Monday, December 14, 2015

Phố Hàn, Phố Việt


Thỉnh thoảng tôi thích đi dạo một vòng những khu buôn bán của người Đại Hàn (nay gọi là Hàn Quốc) và của người Việt ở Sydney. Qua nhiều lần như thế, tôi đi đến một nhận xét là người Việt mình ăn ở dơ bẩn và kém văn minh hơn người Hàn. Tôi biết nói ra nhận xét này làm nhiều người tức giận, nhưng tôi quen nói ra suy nghĩ của mình.



Ở Sydney, những trung tâm buôn bán tiêu biểu của người Đại Hàn là Burwood và Strathfield. Tôi có một anh bạn làm hiệu trưởng một đại học ở VN, mỗi lần sang đây, đều kéo tôi đến Strathfield để nhâm nhi thức ăn Hàn Quốc và ... nhìn. Nhìn người qua lại. Nhìn phong cách phục vụ của các nhà hàng Hàn. Nhìn khách Hàn ăn uống và thì thầm trong nhà hàng. Ấn tượng đầu tiên của tôi khi đến hai khu này là sự sạch sẽ. Đường xá hầu như không có rác. Xe cộ đậu rất thứ tự (và họ thích lái xe Hiện Đại của Hàn Quốc). Họ ăn mặc đàng hoàng và tươm tất. Cho dù các cô gái mặc đồ casual nhưng cũng tiềm ẩn tính sang trọng của người có văn hoá. Nói chung, đó là những chỗ chẳng khác gì những khu buôn bán trung lưu của người Úc.

Ngược lại, đến khu buôn bán của người Việt thì khác một trời một vực. Ví dụ như khu Cabramatta, được mệnh danh là "thủ đô của người Việt tị nạn Úc châu". Đó là một khu buôn bán do người Việt phát triển từ một nơi trước đây được xem là vùng bán nông thôn. Cabramatta ngày nay là một đô thị tấp nập, nhộn nhịp, sống động, và thu hút rất nhiều khách Úc đến đây để thưởng thức ẩm thực Việt (ngon hơn Hàn là cái chắc) và những thực phẩm Đông Nam Á. Tôi xem Cabramatta là một phiên bản nhỏ của Sài Gòn.

Vì là phiên bản của Sài Gòn, nên nó có những cái xấu của ... Việt Nam. Nếu Sài Gòn có người bán hàng rong, thì Cabramatta cũng có những người bán hàng rong (vi phạm luật pháp địa phương). Nếu Sài Gòn có những con hẻm chật hẹp và tấp nập, Cabramatta cũng có những con hẻm san sát nhau và cũng khá … dơ bẩn. Cũng như ở Sài Gòn, đường phố Cabramatta rất hẹp, vì chủ cửa hàng phải … lấn đường để bày bán hàng hoá. Đường đi đáng lí là 4 m, thì nay chỉ còn 1 m, vì hai bên đường các chủ cửa hàng đều lấn đường. Cũng như Sài Gòn bề bộn, Cabramatta cũng xô bồ, chật hẹp.

Cũng như Sài Gòn có rác, Cabramatta cũng có rác hôi thối phía sau những tiệm bán hàng. Rác khắp nơi, từ đường chính đến nhà đậu xe công cộng. Nhưng ngạc nhiên thay, trong nhà cầu công cộng thì không có rác! Nhìn những bãi rác trong nhà đậu xe công cộng ở những khu như Cabramatta và Bankstown tôi chỉ thở dài ngao ngán. Hình như người Việt chúng ta quen thói nghĩ rằng cứ vứt rác vì sẽ có người của hội đồng thành phố đến dọn. Họ còn suy nghĩ rằng họ trả tiền thuế và công nhân có nhiệm vụ lượm rác. Nhưng họ không nghĩ rằng người ta khinh mình, khinh người Việt mình là dân ở dơ, kém văn minh.

Một cảnh quang quen thuộc ở khu phố đông người Việt ở Sydney: Rác khắp nơi.


