Saturday, October 31, 2015

Một câu chuyện buồn

Hỗm rày, tôi phân vân và suy nghĩ về cái chết của một nhà khoa học lừng danh Richard Heck (1), Giải Nobel Hoá học 2010. Giáo sư Heck qua đời ở Phi Luật Tân vào cuối tháng 10 trong cô quạnh và nghèo khó. Các bạn có thể tưởng tượng một khôi nguyên Nobel mà không có đủ tiền để điều trị bệnh, nhưng đó là một thực tế.


Giới thiệu sách của tôi: "Đi vào nghiên cứu khoa học"


Tôi rất hân hạnh giới thiệu đến các bạn đọc xa gần, cuốn sách "Đi vàonghiên cứu khoa học" của tôi vừa mới được in lại và bày bán ở các nhà sách. Đây là một trong những cuốn sách tâm đắc của tôi, không phải chỉ vì nó được trao giải "Sách Hay", mà là vì rất nhiều bạn đọc đã đón nhận một cách nồng nhiệt. Cuốn sách được in lần đầu vào năm 2011, và cho đến nay đã được tái bản 4 lần. Rất nhiều bạn đọc cho tôi biết rằng cuốn sách là một nguồn khích lệ cho các bạn ấy làm khoa học, và giúp các bạn hiểu hơn về "luật chơi" trong khoa học.

Thursday, October 29, 2015

Thịt đỏ và ung thư


Tuần này, có lẽ bản tin giật gân nhất và làm cho công chúng quan tâm nhất là Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố rằng các loại thịt muối, thịt hun khói, nem chua làm từ thịt đỏ, xúc xích, v.v. (gọi chung là thịt chế biến) có khả năng gây ung thư (1). Bản tin này quả thật làm cho công chúng rất hoang mang. Báo chí Việt Nam cũng phỏng vấn các chuyên gia về ý nghĩa của tuyên bố này (2), nhưng cách trả lời của các chuyên gia có phần khó hiểu. Ở đây, tôi trình bày một cách hiểu khác về những thông tin của WHO.

Võ Phiến và những "nhà văn khác chiến tuyến"

Tôi mới đọc được một bài viết rất thú vị về Nhà văn Võ Phiến và mối quan hệ với những nhà văn miền Bắc. Bài có nhắc đến Chế Lan Viên và Nguyễn Khải. Hoá ra Chế Lan Viên từng là thầy dạy học của Võ Phiến. Thú vị nhất là Nhà văn Nguyễn Khải tặng Võ Phiến cái đồng hồ cũ kĩ như là vật lưu niệm. Bây giờ thì cả hai người đã về bên kia thế giới, chắc họ lại gặp nhau và đàm đạo.

Wednesday, October 28, 2015

Gene lãnh đạo hay gene đảng?


Đề cập đến hiện tượng "thái tử đảng" gần đây ở Việt Nam, một đại biểu Quốc hội phát biểu rằng năng khiếu lãnh đạo có tố chất di truyền, rồi bà lấy trường hợp của Gs Tôn Thất Tùng và Tôn Thất Bách làm ví dụ minh hoạ (1). Câu này nghe qua thì có vẻ như là một biện minh, nhưng trong thực tế thì quả thật có nghiên cứu cho thấy năng khiếu lãnh đạo là một đặc tính di truyền, và người ta thậm chí còn tìm ra "gen lãnh đạo"! Nhưng đó là kết quả nghiên cứu ở nước ngoài, còn ở Việt Nam trong thời XHCN với chế độ "cơ cấu" và thái tử đảng thì tôi nghĩ nghiên cứu của Tây khó có thể áp dụng vào việc diễn giải và biện minh như bà đại biểu QH. Tôi nghĩ gen lãnh đạo ở VN, nếu có, khó có thể có ảnh hưởng bằng “gen đảng”. Dưới đây, tôi sẽ giải thích tại sao.

