Friday, October 16, 2015

Vài ghi chép ở Seattle

Tuần qua, tôi có dịp quay lại Seattle lần thứ hai (lần trước là 11 năm trước). Trong bài này tôi cố gắng ghi lại vài cảm nhận về tình trạng ăn xin ở thành phố này, và bàn về thái độ của các quan chức Việt Nam ở nước ngoài ...   



Tôi ở ngay khu trung tâm thành phố (Khách sạn Sheraton), sát bên cạnh Trung tâm hội nghị, nên có dịp quan sát chung quanh và thấy rất upset. Ngay trước khách sạn có tiếng này mà có đến 2 người ăn xin, một người đàn ông trông hốc hác và dĩ nhiên là rất nghèo, và một người phụ nữ mà nhìn bề ngoài rất khó đoán là ăn xin. Họ đứng, ngồi, giơ tấm biển mô tả hoàn cảnh của họ (một người mất nhà, một người là thất nghiệp), và trông chờ vào lòng hảo tâm của người qua lại. Các bạn thử tưởng tượng, nơi diễn ra hội nghị là một chỗ khá upmarket, toàn dân giai cấp trung lưu từ khắp thế giới, mà có sự hiện diện của người ăn xin thì chắc chắn làm cho các bác sĩ đến đây dự phải suy nghĩ về xã hội Mĩ.

Nhưng người ăn xin không chỉ trước khách sạn tôi ở, mà xuất hiện khắp nơi trong trung tâm thành phố. Từ đường Pike nổi tiếng đến các đường với hàng quán sang trọng như Pine, 6th, 5th, 3th street, v.v. đều có nhiều người ăn xin vật vã. Ngay cả phía trước cái mall nổi tiếng Nordstrom và Macy cũng có người ăn xin khá nhiều. Có thể nói là so với nhiều thành phố Mĩ tôi đã đi qua, chưa nơi nào có nhiều người ăn xin như ở đây.

Hình như người ăn xin ở đây không nhận được lòng thương cảm của người qua lại. Có một tối, tôi ngồi cà phê quán Starbuck và cố ý quan sát xem "business" của họ ra sao, thì thấy không khá mấy. Tôi chẳng thấy ai cho tiền họ cả. Trong một quán phở của người Việt gần Macy, tôi thấy trên tường có biển hiệu màu đỏ ghi rõ rằng (dịch): "Chúng tôi có quyền không phục vụ cho bất cứ khách hàng nào". Tôi rất ngạc nhiên về cái biển hiệu không Mĩ chút nào này. Nhưng ngồi một chút tôi mới biết cái biển hiệu đó nhắm đến ai. Tôi chứng kiến hai người với dáng dấp nghèo nàn vào xin đi toilet, và người chạy bàn thẳng thừng từ chối. Người chạy bạn đưa mắt nhìn tôi (lúc đó đang theo dõi cuộc đối thoại) như tìm sự thông cảm của tôi.

Phần lớn người ăn xin ở đây là người da trắng, nhưng cũng có khá nhiều người da đen, người da đỏ. Không thấy người Á châu ăn xin ở đây.

Nhưng dĩ nhiên người ăn xin Mĩ rất khác với người ăn xin Việt ở Việt Nam. Ăn xin kiểu Mĩ có vẻ "sang" hơn và "chảnh" hơn ăn xin Việt Nam. Họ mặc quần áo khá sạch sẽ, chứ không rách rưới như đồng nghiệp họ ở Tp Hồ Chí Minh. Họ không nài nỉ hay chèo kéo ai, mà chỉ đứng/ngồi một góc nào đó, không gây cản trở giao thông hay gây khó khăn cho người qua lại. Họ có khi ra giá, như xin 1USD hay vài chục cent, chứ không như đồng nghiệp bên Hồ Chí Minh thụ động không ra giá. Họ có biển nói về gia cảnh và hoàn cảnh ăn xin, chứ không phải ăn xin chuyên nghiệp hay ăn xin không rõ lí do như bên HCM. Nhìn cách dân Mĩ ở đây ăn xin, tôi không thể không liên tưởng đến đẳng cấp trong giai tầng ăn xin, và nếu phân tầng, tôi nghĩ dân ăn xin Mĩ thuộc hàng "trung lưu!"

Bất luận họ ăn xin vì lí do gì, tôi nghĩ sự hiện diện của "đội quân" này là một sự thất bại của hệ thống an sinh xã hội của nước Mĩ. Ở nước Úc, tuy nghèo hơn, nhỏ hơn, yếu hơn và lạc hậu hơn Mĩ, nhưng chính phủ Úc lo cho dân họ tương đối tốt. Hiếm thấy người ăn xin ở Úc. Cũng chẳng có khu slum ở Úc. Nhưng ở đây, một đất nước văn minh và giàu mạnh hàng số 1 trên thế giới, nơi là thủ phủ của Boeing và Microsoft, mà lại có quá nhiều người ăn xin! Một đất nước như Mĩ mà không lo được cho người nghèo, và để họ ăn xin thì quả thật tôi không nghĩ ra.