Buôn bán hàng rong, tuy quen ở Việt Nam, nhưng ở đây là bất hợp pháp.



Thói dơ dấy và bầy hầy còn hiện diện ngay trên máy bay của hãng Vietnam Airlines trong khoang hạng thương gia. Nhìn cách bày biện món ăn mà phát ớn! Tôi không thể tưởng tượng nổi tại sao họ  (tiếp viên Vietnam Airlines) nhìn người thì có chút xinh xinh nhưng lại bầy hầy như thế. 


Người Việt mình còn ích kỉ nữa. Tôi rất sợ đi shop ở khu người Việt vì nạn tranh giành đậu xe. Vì chỗ đậu xe có hạn, nên người ta phải tranh nhau đậu xe, và làm ùn tắt giao thông. Tôi từng chứng kiến một người cứ đậu xe giữa đường để chờ chiếc xe khác rời đi, và thế là làm cho cả con đường bị kẹt xe. Chỉ 1 người vô ý thức mà làm phiền và gây bất tiện cho hàng trăm người. Vào các khu đậu xe có nhiều người Việt, chúng ta dễ dàng thấy những người lái xe xem ra cũng sang, nhưng cớ chờ, cứ "canh mánh" chỗ đậu xe, không chịu chuyển động, và gây ùn tắt khắp nhà đâu xe! Họ chỉ biết cái lợi cho họ và bất chấp cái bất lợi của người khác. Hiếm thấy những con người ích kỉ và vô ý thức như người Việt mình.

Còn các quán ăn của người Việt ở Cabramatta thì khác hẳn quán ăn của người Hàn và người Thái. Quán ăn của người Hàn và Thái có vẻ đạt được một trình độ văn minh cao, mà theo đó, bàn ghế được bày biện ngăn nắp và ấm cúng, có khăn trải bàn, có tranh hai bên tường để thực khách ngắm nhìn, đúng với phong cách của "restaurant". Thực khách lịch sự, không ồn ào, và họ có vẻ thưởng thức món ăn. Còn quán ăn Việt Nam khó có thể gọi là "restaurant" (mà có lẽ chỉ là "eatery"), nơi mà bàn ghế san sát nhau, chật hẹp và không thoải mái. Có khi người ta phải dồn người lạ mặt vào ngồi cùng bàn! Còn thực khách thì khỏi nói, tiếng gọi ơi ới, nói năng ồn ào như chỗ không người, thỉnh thoảng có tiếng cười hỉ hả chẳng ra thể thống gì, y chang như là một quán ăn của Tàu. Hình như người ta chỉ vào đó để ăn và ăn, xì xụp húp & ngốn sao cho thật nhanh để thoát khỏi cái không gian ồn ào và hỗn tạp. Xin nhắc lại là tôi đang nói quán ăn Việt ở Sydney nhé (chứ không phải ở một vùng quê nào bên Việt Nam).

Tôi rất ngạc nhiên về sự khác biệt về văn hoá ăn uống và buôn bán giữa của người Việt ở Sydney và Little Saigon bên California. Theo tôi thấy (và tôi là cư dân Sydney), các khu buôn bán của người Việt ở Little Sài Gòn văn minh hơn nhiều, hơn cả 100 năm ánh sáng, so với người Việt ở Sydney. Ở Little Saigon, hàng quán sạch sẽ hơn, thức ăn ngon hơn và rẻ hơn, phong cách phục vụ chuyên nghiệp hơn nhiều so với hàng quán của người Việt ở Sydney. Thật vậy, chỉ bước vào một siêu thị của người Việt ở Little Sài Gòn, chúng ta sẽ chẳng thấy khác gì (thậm chí có khi lớn hơn) so với một siêu thị Woolworth của Úc ở Sydney. Tại sao cũng là người Việt, cũng xuất phát từ một cái nôi văn hoá, cũng đi tị nạn cùng một thời điểm, vậy mà sau 40 năm thì đồng hương bên Mĩ khá hơn và văn minh hơn đồng hương bên Úc.

