uy tín cho mình, cho trường mình tồn tại.

Xác định điều kiện trường xứng đáng.

Quay trở lại với câu chuyện “GS trường”, tôi nhấn mạnh PGS, GS là của từng trường cụ thể chứ không phải là PGS, GS Việt Nam chung chung”.

Điều này đồng nghĩa với những trường ĐH đủ điều kiện có GS, PGS thì được quyền tự chủ phong. Có điều, cần ngăn chặn ngay từ đầu những hiện tượng tự phong quá đáng như đã xảy ra: Một người không đạt sau mấy lần đăng ký phong hàm PGS nay tự phong vọt lên thành GS! Vậy cần xác định điều kiện cần cho một trường xứng đáng có chức danh GS, PGS.

Thế nào là một trường ĐH đủ điều kiện có GS, PGS? Điều này liên quan đến việc phân loại, xếp hạng các trường ĐH ở Việt Nam. Cần có một tổ chức độc lập đánh giá, phân loại, xếp hạng các trường ĐH. Loại, hạng mà mỗi trường có được là điều kiện cần để một ngành, một trường có (hay không có) và có bao nhiêu GS, PGS… Điều này không thể làm được trong ngày một ngày hai, mà cần một lộ trình khoa học và nghiêm túc.

Hệ quả thứ nhất khi có “GS trường” là: Không cần thiết tồn tại Hội đồng chức danh xét phong học hàm quốc gia nữa. Nó dần dần được thay thế bằng những hội đồng khoa học của những trường có đủ điều kiện tự phong GS, PGS.

Và hệ quả thứ hai, những GS, PGS đã về hưu và không còn tham gia đào tạo, hướng dẫn khoa học nữa, hoặc đã trở thành GS, PGS VIP, nếu vẫn muốn giữ danh hiệu này thì cần thêm chữ “nguyên” trước học hàm của mình.

****
GS. TS Nguyễn Đức Dân, sinh 1936, cháu của cụ Nguyễn Khuyến.Tốt nghiệp toán ĐH Sư phạm Hà Nội năm 1958, về Sở Giáo dục Hà Nội, phụ trách môn Toán.Cuối năm 1966, ông làm NCS ở Ba Lan. Vì không còn GS toán học nào hướng dẫn, nên ông làm NCS về Ngôn ngữ. Về nước thầy được phân công về khoa Ngữ văn ĐHTH HN dạy ngôn ngữ.
Năm 1996, Khoa Ngôn ngữ học được thành lập, và GS Dân là người khai sinh bộ môn thống kê học ngôn ngữ ở Việt nam. Sau này GS.TS Dân chuyển vào ĐH Khoa học Xã hội Nhân văn, và nghỉ hưu tại đây.
Nhà giáo Nguyễn Đức Dân

3 comments:

Anonymous said...


Tách ra hai loại GS là một ý kiến hay. Tách thành GS hành chính và GS giáo dục chẳng hạn.

Ai ở trường dạy và nghiên cứu thì vào nhóm GS giáo dục. Ai làm trong chính quyền thì GS Hành chính.

Là nói cho vui vậy thôi chứ sức mấy mấy ông hành chính mà chịu đứng riêng. Lâu nay họ "ăn theo" nhóm GS thực thụ kia quen rồi. Chẳng hạn lật đật phong GS ngay cho ông Ngô Bảo Châu khi ông ấy được nổi tiếng nhờ giải Field. Đó là một cách ăn theo vậy.

Giờ này mà tách riêng ra thì còn ai coi họ là có chút kí lo học thuật nào đâu.

Lâu nay người ta chế giễu GS VN cũng tại nhóm ăn theo này. Nay bắt họ đứng ra một nhóm, làm sao họ chịu nỗi?

Anonymous said...

Tốt nhất là bắt chước cách phong giáo sư của các nước tiên tiến.

Tôi nghĩ nên mạnh dạn đổi tên/danh những vị được phong bởi HDCDNN khác đi để phân biệt với gíao sư ở các trường dại học. Ví dụ gọi những vị HDCDNN phong là đại tá, trung tướng chẳng han, nhưng danh gì thì cũng dứt khoát không nên dính tới học thuật.

Nguyen Ba Chieu said...

Những ai được HDCDNN phong thì gọi là Giáo sư Nhà nước, còn Giáo sư của trường nào thì gọi là Giáo sư trường ...