Saturday, October 24, 2015

Người Tàu là tổ tiên của người Việt?

Tôi nghĩ nhiều người Việt nghĩ như thế: tổ tiên chúng ta (người Việt) là người Tàu. Họ không hẳn là thuộc nhóm "thân Tàu" hay Lê Chiêu Thống hiện đại đâu, mà có thể là những người có tinh thần dân tộc tốt và có học thức khá. Nhưng chứng cứ khoa học mới nhất cho thấy ngược lại: Người Tàu có nguồn gốc từ Đông Nam Á. Có thể nhiều bạn cảm thấy sốc với phát biểu đó, nhưng đó chính là bằng chứng về di truyền học chứ không phải của cá nhân tôi. Xin nhắc lại để nhấn mạnh: Người Đông Nam Á là tổ tiên của người Tàu.


Hôm kia, khi bàn về Tố Hữu là nhà văn hoá dân tộc, có một bạn đọc gửi tôi một bài thơ của thi sĩ này. Bài thơ có tựa đề là "Nhớ người chị phương Bắc" do Tố Hữu viết vào năm 1946 để ca tụng giặc Tàu. Bài thơ chẳng có gì đặc sắc, nhưng có những câu làm tôi chú ý và do đó làm động cơ để viết cái note này:

Cả Trung Hoa đứng dậy thét vang lừng 
và Nam Việt em cũng nghe chừng nôn nả 
Chị đây rồi Trung Hoa người chị cả 
Mấy nghìn năm Đông Á mái che chung 
Mà biên cương không xé được đôi lòng ... 
...
Trong máu em có dòng máu của chị
Núi sông em rên siết đã bao lần 
Dưới vó ngựa bạo tàn quân Nguyên 
Những lúc ấy chị cũng đau lòng huyết thống.

Phải công nhận thi sĩ này là một cây bút nịnh có hạng!  Lê Chiêu Thống nếu có sống lại chắc phải chào thua. Thi sĩ tự nhận Việt Nam là "em", còn Tàu là "chị". Em có sau, chị có trước. Vì nhận chị em như thế, nên ông xem hai dân tộc này có cùng huyết thống. Tuy Tố Hữu không viết ra, nhưng tôi đoán rằng trong đầu ông lúc đó nghĩ rằng người Tàu là tổ tiên của ông, của người Việt.

Nhưng công bằng mà nói, ông không phải là người đầu tiên nhận bừa như thế (nếu có), nhiều người Việt Nam cũng tự nhận một cách thành kính rằng họ có nguồn gốc từ người Tàu. Chẳng hạn như mấy năm trước có một cô tên là ĐNB viết một bài trên BBC mà trong đó có câu “Người dân Việt Nam bắt nguồn từ Trung Quốc, Vua của Việt Nam cũng khởi tổ từ người Trung Quốc, coi vua Trung Quốc như anh như cha… từ Ngô Quyền, Đinh Bộ Lĩnh, hay Lý Công Uẩn, rồi các gia tộc họ Trần, Lê, Nguyễn, v.v…”

Nhưng đó là một nhận định chủ quan, thiếu chứng cứ khoa học. Chứng cứ khoa học thuyết phục nhất là gen, là chất liệu di truyền. Đã có nhiều nghiên cứu về nguồn gốc dân tộc và văn minh Đông Nam Á, và tôi có lần tổng kết trong một bài báo cũng khá lâu rồi. Một trong những tác giả đi tiên phong về lĩnh vực nghiên cứu này là Bác sĩ Stephen Oppenheimer, người Anh và nay làm việc ở ĐH Oxford (sau này là chỗ quen biết của tôi). Trong cuốn sách nổi tiếng "Eden in the East: The Drowned Continent of Southeast Asia" (tạm dịch là "Địa đàng ở phương Đông: Lục địa chìm đắm của Đông Nam Á) (1), qua những dữ liệu dồi dào được thu thập một cách công phu từ nhiều ngành nghiên cứu khác nhau, Oppenheimer đi đến kết luận rằng Đông Nam Á là cội nguồn của văn minh hiện đại, và người Đông Nam Á chính là tổ tiên của người Tàu. Đó là một thách thức ghê gớm với quan điểm chính thống, nhưng cho đến nay khó ai có thể bác bỏ dữ liệu của Oppenheimer.

