Tuesday, June 30, 2015

Bút kí: Vừa đi đường vừa kể chuyện

Xin khấu đầu trước anh linh của Trần tiên sinh cho tôi mượn tựa đề nổi tiếng "vừa đi đường, vừa kể chuyện" của ngài để chia sẻ vài chuyện vui vui trên những nẻo đường quê hương. Tôi mới có một chuyến đi công tác rất thú vị và khó quên. Trong chuyến đi đó, tôi có dịp trải nghiệm nhiều việc mà nghĩ đi nghĩ lại hơi tức cười … (Xin nói trước là tôi đi đến đâu viết đến đó, chứ chẳng có thứ tự gì cả).

Saturday, June 20, 2015

Gian lận: mặt trái của nghiên cứu khoa học


Tôi hân hạnh giới thiệu một bài phỏng vấn liên quan đến gian lận trong khoa học (scientific fraud) đến các bạn. Bài phỏng vấn do đài phát thanh RFI (Pháp) có nhã ý thực hiện. Kí giả Ngọc Bích hỏi tôi vài câu hỏi rất thiết thực như (a) định nghĩa thế nào là gian lận trong khoa học; (b) tại sao có gian lận; (c) làm sao phát hiện; (d) nếu bài báo bị phát hiện có gian dối, ai có quyền rút bài báo xuống; và (e) bên VN có gian dối trong khoa học không, vân vân. Bài phỏng vấn ở đây (bấm vào cái nút "play" trên hình):

Wednesday, June 17, 2015

Lấy danh dự đảm bảo?

Một quan chức thuộc Bộ GTVT nói rằng ông lấy danh dự ra để đảm bảo cho dự án sân bay Long Thành (1). Đọc câu phát biểu này chắc làm cho nhiều người mỉm cười. Mỉm cười là vì, trong cái nhìn của công chúng ngày nay, các quan chức làm gì có danh dự mà bảo đảm. Có lẽ các quan chức, đặc biệt là quan chức GTVT, đã quá tự tin?

Tuesday, June 16, 2015

Nghe viễn kiến của tân hiệu trưởng UNSW Australia

Hôm qua, trong chương trình seminar của Viện Garvan, tôi say sưa nghe những viễn kiến của tân hiệu trưởng Đại học New South Wales (nay đã đổi tên mới là "UNSW Australia"). Ông là Giáo sư Ian Jacobs, một giáo sư y khoa từ Anh, chuyên ngành sản phụ khoa. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử UNSW có một giáo sư y khoa được bổ nhiệm làm hiệu trưởng. Ông không chỉ là một nhà khoa học có tiếng trên thế giới, mà còn tỏ ra là một nhà lãnh đạo có viễn kiến tốt, và muốn biến UNSW thành một trong những đại học hàng đầu trên thế giới.

Báo chí thời VNCH chỉ mùi mẫn, khiêu dâm?

Báo chí thời VNCH không phải là nền báo chí tốt, nhưng tôi có thể nói rằng nền báo chí đó tốt hơn nền báo chí XHCN ngày nay. Là người từng sống qua hai chế độ, tôi có thể nói một cách khẳng định như thế. Nền báo chí đó không hoàn toàn giống như những gì bài báo dưới đây (1) miêu tả. Trong thực tế, báo chí trong thời VNCH phong phú hơn, tự do hơn, và đi trước khá xa nền báo chí XHCN.

Sunday, June 14, 2015

Vạ miệng: Giáo sư từ chức

Tim Hunt là một giáo sư nổi tiếng, nay đã 72 tuổi, từng đoạt giải Nobel y khoa năm 2001, nhưng chỉ vì một câu nói vô duyên và kì thị giới tính mà nay bị mang tiếng xấu. Ông nói rằng nữ giới và nam giới nên cách li trong môi trường nghiên cứu khoa học, vì nữ giới hay yếu đuối, ướt át, và làm cho nam giới sao lãng công việc. Chỉ một câu nhận xét như thế mà làm dậy sóng dư luận, và nhiều người yêu cầu ông từ chức. Thật ra, ông cũng biết thân, nên đã từ chức giáo sư danh dự của University College London (UCL). Đúng là vạ miệng!

Wednesday, June 10, 2015

Giới trẻ Việt Nam tin blog hơn tin Nhà nước

Công ti Gallup mới công bố một kết quả khảo sát (hay cũng có thể xem là trưng cầu dân ý) ở VN rất thú vị. Gần 60% người Việt cho rằng các trang blog cá nhân đáng tin cậy hơn là các cơ quan truyền thông của Nhà nước (1). Ngoài ra, Biển Đông là vấn đề được giới trẻ VN quan tâm nhất, và 60% giới trẻ đồng ý rằng các nước phương Tây nên giúp VN giải quyết vấn đề Biển Đông.