Tôi nghĩ đến cái trình độ văn hoá có thể là một lời giải thích. Sau 1975, người Việt được Mĩ chọn cho đi định cư ở Mĩ thường là thành phần ưu tú trong xã hội Sài Gòn. Ngay cả trong các trại tị nạn, người Mĩ cũng ưu tiên cho các sĩ quan, viên chức, trí thức đi định cư bên Mĩ. Thật ra, đại đa số dân trí thức và có học của miền Nam đều chọn Mĩ làm nơi định cư, chứ ít ai chọn Úc. Do đó, cùng với và trong cái nôi văn minh Mĩ, những người đi trước qua bên Mĩ đã thiết lập một "trật tự" thương mại khá tốt. Còn ở Sydney thì người Việt chủ yếu là tự phát, thoạt đầu là đùm bọc nhau, quây quần bên nhau trong một "đặc khu" lao động, rồi sau đó mới mở rộng sang kinh doanh. Vả lại, nhiều chủ hàng quán ở khu Cabramatta là người Hoa từ Việt Nam. Và, có lẽ vì thế mà đem theo những tập quán đậm chất Hoa kiều từ Việt Nam sang đây. Nếu giả thuyết này đúng thì tôi nghĩ trình độ văn hoá đóng vai trò quan trọng trong việc giải thích sự khác biệt giữa khu phố của người Hàn Quốc và Việt Nam ở Sydney. Và, điều đó cũng thêm một lí do để Việt Nam phải thoát khỏi cái phông văn hoá Tàu.


9 comments:

DNL. said...

Nói chung,gs.Tuấn viết đúng lắm nhưng cũng có nhận xét không hoàn toàn đúng.Chẳng hạn cũng đúng là đa số chủ nhân ở Cabramatta gốc Tàu.
Trái lại,bạn tôi là một giáo sư Y khoa ở đại học Tennessee qua Úc chơi thì anh ta
lại thấy phố xá ở Cabramatta y như ở Sài Gòn ngày xưa,tập trung bên cạnh nhau nên gần gũi và sinh động hơn ở Little Sài Gòn.

Thanh Truong said...

Có tri thức chưa chắc có văn hóa ! Chỉ cần tốn vài chục năm hoặc một hai thế hệ là có thể có tri thức, nhưng có một nền tảng văn hóa như các nước phát triển Châu âu, Châu Mỹ, Châu úc thì phải trải qua vài trăm năm, hàng ngàn năm
Tại sao Sài gòn, Hà Nội luôn ngập rác ( giấy gói, bao nylon gói thức ăn, chai lọ uống nước.) sau mỗi lần có hội hè , kỹ niệm ngày lễ ? mà thủ phạm chính là những sinh viên, thanh niên ?
Tại sao mỗi ngày kênh rạch Sài gòn lại nhận khoảng 7-10 tấn rác do người dân đổ xuống ?
Đó là do văn hóa người Việt trong nước còn quá thấp, họ đem theo văn hóa xả rác và khạc nhổ khi ra nước ngoài ( du lịch, định cư.)
Tui có một kỹ niệm ui về vấn đề nầy : Có lần tui đi training cùng anh Bác sỹ bên Đức, lúc đi giữa phố đi bộ và khu vực ăn uống ngoài trời , anh ta vẫn khạc nhổ, xịt nước mũi thoải mái xuống phố đi bộ như lúc ở Việt nam làm mọi người xung quanh tá hỏa, ai cũng nhìn anh ấy như người ngoài hành tinh

Anonymous said...

các khu buôn bán của người Việt ở Little Sài Gòn văn minh hơn nhiều, hơn cả 100 năm ánh sáng, so với người Việt ở Sydney. Ở Little Saigon, hàng quán sạch sẽ hơn, thức ăn ngon hơn và rẻ hơn, phong cách phục vụ chuyên nghiệp hơn nhiều so với hàng quán của người Việt ở Sydney.