Gần đây, một nghiên cứu hết sức công phu về nguồn gốc dân tộc chứng minh rằng nhận định của Oppenheimer có thể đúng. Đó là công trình nghiên cứu qui mô lớn gọi là HUGO Pan Asian SNP Consortium công bố trên tập san Science (2) người Đông Á có nguồn gốc từ Đông Nam Á. Nghiên cứu này phân tích khoảng 50,000 SNP trên 2000 người thuộc 73 sắc tộc, và họ đi đến kết luận:

• Người Đông Á và Đông Nam Á có cùng nguồn gốc;
• Người Đông Á chủ yếu xuất phát từ cư dân vùng Đông Nam Á.

Xin nhắc lại Đông Á ở đây là Tàu, Hàn Quốc, Mông Cổ, và có thể kể cả Nhật. Nên nhớ rằng ngày xưa không có người Thái, Việt, Mã Lai, v.v. mà chỉ có Đông Nam Á nói chung. Do đó, nói Đông Nam Á ở đây tôi muốn nói đến người Thái, Mon-Khmer, Tạng-Miến, Mã Lai, hay gọi chung là Bách Việt.

Đây là một nghiên cứu có thể nói là "final say" - lời phát biểu sau cùng về nguồn gốc dân tộc. Thật ra, trước đó cũng đã có một vài nghiên cứu cho thấy người Đông Nam Á chính là tổ tiên của người Đông Á. Dĩ nhiên, cũng có nghiên cứu cho thấy kết quả ngược lại, nhưng do phương pháp chưa tốt nên cũng khó thuyết phục. Tôi thì thấy chứng cứ trên (Đông Nam Á có trước Đông Á) rất thuyết phục. Thuyết phục là vì nhiều dữ liệu ngoài di truyền cũng cho thấy Đông Nam Á là một trung tâm văn minh thế giới cổ.

Trước hết, hãy nói về trồng lúa nước. Nhiều sách vở Việt Nam (và thế giới) cho rằng Tàu là dân tộc đầu tiên thuần hoá và phát triển kĩ thuật trồng lúa nước. Sách sử Tàu còn viết rằng mấy quan thái thú Tàu như Nhâm Viên và Tích Quang dạy người Việt làm lúa nước (3). Nhưng bây giờ thì chúng ta biết rằng quan điểm này SAI. Người Đông Nam Á mới chính là chủ nhân của kĩ thuật này. Hạt lúa lâu đời nhất được tìm thấy trong một hang động ở Thái Lan. Điều này có lí vì nghề trồng lúa nước đòi hỏi người dân phải nắm vững và thích nghi với thời tiết, môi trường sông nước, rất thích hợp với người Đông Nam Á.

Thứ hai là thuần hoá gia cầm. Nghiên cứu di truyền gần đây cho thấy tất cả các loài gia cầm như gà, chó, heo, v.v. trên thế giới đều có nguồn gốc từ Đông Nam Á. Trong cuốn “Origin of species”, Darwin cũng từng khẳng định rằng tất cả các giống gà nuôi trên thế giới đều có nguồn gốc từ gà rừng Đông Nam Á. Trong một bài viết cho Tập san National Geographic, W. G. Solheim II nhận xét rằng Đông Nam Á là nơi phát triển nền chăn nuôi đầu tiên trên trái đất. Điều này phù hợp với giả thuyết Đông Nam Á là một cái nôi văn minh nông nghiệp đầu tiên của con người, và cư dân tại đây rất là những người phát minh ra kĩ thuật trồng lúa nước, chăn nuôi, và truyền các kĩ thuật này lên phía Bắc (tức miền Nam của Tàu ngày nay).