Quan chức Việt Nam ra nước ngoài

Trong thời gian Seattle tôi hay ghé một quán phở gần khách sạn tôi ở trên đường số Sáu. Qua trò chuyện cùng người chạy bàn và ông chủ, tôi nghe được nhận xét của họ về các quan chức VN kể ra cũng thú vị.

Hôm đầu tiên gặp tôi và nghe nói tiếng Việt, anh chàng chạy bàn liền nấn ná làm quen. Anh hỏi tôi đến từ VN, và tôi chưa kịp trả lời, thì anh nói luôn: "Dân Sài Gòn hả?" Sẵn dịp, tôi đóng vai Anh Hai Sài Gòn luôn, để nghe anh nghĩ gì về người Việt trong nước.

Anh chạy bàn nói lâu lắm mới gặp người Nam sang đây công tác. Anh cho biết quán này phục vụ cho rất nhiều khách từ VN sang, nhưng đa số là người Bắc. Rồi để như không hiểu lầm, anh nói "Bắc Kì 75, chứ không phải Bắc Kì 9 nút đâu nghen". Lần đầu tiên tôi nghe đến khái niệm "9 nút" (chắc là 54). Nghe kiểu minh bạch của anh làm tôi phì cười trong bụng, vì nghĩ bắc hay nam thì cũng là Việt Nam cả thôi. Tôi tò mò hỏi chắc là họ là quan chức, cán bộ; anh ta nói không biết rõ, nhưng chắc làm lớn lắm và giàu lắm. Anh chạy bàn nghĩ một hồi rồi đoán rằng họ là đoàn đi mua máy bay, hoặc đi họp hội ở đây. Họ đến đây gọi rất nhiều món ăn và uống bia như nước lã! Tôi hỏi là anh có nói chuyện với họ không, anh nhún vai nói "Họ nói chuyện gì đó tôi đâu có hiểu. Mà, họ khinh người lắm."

Hôm sau tôi lại ghé quán này ăn trưa, và lần này gặp ông chủ quán. Ông chủ có lẽ được anh bồi bàn báo cáo tôi là Anh Hai Sài Gòn, nên ông kéo ghế hỏi chuyện bên nhà. Ông là người Việt gốc Hoa, nhưng ông chỉ biết nói tiếng Việt và tự nhận mình là người Việt. Ông từng có căn nhà trên đường Nguyễn Trãi, nhưng sau 1975 thì vụ đánh tư sản của bác Đỗ Mười làm nhà của Ba ông bị cán bị cướp lấy. Ông dùng chữ "cướp" hai lần với giọng thản nhiên, không tỏ ra giận dữ. Cả nhà ông vượt biên, sang Mã Lai, và đến Mĩ định cư vào năm 1985. Đã 30 năm qua, ông chỉ về Sài Gòn 2 lần, và lần nào cũng buồn nhiều hơn vui. Ông mở quán này và một quán khác nữa, như là tiếp nối truyền thống bán quán ăn từ trước 1975 của gia đình. Ông nói mướn mặt bằng cho cái quán ngay tại trung tâm Seattle này, mỗi tháng (hay mỗi tuần -- tôi quên) ông phải trả tiền thuê lên đến 12000 USD! Đại khái là giá rất đắt. Và, cách nói đó gần như là một biện minh cho tô phở giá 10-11 USD của ông.

Tôi hỏi rằng nghe nói quán ông hay tiếp khách quan trọng từ VN sang, ông gật gù. Ông cho biết có nhiều đoàn từ VN sang đây, nhưng đa phần là người Bắc chứ không thấy người Nam như tôi. Ông nói thẳng là ông không thích cách đối xử của các quan chức VN, vì họ lúc nào cũng vênh mặt "ta đây", hách dịch với những người chạy bàn của quán, và lần nào cũng phí tiền. Ông cười nheo mắt nói, họ phí tiền thì quán ông có lợi, nhưng ông nghĩ đó là tiền họ ăn cắp của dân qua tham nhũng mà thôi, và do đó ông không vui.

Điều làm tôi ngạc nhiên là ông nhất định bảo vệ quan điểm cho rằng VN vẫn là hai nước: bắc là cai trị và nam là bị trị! Ông chỉ nhìn vào hải quan tpHCM, nơi tôi đoán là ông có những trải nghiệm xấu, nên mới nghĩ thế. Cũng có thể ông chỉ thấy các quan chức VN sang đây toàn là Bắc kì 75 nên nghĩ thế. Tôi nói rằng ông Ba Dũng có thể là tổng bí thư tương lai đấy, và quan điểm của ông không hẳn đúng với thực tế đâu. Nhưng ông nhất quyết bảo vệ cái nhìn bi quan của ông.