Boi vi kiem soat vien (inspecteur) cua Sydney khong co lam viec dung dan hay khong co ai phan nan. Sydney co luat le rat la nghiem nhat. Neu co ai phan nan thi Sydney
duoc 2 cai loi: Sydney thau tien phat va hàng quán sạch sẽ hơn

Anonymous said...

Bai viêt hay nhung bi lac dieu khi thêm vào buc hinh VN airline, nên dê dành no vào 1 bài khac

cong said...

Tôi thấy có lẽ Little Saigon thì giống chơ Bến Thành, còn Cabramatta thì giống Chợ Lớn ?

Dieu Chinh Luu said...

Em đến Cabra 1 lần năm ngoái, em vô cùng ngạc nhiên khi gặp lại những khu chợ, những nhà hàng y hệt ở Việt Nam (tên biển hiệu, dòng chữ quảng cáo ... bằng tiếng Việt). Em cứ nghĩ là do khu vực này không phải của dân Úc da trắng (mà của người Úc gốc Việt) nên họ không thèm quy hoạch như những nơi khác của Úc... và dẫn đến sự lộn xộn...
Đọc bài của thầy Tuấn mới biết Burwood và Strathfield lại rất sạch sẽ.
Nghĩ đến Cabra lại thèm đồ ăn Việt ... Đên Cabra thì đúng là về VN, về Hà Nội, về Đà Nẵng, Nha Trang (em chưa được đi SG).

Anonymous said...

Từ cư dân Cali, Mỹ:
- bất cứ khu thương mại VN nào ở CA cũng nhếch nhác và vô ý thức (xin lỗi: h. cấp)và càng lâu thì càng tồi tàn. Little Saigon (bolsa/brookhurst), San Jose (Grand Century, Lion Plaza), Los Angeles (Garvey/san gabriel valley), San Francisco (little saigon, tenderloin)
- bước vào khu Đại Hàn: sạch sẽ, sang và ý thức
- khu Taiwan: same
- khu Chinese: same

Nhà hàng VN ở San Jose: xin lỗi, chỉ là nơi xì xụp hụp hà nhếch nhác, absolutely no dining culture (except for a very few). bày biện chỉ cốt bán nhiều/lẹ, low class service.

2 cụ nhà tôi vừa từ VN qua 2 tháng, sau khi cho đi những khu VN vs. khu non-VN, phán: tội gì bỏ cũng chừng đấy tiền đi đến những nơi mất vệ sinh, tạp nham, dân cư ít văn hóa từ ngay cách sống, nói, đậu xe, hành xử thường ngày. Bố mẹ thích đi ăn, dạo ở khu non-VN, đồ ăn ở những nơi đấy chất lượng và đa dạng hơn khu VN (Palo Alto, Mountain View, SF,...).

Văn hóa/tri thức khác. người VN ngay cả qua Mỹ lâu vẫn ít biết cách thể hiện văn hóa cộng đồng: lái xe, đậu xe, xả rác, xi nhan, ăn nói, tôn trọng ứng xử cộng đồng. Vùng SJ người VN lối exit freeways toàn rác phất phơ trên cỏ. Bạn Mỹ trắng hỏi "how come so dirty, no sense of pride? My state back East never". Tôi: the VNese are not as cultured as they'd like to think, they have not advanced to a stage where they take ownership and pride in their surrounding."

Có nhẽ vì người có văn hóa ít hơn người kém văn hóa/chụp giựt rất nhiều. Muốn có văn hóa phải 2-3 đời, phú quý mới sinh lễ nghĩa. For the majority, muốn short cut có văn hóa và tiến bộ thì cứ bắt chước người da trắng là nhanh nhất. Muốn có văn hóa ứng xử cộng đồng kiểu Mỹ, kết hợp bản sắc VN, thông thạo lịch sử/văn hóa VN, nhân bản, bi-cultural thì một số ít thế hệ giỏi trước 75' (các bác không phải cứ pre '75 là giỏi), nhưng ngày càng mai một. thế hệ trẻ thì either or, rarely both. Hy vọng không nói quá.

