Tuesday, September 22, 2015

Có nên giao quyền tự chủ bổ nhiệm giáo sư?

Cuối cùng thì cũng có một tiếng nói công minh. Xin giới thiệu bài của hai tác giả Phạm Thị Ly và Trần Thanh Dũng trên nld.com.vn hôm nay. Đây là một trong những tiếng nói hiếm hoi trước việc Trường ĐH Tôn Đức Thắng đề nghị bổ nhiệm giáo sư. Tôi hoàn toàn đồng ý với quan điểm của tác giả là nên xem xét qui trình minh bạch và tiêu chuẩn tốt:


"Một là, quy trình và tiêu chuẩn bổ nhiệm của họ là gì? Hai là, những ai hiện diện trong hội đồng xét chọn đánh giá của họ? Ba là, kết quả là họ đã bổ nhiệm cho những người nào, trên cơ sở những thành tích gì và kết quả này có nhất quán với quy trình, tiêu chuẩn mà họ đã đề ra và uy tín thực sự của những người được bổ nhiệm có sức thuyết phục hay không? Bốn là, chính sách đãi ngộ, điều kiện làm việc, đòi hỏi trách nhiệm dành cho những GS được bổ nhiệm như thế nào?

Nếu không có câu trả lời cho 4 câu hỏi nêu trên, chúng ta không có cơ sở để có thể đánh giá việc tự bổ nhiệm GS ở các trường có đáng được ủng hộ hay không."

Đúng là như thế. Qui trình và tiêu chuẩn sẽ phân biệt giáo sư dỏm và giáo sư thật.

PS. Xin "bật mí" cùng các bạn (và hi vọng chị Ly không phiền) là chị Ly cũng suýt có lần hợp tác bất thành với TDTU, nhưng chị ấy không để chuyện cá nhân làm lu mờ phán xét của mình về việc làm của TDTU. Quân tử khác với tiểu nhân là như thế.

NVT

======

Có nên giao quyền tự chủ bổ nhiệm giáo sư?

Hiện nay, quy trình phong học hàm PGS, GS có nhiều bất cập. Có những người đã được phong GS nhưng thành tích nghiên cứu khoa học và uy tín chuyên môn không thuyết phục giới học thuật.

Có ý kiến cho rằng phong giáo sư (GS) dựa trên quan niệm coi GS là một học hàm có giá trị suốt đời; còn bổ nhiệm GS dựa trên quan niệm coi GS là một chức vụ chuyên môn gắn với những bổn phận trách nhiệm nhất định, đòi hỏi một tiêu chuẩn trình độ và thành tích chuyên môn nhất định. Vì vậy, nó tự động hết giá trị khi việc thực hiện những bổn phận trách nhiệm đó không còn nữa.

Vì sao các trường muốn tự bổ nhiệm giáo sư?

Phân biệt như trên không có gì sai nhưng trong thực tế hiện nay của Việt Nam, nó không có ý nghĩa gì. Bởi lẽ, thực chất của học hàm hay chức danh GS là vấn đề định danh, là địa vị chuyên môn và nó thể hiện sự đánh giá uy tín chuyên môn của giới giảng viên, nghiên cứu.

Chừng nào Hội đồng Học hàm chức danh của Bộ Giáo dục và Đào tạo vẫn tồn tại thì việc các trường tự phong/bổ nhiệm GS sẽ còn tạo ra những lẫn lộn không nên có. Không nên gán 2 quan niệm, 2 ý nghĩa khác nhau cho cùng một từ vì về phương diện ngôn ngữ, điều này không chấp nhận được.Cho nên, cần lựa chọn dứt khoát 1 trong 2: duy trì cách làm hiện nay với Hội đồng Học hàm chức danh nhà nước và cải thiện những bất cập hoặc thay đổi quan niệm về học hàm GS và giao quyền tự chủ trong việc bổ nhiệm GS về cho các trường. Trong trường hợp thứ hai, nhà nước có thể quản lý quy trình và tiêu chuẩn bổ nhiệm GS của các trường hoặc chỉ cần yêu cầu các trường phải nêu công khai quy trình và tiêu chuẩn này nhưng không can thiệp vào quyết định của các trường. Cách thứ hai phù hợp với thông lệ quốc tế hơn.

Có một thực tế là hiện nay, quy trình phong học hàm PGS, GS có nhiều bất cập. Tiêu chuẩn đề ra phức tạp nhưng không hợp lý, ví dụ đánh đồng giữa bài báo trong nước và tạp chí quốc tế. Cách bình chọn qua 3 vòng cũng thiên về cảm tính, nhìn có vẻ nghiêm ngặt nhưng vẫn thiếu minh bạch, công khai. Quan trọng nhất là có những người đã được phong GS nhưng thành tích nghiên cứu khoa học và uy tín chuyên môn không thuyết phục được giới học thuật.

Một số trường muốn thay đổi những điểm bất cập này và xác lập một quy trình, tiêu chuẩn gần hơn với thực tiễn quốc tế. Về nguyên tắc, những nỗ lực này cần được ủng hộ. Tuy vậy, cần phải nhìn vào việc làm thực tế của những trường này: Một là, quy trình và tiêu chuẩn bổ nhiệm của họ là gì? Hai là, những ai hiện diện trong hội đồng xét chọn đánh giá của họ? Ba là, kết quả là họ đã bổ nhiệm cho những người nào, trên cơ sở những thành tích gì và kết quả này có nhất quán với quy trình, tiêu chuẩn mà họ đã đề ra và uy tín thực sự của những người được bổ nhiệm có sức thuyết phục hay không? Bốn là, chính sách đãi ngộ, điều kiện làm việc, đòi hỏi trách nhiệm dành cho những GS được bổ nhiệm như thế nào?