Câu chuyện người Đông Nam Á là tổ tiên người Đông Á khá dài dòng và phức tạp, nên tôi hẹn các bạn một bài sau để nói chi tiết hơn. Câu chuyện chúng ta nói ở đây xảy ra gần 10 ngàn năm trước, và xảy ra trong bối cảnh di dân từ Phi châu. Nói tóm lại, một nghiên cứu mới nhất và qui mô lớn nhất công bố trên Science cho thấy người Đông Nam Á chính là tổ tiên của người Đông Á, kể cả người Tàu. Phát hiện này giúp chúng ta suy nghĩ lại nguồn gốc dân tộc, mà cũng khẳng định câu của Nguyễn Trãi:

Như nước Đại Việt ta từ trước,
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu, 
Núi sông bờ cỏi đã chia, 
Phong tục Bắc Nam cũng khác.

Đúng quá!

Nghiên cứu mới nhất công bố trên Science và lời Bình Ngô Đại Cáo của Nguyễn Trãi còn là một lời nhắc nhở cho những ai còn ảo tưởng rằng tổ tiên của chúng ta là người Tàu.

=====
(1) Cuốn sách "Eden in the East" do tôi giới thiệu lần đầu ở VN khoảng 10 năm trước, và đã được dịch sang tiếng Việt. Tôi có viết lời giới thiệu cho cuốn sách ở đây: http://www.vanhoanghean.com.vn/…/nhu…/dia-dang-o-phuong-dong


(3) Sách Hậu Hán thư (tức sử của Trung Quốc) chép: "Phàm đất thuộc bộ Giao Chỉ, tuy đã đặt quận, huyện, nhập vào lãnh thổ Trung Quốc, nhưng ngôn ngữ vẫn khác nhau, phải có thông ngôn mới hiểu. Người như cầm thú, không phân biệt trưởng ấu (tức không có tôn ti trật tự), búi tóc ở gáy, đi chân không, lấy vải quấn qua đầu làm áo. Sau đó những người tội phạm Trung Quốc đến ở lẫn với họ, mới biết ngôn ngữ dần dần thấy hóa theo lễ. Đến thời Quang Vũ Trung Hung, Tích Quang làm thái thú Giao Chỉ, Nhâm Diên làm thái thú Cử Chân, bấy giờ mới dạy cho dân biết cày cấy, biết đội mũ đi giày, đặt mối lái, dân mới biết hôn nhân, dựng học hiệu dạy lễ nghĩa …"

5 comments:

egg coffee said...

Em thường hay suy nghĩ về điều này và thường tự hỏi có đúng như những gì dư luận truyền miệng lại? Nếu thực sự Tàu đồng hóa Việt về di truyền thì có thể có ở số rất ít chứ không phải là tất cả, bởi có một thứ không hề bị mất đi đó là ngôn ngữ Việt. Nếu thực sự có chuyện Tàu là tổ tiên của Việt thì ngôn ngữ của người Việt ngày nay đã khác rồi

Anonymous said...

Có một bác đả lớn tuổi tầm 87 tuổi ,trước 1975 làm cận vệ cho Dinh Gia long ! bác thường nói với tôi VN là con cháu người hoa cả ? ông giải thích trước đây nhiều tướng tàu làm phản chống lại triếu đình ! thua bỏ chạy sang VN như Trần thượng Xuyên và đem theo gia đình sang VN trốn tránh và lập ra nhửng dòng tộc như ngày nay ? không hiểu ông lầy ý ở đâu

Anonymous said...