Nói chuyện một lúc, tôi mới thấy đây là một người rất Việt Nam, dù đã trải qua đau khổ với chế độ, nay đã thành đạt và xa quê 30 năm trời, nhưng lúc nào cũng đau đáu nhìn về quê nhà. Người Việt mình dù đi đâu cũng vẫn nhìn về quê nhà với nhiều trăn trở, mà nếu không trò chuyện với họ, thì rất dễ hiểu [lầm] rằng họ chỉ biết phê phán quê hương.


8 comments:

Thanh Truong said...

Không thể nhìn số lượng người ăn xin đánh giá chế độ an sinh xã hội của nước Mỹ, có thể có những người được hưởng an sinh xã hội nhưng họ vẫn đi ăn xin cho <> và <> thì sao ?
Đức nổi tiếng chính cách an sinh xã hội nhưng tui qua đó vẫn thấy nhiều người ngồi ăn xin, trước ngực treo tấm bảng ghi lý do xin tiền.Tui định cho tiền ( người Việt nam hay động lòng trắc ẩn không cần biết lý do)nhưng người bạn việt kiều Đức nói : những người nầy được nhà nước lo chỗ ở, cho tiền ăn...,họ ra đây ngồi cho vui và kiếm thêm thu nhập
Anh Tuấn về Đà Nẵng kiếm người ăn xin không có, anh có dám nói ĐN giàu có và an sinh xã hội tuyệt vời không? Tại vì chính quyền đã cấm người ăn xin( có thể sợ họ làm xấu thành phố đẹp), lai thêm ai phát hiện người ăn xin , gọi báo công an thì sẽ được thưởng 300ng đồng.Có thể Đà nẵng là nơi độc nhất vô nhị trên thế giới có chuyện nầy phải không anh?
Tui cũng tự hào nhưng tự hào trong cay đắng ! Người ăn xin đâu phải là tội phạm? họ đâu bắt ép chúng ta phải cho tiền? phần đông trong số họ là quá bế tắc cuộc sống, không còn cách nào kiếm tiền nuôi bản thân ( vì nhà nước không lo được)
Chúng ta không nên nhìn người ăn xin với cái nhìn khắc khe, khó chịu ( họ đâu làm hại gì cho chúng ta? họ đâu làm hại vì cho xã hội?), chúng ta nhìn họ với tấm lòng trắc ẩn của con người xã hội văn minh thì tự nhiên ta thấy thoải mái, nhẹ nhàng trong lòng

Anonymous said...

Thực ra cái vụ đánh tư bản sau năm 75 là do chính sách của Lê Duẩn nhắm trực tiếp vào người Hoa. Ông Lê Duẩn và Lê Đức Thọ đều hoạt động ở trong Nam lâu năm, vợ của 2 ông đều là người miền Nam, thế nên không có chuyện 2 ông này có tị hiềm gì với người Việt ở Miền Nam cả. Mục đích duy nhất của họ là loại bỏ hoặc đồng hóa người Hoa vì họ chiếm đến 90% kinh tế và lũng đoạn Miền Nam. Thêm vào nữa người Hoa lúc đó lại là cơ sở active nhất của Hoa Nam Tình Báo Cục ở hải ngoại...Polpot, dưới sự hậu thuẫn của Bắc Kinh đã bắt đầu xâm hại biên giới Tây Nam, giết hiếp rất nhiều người Việt ở khu vực quanh biên giới. Tình hình rất căng thẳng, nên Lê Duẩn quyết định dẹp con ngựa thành Troy là người Hoa trước.
Đỗ Mười chỉ là tay đồ tể phụng mệnh đại ca Lê Duẩn thôi. Nhưng người Hoa, những người bị mất nhiều nhất trong vụ đánh tư bản đó sẽ mãi mãi coi những người Miền Bắc năm 75 là những kẻ cướp. Chẳng thể nào trách họ được vì ngay cả những người Bắc 54 còn coi những người Bắc 75 còn không bằng cướp nữa cơ...
Âu đó cũng là số phận bi đát của dân tộc mình. Có lẽ, chính quyền CS sẽ phải có một ngày nên trả lời sòng phẳng và đưa ra những lời xin lỗi thích đáng. Dám đứng lên xin lỗi không phải là biểu hiện của sự yếu thế mà đó là biểu hiện của 1 sự trưởng thành.

Tacoma said...