Nếu không có câu trả lời cho 4 câu hỏi nêu trên, chúng ta không có cơ sở để có thể đánh giá việc tự bổ nhiệm GS ở các trường có đáng được ủng hộ hay không.

Cần học cách chấp nhận chuẩn mực chung

Trường tự bổ nhiệm GS có vi phạm pháp luật hay không? Thông lệ quốc tế là “được làm tất cả những gì luật pháp không cấm”, còn thực tế Việt Nam thì “chỉ được làm những gì luật pháp cho phép”. Trong trường hợp thứ nhất thì các trường không phạm luật, còn trong trường hợp thứ hai thì có. Nếu đã bước vào sân chơi toàn cầu, chúng ta cũng cần học cách chấp nhận những chuẩn mực chung.

Về nguyên tắc, đó là thông lệ quốc tế và chúng ta cần vươn tới chỗ hội nhập được với những thông lệ đó.

Tuy nhiên, trong thực tế hiện tại của Việt Nam, nếu không có những bước đi thích hợp, có thể điều này sẽ dẫn đến tùy tiện và lạm phát, khiến học hàm/chức vụ GS chẳng những không còn ý nghĩa gì mà lại tạo ra tình trạng loạn chuẩn mực, làm người dân không còn tin vào bất cứ ai, bất cứ điều gì. Vì vậy, tự chủ bao giờ cũng phải gắn với trách nhiệm giải trình. Các trường phải có năng lực biện minh cho những quyết định của mình một cách công khai. Thiết lập quy trình giải trình trách nhiệm ấy là vai trò của cơ quan quản lý nhà nước, tức Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Có nên lo ngại việc mỗi trường có những tiêu chuẩn khác nhau khiến chất lượng GS của các trường không thống nhất? Điều này là một thực tế nhưng không đáng lo ngại. Cũng không cần lúc nào cũng phải gắn tên trường vào sau chữ GS để phân biệt hàng hiệu và hàng chợ. Bởi lẽ, có những cách khác tốt hơn và đơn giản hơn để đánh giá năng lực chuyên môn của giới học thuật.

Nếu đã học thông lệ quốc tế trong việc bổ nhiệm GS thì cũng nên học những thông lệ khác cho nhất quán: các trường ĐH có uy tín đều công khai thành tích chuyên môn, danh sách bài báo khoa học, bằng phát minh sáng chế, giải thưởng chuyên ngành nếu có của từng giảng viên trên trang web nhà trường. Lý lịch này có ghi rõ đơn vị bổ nhiệm chức vụ GS. Tất cả thông tin này đều có thể kiểm chứng.

Các trường cần công khai tiêu chuẩn và quy trình xét chọn, bổ nhiệm của mình trên trang web. Chỉ cần vài phút tìm trên internet, ta có thể biết một người đã được phong GS ở trường nào, dựa trên những tiêu chuẩn ra sao, thành tích nghiên cứu của người ấy gồm những gì và hội đồng xét chọn là những ai.

Minh bạch và công khai là điều tuyệt đối cần thiết trong những vấn đề học thuật.

Phạm Thị Ly - Trần Thanh Dũng

3 comments:

Dieu Chinh said...

Thưa giáo sư, em biết ai là "tiểu nhân" trong câu "Quân tử khác với tiểu nhân là như thế" ;-). Em tin là "The truth will out".
P/S: Em rất ngưỡng mộ GS, và cảm thấy mình vô cùng may mắn khi tình cờ biết được blog này và các bài giảng trên YouTube của GS.

Anonymous said...

Chào Chú Tuấn, cảm ơn Chú post bài viết rất hợp với ý cháu, bản thân cháu cũng muốn viết một bài dạng như vậy nhưng chưa viết được, may quả có người nói thay mình. Quan điểm cá nhân của Cháu rất ủng hộ cú đột phá này, từ trước Đại học TĐT đã tiên phong trong thu hút chuyên gia nước ngoài, gồm cả chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài và đã có những kết quả nhất định, như về công bố quốc tế, số phòng Labs, đặc biệt, Đại học TĐT nhận được nhiều sự "ưu ái" của Chú. Sự việc của Đại học TĐT đã tạo ra những tranh luận ồn ào và có nhiều vị "đức cao vọng trọng" phản đối, song cháu nghĩ Đại học TĐT không nên lãng phí thời gian vào tranh luận mà nên tập trung làm thật tốt các tiêu chí mà bài viết đã nêu, nếu làm được như vậy, nhất định Đại học TĐT là tấm gương điển hình để các đại học khác noi theo. Cái mới bao giờ cũng tạo nên sự tranh luận ồn ào, phản đối nhưng vấn đề không phải nằm ở chỗ đó mà ở chỗ có làm tốt hay không thôi. Người Tây Ban Nha có câu "the dogs bark, but the caravan goes on". Chúc chú Tuấn luôn mạnh khỏe.
Phạm Hùng

kien tb said...

http://www.vjsonline.org/scientist-portrait/“cần-một-sự-thay-đổi-mạnh-mẽ-trong-tư-duy-quản-lý-khoa-học-và-công-nghệ-việt-nam”