Tuesday, October 27, 2015

Một giờ với khoa trưởng UNSW Medicine

UNSW Medicine là một tên mới của Khoa Y thuộc Đại học New South Wales (1). UNSW Medicine vừa bổ nhiệm khoa trưởng mới là Giáo sư Rodney Phillips. Vì Viện Garvan là một trung tâm đào tạo tiến sĩ cho UNSW Medicine (*), nên ông có nhã ý đến đây để chia sẻ những viễn kiến và công việc của ông. Một giờ với RP quả thật là thú vị, và tôi lại có cảm hứng ghi lại vài dòng để chia sẻ cùng các bạn quan tâm.

Monday, October 26, 2015

Kinh nghiệm học tiếng Anh của tôi (cập nhật)

Nhân dịp bàn chuyện tiếng Anh, tôi muốn chia sẻ cùng các bạn một vài kinh nghiệm học tiếng Anh của tôi. Câu chuyện của tôi có lẽ khác với nhiều bạn hiện nay (vì tôi tự học tiếng Anh là chính, do thời trung học tôi học tiếng Pháp). Tuy tiếng Anh của tôi vẫn chưa tốt mấy, nhưng đủ để nói chuyện và viết lách cho thiên hạ hiểu. Cũng có khi đủ để chỉ lại các bạn chưa thông thạo cái ngôn ngữ rất quan trọng này.

Kể chuyện học tiếng Anh: Phát âm

Phát âm đối với những người mới học tiếng Anh là một ... ác mộng. Tôi cũng vậy. Tôi có một kinh nghiệm làm tôi nhớ suốt đời về phát âm và dạy tôi không được chủ quan và khinh suất.

Saturday, October 24, 2015

Tự sự và phụ bếp :-)


Hôm kia, một bạn đọc chuyển cho tôi một video clip của đài truyền hình VTV4 phỏng vấn tôi, và nhân cảm hứng, tôi cố thu thập vài clip liên quan. Chỉ muốn chia sẻ cùng các bạn và mô tả cái bối cảnh đằng sau mỗi clip (chứ chẳng phải "đánh bóng tên tuổi" gì đâu, vì tôi không cần cái đó và cũng không có cái thói tự mình đánh bóng).

Người Tàu là tổ tiên của người Việt?

Tôi nghĩ nhiều người Việt nghĩ như thế: tổ tiên chúng ta (người Việt) là người Tàu. Họ không hẳn là thuộc nhóm "thân Tàu" hay Lê Chiêu Thống hiện đại đâu, mà có thể là những người có tinh thần dân tộc tốt và có học thức khá. Nhưng chứng cứ khoa học mới nhất cho thấy ngược lại: Người Tàu có nguồn gốc từ Đông Nam Á. Có thể nhiều bạn cảm thấy sốc với phát biểu đó, nhưng đó chính là bằng chứng về di truyền học chứ không phải của cá nhân tôi. Xin nhắc lại để nhấn mạnh: Người Đông Nam Á là tổ tiên của người Tàu.

Thursday, October 22, 2015

Cần đổi mới tư duy khoa học

Đây là một bài phỏng vấn tôi rất tâm đắc của anh Trương Nguyện Thành. Anh Thành và tôi biết nhau cũng khá lâu, nhưng gặp nhau lần đầu trong hội nghị do Bộ KHCN tổ chức ở Hạ Long hồi tháng 7 vừa qua. Chúng tôi gặp nhau lần đầu nhưng như đã quen nhau từ thuở nào. Chúng tôi đàm đạo chuyện trên trời dưới đất, chuyện khoa học khoa hiếc trong một quán ăn ở Hà Nội mà tôi phải nói là .... quá dở (sorry các bạn Hà Nội). Thức ăn không ngon, nhưng câu chuyện của chúng tôi thì rất "ngon".

Trong bài này, anh Thành cũng có vài ý kiến về việc ĐH Tôn Đức Thắng đòi quyền tự chủ bổ nhiệm giáo sư. Tôi đồng ý với những ý kiến của anh về vấn đề này, nhưng như thấy ngay từ người đặt câu hỏi, cái não trạng và tư duy của ngay cả những người trẻ cần phải thay đổi, chứ như hiện nay thì nguy hiểm quá.