Chúng tôi ở Seattle đã trên 30 năm và đã được biết nghề ăn xin ở đây được tổ chức có hệ thống. Họ được chỉ định đứng tại một địa điểm nào đó trong một thời gian nhất định. Có người trẻ trông rất khoẻ mạnh và phương phi. Có người đã cắc cớ theo dõi đời sống của những người ăn xin này thì được thấy họ vào ăn ở tiệm đàng hoàng với complet cà vạt.
Dù sao, cũng có một số người ăn xin thật, nhưng những người này lại là dân nghiền rượu, cho họ bao nhiêu họ dùng "cồn" đốt gan họ bấy nhiêu.
Hàng chữ "chúng tôi dành quyền chọn lựa khách hàng để phục vụ" không phải nhằm vào thành phần ăn xin, mà là để tự bảo vệ cơ sở họ khỏi những vụ kiện cáo lôi thôi do điều gọi là "kỳ thị" khách hàng khi gặp một "thượng đế" khó tính.
Mới đến một địa phương để thăm thú dăm ngày mà đã viết bài dạy dỗ chính quyền và dân bản địa cai trị và cư xử!
Nên nhớ là Mỹ là nước có hệ thống an sinh xã hội rất tốt và người Mỹ là người rất quảng đại đã tham gia đóng góp hàng tỉ đô la giúp đỡ mọi nạn nhân ở bất cứ đâu khi cần nhưng họ cũng rất ghét kẻ lười biếng.

Nguyen Yesterday said...
This comment has been removed by the author.
Nguyen Yesterday said...
This comment has been removed by the author.
Anonymous said...

Chẳng có gì đảm bảo rằng 1 ai đó sống ở Seatle trên 30 năm có thể hiểu Seatle cả. Hệ thống an sinh xã hội của Mỹ tốt so với ai? So với Việt Nam? Nếu so với Úc hoặc Canada thì phải xem lại đấy.

MCDT said...

Thưa Giáo sư.
Thoạt tiên phải xin lỗi giáo sư và quí vị mấy hàng của mình có thể không đúng với bất cứ ai.Những người hành khất lê la với qua ngày chưa hẳn người ta thiếu ăn với mặc.Vì nghiệp mà họ làm như vậy để người đời nhìn qua với đôi mắt mà mình xin miễn bàn luận ở đây.Họ phải đi khất thực như vậy để cái nghiệp của họ vơi đi,vơi tới khi nào hết rồi mới khá.
Thánh nhân không phải đâu cũng có!
Người hiền không phải đâu cũng gặp.
Thưa Giáo sư...nữa
Tiệm có để hàng chử "Chúng tôi có quyền không phục vụ cho bất cứ khách hàng nào." Tiệm người ta bỏ vốn ra kinh doanh với tiền rent như thế nầy thì chỉ buôn bán lấy tiền chứ không có ai làm từ thiện cả. Và với một hàng chử cũng như vậy mà chúng ta thấy ở văn phòng Bác sĩ...thì thưa giáo sư,giáo sư là người đào tạo mà bước vô một văn phòng Bác sĩ ở Orảnge County Ca nầy mà gặp hai hàng chử một Anh một Việt:Chúng tôi có quyền từ chối phục vụ quí vị. Thôi thêm một câu nữa cho nhẹ nhàng hơn,ở một văn phòng Bác sĩ khác có đề một hàng chử :"Ở đây không có dịch vụ tham khảo miễn phí " Tới đây thấy cũng dài mong Giáo sư thể tình lượng thứ cho.
Kính
MCDT

NguoiTyNan said...

Tôi sống ở Mỹ từ 40 năm vì đi tìm tự do. Và may mắn thay là đã tìm đúng chỗ vì đây là một đất nước đầy tự do. Và tình trạng "ăn xin" đó là một phó sản của tình trạng đầy tự do chứ không phải vì nhà nước Mỹ thiếu trách nhiệm. Chính quyền Mỹ từ cấp liên bang (federal), đến tiểu bang (state) đến quận hạt(county), đến thị xã (city) đều có ngân sách dành cho những người ăn xin (dưới tên hạng là "vô gia cư" -homeless). Thành phố nào cũng có những địa điểm để nuôi nấng giai cấp nầy. Nhưng có nhiều người vô gia cư thà đi ăn xin mà tự do (uống rượu, hút thuốc, lang thang, ...) còn hơn là phải vào ở trong các "cư xá" với các điều lệ, giờ ăn, giờ ngủ, ... Và vì ở Mỹ nên nhân quyền của những người nầy rất được tôn trọng. Tháng 12/2015, cảnh sát Los Angeles muốn làm sạch một vùng cắm trại của những người vô gia cư để dọn họ vào cư xá, tránh cái lạnh mùa Đông, cũng phải có giấy phép của toà án.
Lần sau Giáo sư Tuấn qua Cali nhớ đến trước các chợ Việt-Nam sẽ thấy cảnh tượng "đau lòng" của các ông bà Mỹ ăn xin người Việt.