Le Cong Dan said...

Người Việt Nam (trừ một phần nhỏ người Nam ở đô thị và tại các nhà hàng sang trọng) chưa từ bỏ được một bát nước chấm chung khi ăn uống từ bữa cơm gia đình đến bữa ăn chung ngoài quán xá hoặc nhà hàng bình dân thì đó là một biểu hiện rất kém văn minh trong ẩm thực.
Thử tưởng tượng một đĩa thịt gà có 01 bát muối tiêu chấm chung, người này nhồm nhoàm nhai rồi lại chấm tiếp miếng thịt gà dang dở vào bát chấm chung người khác lại hồn nhiên thưởng thức nước bọt từ miệng người kia...ôi thật kinh tởm! rồi vấn nạn lấy đũa gắp thức ăn cho người khác nữa mà họ coi là quý nhau qua miếng gắp!
Tôi đã từng chứng kiến nhiều người bạn nước ngoài nếu phải ăn chung với người VN họ bao giờ cũng lẳng lặng gọi riêng cho mình một bát muối riêng để sử dụng và không bao giờ nhận các thức ăn từ người khác gắp tới.
Người Tàu từ đời nhà Minh đã nghĩ ra loại bàn tròn có thể quay được dùng trong các gia đình nhà giàu hoặc ngoài quán xá đã có thói quen mỗi người một bát gia vị riêng, khi gắp cho người khác thì họ có thói quen dùng thìa sứ để múc. Khi tôi sang Trung Quốc tới các quán ăn bình dân hoặc vào rất nhiều gia đình xem bữa cơm như thế nào thì quả nhiên thói quen dùng riêng đã ăn sâu vào người Tàu..Khi người Tàu sang đất Nam Bộ từ thế kỷ 18 đến nay các nhà hàng của người Tầu đều luôn sử dụng đồ chấm riêng. Vào Sài gòn các quán nhậu có thói quyen này tôi trộm nghĩ cũng là ảnh hưởng của nét sinh hoạt ăn uống từ người Tàu di cư. Nếu bạn đã sang nước Lào là láng giềng gần gũi của VN trên các điểm dừng chân của khách du hành tại các quán ăn ven đường quốc lộ thì hai cái hơn hẳn của người Lào là bát đĩa rất sạch sẽ được tráng nước nóng và nhà vệ sinh thì cũng rất sạch sẽ.
Còn nguyên nhân là gì tôi xin nhường các bạn đọc lại sử sách VN về vấn đề này thì sẽ rõ hơn!
Chẳng lẽ người Việt Nam lại có thói quen mọi rợ rất mất vệ sinh trong ăn uống xài từ côn trùng, tiết canh, mắm tôm thối...ăn hết các loài thú nuôi giúp người như chó,mèo...!
Nếu không thay đổi được thì đừng nhắc đến chuyện văn minh làm gì!

Anonymous said...

Anh Tuấn nói đúng đấy. Cứ chẳng phải ở bên chỗ anh ở mà cứ hễ chỗ người Việt với nhau lại là thế. Nếu ngay từ chỗ nhà ở mà họ còn thây kệ thì làm sao họ lại có thể làm nơi công cộng. Nếu không thể vì gia đình mình thì làm sao có thể vì cộng đồng.

Chính bản thân tôi có khi thấy lôi thôi rác bẩn nơi cộng đồng, nhắc cho người ta bỏ vào thùng, còn thứ nào có thể chế biến lại (recycle) thì bỏ chỗ riêng, thì ôi thôi, không làm đã là tốt, nay thời bị chửi nữa chứ là.

Kiểu "ông bớt khó chịu với người khác". Bởi vì có khi người Việt rất dễ chịu cho chính bản thân nữa chứ là.

Anh mà cầm chổi quét rác nơi cộng đồng thì sẽ bị chửi là "đuổi khách". Nhưng đến giờ phải về thì chẳng ai muốn vào việc này cả. Kệ mẹ.

Kính anh.