NVT

Wednesday, October 21, 2015

Cảm nghĩ về một chuyến đi phó hội loãng xương

Hôm nay (20/10) là "Ngày Loãng Xương", hay tiếng Anh là "Osteoporosis Day". Ngày này được Tổ chức Loãng xương Quốc tế (International Osteoporosis Foundation) chọn làm ngày để truyền bá kiến thức về phòng chống, chẩn đoán và điều trị bệnh loãng xương và các bệnh liên quan. Kể ra cũng thú vị vì ngày này xảy ra ngay sau khi hội nghị của Hiệp hội nghiên cứu về xương của Hoa Kì (ASBMR) vừa bế mạc. Và, thế là tôi có lí do lan man về những trải nghiệm cá nhân trong chuyến phó hội vừa qua.

Tuesday, October 20, 2015

Đọc lại một bài viết của Alan Phan: Tôi yêu đất nước tôi


Thế là Alan Phan đã về bên kia thế giới. Nhân dịp này, xin chia buồn cùng gia đình anh, và xin mời bạn đọc đọc lại một bài viết hay của anh từng đăng trên Tuần Việt Nam.

Monday, October 19, 2015

Vĩnh biệt Alan Phan

Trong không gian mạng, có những người tôi chưa gặp lần nào mà cứ nghĩ là đã quen nhau từ lâu. Một trong những người đó là Alan Phan (hình), một doanh nhân, một nhà bình luận kinh tế - xã hội, một cây viết đầy suy tư và trăn trở. Vậy mà chiều nay nhận được tin ông đang qua đời ở California!

Gs Vũ Quốc Phóng


Tối nay, đọc một tin rất sốc với cá nhân tôi: Gs Vũ Quốc Phóng qua đời ở tuổi 62! Anh Phóng (xem hình) là một trong những đồng hương Ohio của tôi ngày xưa, và dù ít liên lạc, nhưng chúng tôi rất thân tình. Bẵng đi một thời gian thì nghe hung tin này (1). Tin anh Phóng qua đời làm tôi nhớ lại những kỉ niệm thời xưa ...

Friday, October 16, 2015

Vài ghi chép ở Seattle

Tuần qua, tôi có dịp quay lại Seattle lần thứ hai (lần trước là 11 năm trước). Trong bài này tôi cố gắng ghi lại vài cảm nhận về tình trạng ăn xin ở thành phố này, và bàn về thái độ của các quan chức Việt Nam ở nước ngoài ...   

Thursday, October 15, 2015

Giáo sư thỉnh giảng?


Thỉnh thoảng đọc thấy báo chí giới thiệu chức danh gọi là "Giáo sư thỉnh giảng" cho tôi (chẳng hạn như bài này trên VNexpress (1)), tôi thấy hơi … buồn cười. Hình như báo chí và một số người không hiểu, hay không chịu tìm hiểu, để viết cho đúng hơn. Trong bài này, tôi sẽ giải thích cách phân biệt các chức danh khoa học ở Úc.

Năm nay 2015 không có mùa nước nổi


Trân trọng giới thiệu đến các bạn một bài viết của Nhà văn (Bác sĩ) Ngô Thế Vinh viết về mùa nước nổi ở hạl ưu sông Cửu Long. Nói đúng ra là không có mùa nước nổi. Điều này thì tôi đã chứng kiến trong chuyến về Việt Nam công tác vào tháng 8 vừa qua. Theo tôi, môi sinh và sự sống còn của Sông Cửu Long là một mối đe doạ lớn nhất đến kinh tế và sự sống còn của miền Nam và Việt Nam. Tôi nghĩ các nhà quản lí cũng biết điều này, nhưng từ biết đến hành động là một hành trình khá xa …
NVT

Tuesday, October 13, 2015

Giải Nobel y sinh học năm 2015: Hành trình về bệnh do ký sinh trùng

Giải thưởng Nobel y sinh học 2015 vừa được trao cho ba nhà khoa học: ông William C. Campbell (Đại học Drew, New Jersey, Mỹ), ông Satoshi Omura (Đại học Kitasato, Tokyo, Nhật Bản) và bà Tu Youyou (Học viện Y học cổ truyền Trung Quốc), những người có công chinh phục hai căn bệnh rất quen với người Việt chúng ta: bệnh sốt rét và “mù sông”. Giải thưởng năm nay vừa là sự vinh danh những “anh hùng thầm lặng”, vừa là một nhắc nhở về gánh nặng bệnh truyền nhiễm trên thế giới vẫn còn tồn tại.