Monday, June 8, 2015

Khi niềm tin vào khoa học bị sứt mẻ

Những câu chuyện về gian dối trong khoa học càng ngày càng nhiều trên báo chí đại chúng. Xì căng đan mới nhất trong lĩnh vực khoa học xã hội, mà "diễn viên" là Michael LaCour, nghiên cứu sinh tiến sĩ chính trị học thuộc đại học UCLA, và Donald Green, giáo sư chính trị học thuộc Đại học Columbia. Cả hai đại học đều thuộc đẳng cấp elite trên thế giới. Kịch bản trong xì căng đan này khá là kinh điển: Giả tạo dữ liệu. Nhưng ở đây, sự việc thu hút công chúng vì bài báo đăng trên tập san lừng danh Science.

Saturday, June 6, 2015

Tập san Asian Social Science


Phân biệt một tập san là thật hay dỏm có khi rất tinh vi. Một người bạn ở VN nhờ tôi đánh giá xem tập san Asian Social Science là thật hay dỏm. Lí do là có vài giảng viên ở VN đã và đang đăng bài trên tập san này. Các chuyên gia, kể cả một người ở Úc, nói rằng đây là tập san thật vì có trong cái danh sách ABDC của Úc. Sau khi xem qua website và vài chi tiết chính, tôi nghĩ Asian Social Science là một tập san dỏm, hay ít nhất là gần nhất với dỏm. Tôi đi đến kết luận này là dựa trên những xem xét sau đây:

Khi nhà khoa học tỏ tình


Chuyện này hay, nên phải viết một cái note. Bài báo khoa học của Ts Caleb Brown trên tập san Current Biology sẽ chẳng có gì đáng chú ý, nếu người đọc không để ý đến phần acknowledgments (cảm tạ) (1). Trong phần này, anh Brown cám ơn nàng đồng nghiệp là Tiến sĩ Lorna O'Brien đã hết lòng giúp đỡ anh ta trong thời gian nghiên cứu, nhưng anh viết thêm câu "Lorna, em muốn thành hôn với anh không?" gây ngạc nhiên trong cộng đồng khoa học.

Friday, June 5, 2015

Dân trí có hạn hay quan trí có vấn đề?

Cứ mỗi Quốc hội nhóm họp là người dân có dịp nghe những lời hay ý đẹp của các đại biểu, và năm nay cũng không phải là ngoại lệ. Chẳng hạn như trong cuộc thảo luận về trưng cầu dân ý một ông dân biểu Hà Nội nói rằng cần phải xem “lòng đảng” ra sao. Tôi đọc đi đọc lại mà không hiểu cái “lòng đảng” là cái gì mà cần phải xem xét. Mượn ý cụ Nguyễn Du, có ai lấy thước mà đo … lòng đảng được? Một ông khác thì nói "dân trí thấp, không thể tuỳ tiện trưng cầu" (1). Hi vọng là báo chí tường thuật đúng những gì ông nói. Ông là một quan chức trong Hội nhà báo, tức là thuộc nhóm có học, mà nói như thế thì quả là đáng ngạc nhiên.

Thursday, June 4, 2015

Các đại học VN có nhiều công bố quốc tế

Hôm nọ Cục Thông tin Khoa học & Công nghệ công bố danh sách 20 trường/viện có nhiều xuất bản kết quả nghiên cứu khoa học trên các tập san quốc tế (gọi tắt là "công bố quốc tế") (1). Tôi có lẽ là người đầu tiên (và thường xuyên) đếm số bài báo khoa học VN, nên khi đọc qua danh sách tôi thấy hơi nghi ngờ. Lí do là ĐH Y Dược Sài Gòn chưa bao giờ lọt vào danh sách top 10 của VN, nhưng theo danh sách này thì có! Tối qua, tôi đã kiểm tra lại, và quả thật danh sách của tôi khác với danh sách của Cục TTKHCN.

Tuesday, June 2, 2015

Vừa đi đường vừa kể chuyện


Suy nghĩ hoài chẳng biết đặt tựa đề gì cho cái note này, tôi đành phải mượn tựa đề của một cuốn sách của tác giả Trần Dân Tiên. Nhưng các bạn yên tâm, tôi chẳng có gì để nói về tôi; tôi chỉ muốn chia sẻ cùng các bạn những cảm nhận và suy nghĩ trong chuyến công tác ở trong nước. Nhớ đến đâu viết đến đấy. Trong thời gian trên dưới 2 tuần qua, tôi đã đi qua Đà Nẵng, Huế, Sài Gòn, và Bà Rịa - Vũng Tàu. Mỗi nơi đi qua đều để lại vài kỉ niệm vui buồn ...

Monday, June 1, 2015

Khoe nghiên cứu mới xuất bản: béo phì ở VN

Mấy hôm nay tôi bận bịu với workshop về phương pháp nghiên cứu khoa học (dành cho khối khoa học xã hội và kinh tế) nên không có thì giờ viết cái note nào. Nhưng hôm nay phải viết một cái note để giới thiệu công trình nghiên cứu quan trọng này. Đó là công trình định tiêu chuẩn để chẩn đoán béo phì cho người Việt (và Á châu nói chung). Câu chuyện đằng sau công trình này hơi lòng vòng và tôi sẽ giải thích để các bạn hiểu.