Tổ tiên nguồn gốc về mặt nhân chủng học và nguồn gốc văn hóa là hai lĩnh vực khác nhau tuy có liên quan nếu xét theo lịch sử gần (một hai ngàn năm đổ lại). Nếu xét đến hàng vạn năm thì đã làm gì đã có nứơc nọ nước kia, vấn đề ai sinh ra ai chỉ là academic. Tạm thời đến nay khoa học xác định tổ tiên loài người là từ châu Phi cả. Còn các bác theo đạo thì tất nhiên phải tin là tổ tiên chúng ta là từ ông Adam và bà Eva, ở Trung Đông chứ chắc không thể Đông Nam Á được.
Nếu di truyền học chứng minh được tổ tiên người Tàu di cư từ ĐNA lên phía bắc từ mấy vạn năm trước thì chắc họ cũng chấp nhận thôi. Cũng giống như trước đây họ tự tin rằng nguồn gốc tổ tiên họ là người vượn Bắc Kinh (đồng nghĩa với việc Trung Quốc là cái nôi sinh ra loài người), nhưng về sau chứng cớ khảo cổ xác định không phải vậy thì họ cũng đã chấp nhận giả thuyết người vượn Bắc Kinh của họ là sai.
Về văn hóa thì rõ ràng Việt Nam bị ảnh hưởng Tàu rất nặng, trái ngược hẳn với các nước ĐNA khác như Lào, Mã Lai bị ảnh hường rất ít. Cứ xem các lễ hội và phong tục thì thấy ngay: nào là Tết âm lịch, Trung thu, Đoan Ngọ v. v. Tục lệ cưới xin, ma chay, cúng thần tài, ông công ông táo cũng y hệt. Gần đây có mấy học giả bảo rằng mấy cái đó hóa ra là người Tàu học (hay ăn cắp) của người Việt. Thì ra chữ Nho cũng là người Việt nghĩ ra, bị người Tàu ăn cắp mất. Rồi kinh Dịch, thuật phong thủy, phép tử vi (hay ho gì không nhỉ?), Y học (đông y) cũng là của người Việt tuốt, người Tàu học lại mà thôi. Có ai hỏi tại sao nó học của mình mà nó thì còn trong khi mình rơi rụng đâu cả, phải mượn lại của nó xài đỡ? Thì họ nói tại vì nó sang xâm chiếm mình tịch thu hết sách vở mang về Tàu!
Văn hóa Việt đẻ ra văn hóa Tàu đâu chưa biết. Chỉ biết ngày nay người Việt thờ quan Công trong nhà, chơi phôn với chơi xe thì tìm mua bằng được những "số đẹp" hệt như người Trung Quốc tức là có những con số 8. Tại sao lại phải số 8? Thì ra số 8 (Hán Việt đọc là bát) tiếng Tàu phát âm giống như "phát" nghĩa là phát tài. Thế là người Việt tuy không nói tiếng Tàu nhưng lại học theo lối suy nghĩ của người Tàu còn các dân tộc khác không ai "give a shit"
Đánh cho để dài tóc, đánh cho để đen răng. Dài tóc? Cụ Phan Châu Trinh bảo cắt hết đi từ lâu rồi. Đen răng? Có chăng chỉ còn vài anh răng đen mã tấu.

Anonymous said...

Tất cả những người em biết, gồm cả những thầy giáo là giáo sư vô cùng đáng kính, cũng nghĩ như vậy. Đến khi em tình cờ biết được blog này của Giáo sư Tuấn, em đọc gần như hết tất cả entry (trở thành "fan hâm mộ" giáo sư dù chưa 1 lần gặp mặt :-)) thì em hiểu ra nhiều điều, trong đó có lập luận về nguồn gốc của người Việt ngược lại với suy nghĩ trước đây của mình.

phuong tran said...

Đây là một đề tài thú vị và cũng đáng để chúng ta tìm hiểu. Tuy nhiên, tôi nghĩ rằng tìm hiểu để biết thì tốt chứ không nên quá quan trọng hóa vấn đề, vì nó thực sự không quá quan trọng.

Một người Mỹ có thể hiểu rằng mình là con cháu của người Anh, nhưng chắc anh ta (hay cô ta) không cảm thấy rằng điều này đáng tự hào hay đáng hổ thẹn. Một số người có thể cho rằng văn hóa của Mỹ không có truyền thống lâu đời, không có bề dày như Anh quốc, nhưng ai cũng hiểu vị thế của nước Mỹ và người Mỹ hiện nay so với Anh.

Chắc chắn nhiều người Singapore phải thừa nhận tổ tiên của mình là người Tàu, nhưng điều này không hề làm cho họ cảm thấy yếm thế so với người đến từ Đại lục.

Chúng ta nên tập trung vào hiện tại, cố gắng cải thiện bản thân và đất nước cho ngày hôm nay. Quá khứ là chuyện đã qua, chúng ta không thể thay đổi được và chỉ có giá trị tham khảo,

Thân mến,