Monday, October 12, 2015

Qui trình và tiêu chuẩn bổ nhiệm giáo sư của TDTU


Thế là Trường ĐH Tôn Đức Thắng (TDTU) đã công bố qui trình và tiêu chuẩn bổ nhiệm/đề bạt các vị trí giáo sư của Trường, tiếng Anh và tiếng Việt. Bản tiếng Anh dành cho người nước ngoài muốn tìm cơ hội ở Trường.


Một chút ngạc nhiên là họ không đưa các tài liệu này lên trang đầu của website của Trường. Nhưng có còn hơn không. Bây giờ thì mọi chuyện khá minh bạch rồi. Thế là những ai muốn tham gia vào hành trình mới của Trường có thể tự mình so sánh và tìm cơ hội.

Tuesday, October 6, 2015

Cuộc đời và sự nghiệp của Đồ U U (Tu Youyou)


Có thể nói rằng trong 3 người được trao giải Nobel y học năm nay, cụ bà Đồ U U (Youyou Tu) là người thu hút nhiều chú ý hơn hai người đồng nghiệp giáo sư từ hai nước giàu có hơn (William Campbell và Satoshi Omura). Tôi nghĩ điều này cũng dễ hiểu, vì bà là người mang quốc tịch Tàu đầu tiên được trao giải thưởng cao quí này, và cuộc đời & sự nghiệp của bà cũng rất khác so với các đồng nghiệp trong giới khoa học quốc tế. Tôi mới đọc hai bài về những công trình của bà (1), và có cảm hứng viết vài dòng chia xẻ cùng các bạn.

Giải Nobel y sinh học 2015: Ý nghĩa về bệnh nhiễm và y học cổ truyền


Trong một thời gian dài, những người trong Hội đồng giải Nobel ở Karolinska đã đi ra ngoài tôn chỉ của ông Nobel qua việc trao giải thưởng này cho nhiều công trình chẳng đem lại lợi ích gì cho bệnh nhân và cộng đồng. Nhưng năm nay thì khác, họ trao giải cho 2 công trình liên quan đến bệnh do kí sinh trùng gây ra: bệnh giun chỉ và sốt rét (1). Tôi gọi đây là bước đầu trong hành trình về lại với lí tưởng của giải Nobel y sinh học.

Sunday, October 4, 2015

Thêm một bài trắc lượng khoa học VN

Tập san Scientometrics mới công bố một bài về công bố quốc tế của VN (1). Tác giả dùng dữ liệu của Scopus trong thời gian 1996-2013, và tập trung vào sự hợp tác quốc tế của nghiên cứu khoa học trong nước. Bài phân tích có vài điểm hay, và minh chứng cho cảnh báo của tôi là coi chừng nền khoa học VN trở thành lệ thuộc.

Saturday, October 3, 2015

Lan man chuyện khoa học: chất và lượng


Hôm qua, tôi trình bày kết quả phân tích từ dữ liệu của ISI cho thấy các đại học ViệtNam có nhiều khác biệt về chất lượng nghiên cứu. Theo kết quả này, ĐH TĐT có chỉ số trích dẫn cao nhất so với các đại học khác. Câu hỏi đặt ra là tại sao? Tôi nghĩ có nhiều cách giải thích và hiểu kết quả phân tích trên. Nhưng trước khi giải thích, tôi muốn mượn câu chuyện để nói về bảng xếp hạng đại học 2015 của QS.

Friday, October 2, 2015

Chất lượng khoa học của vài đại học VN


Trong nghiên cứu khoa học, tốc độ trích dẫn (citation rate) là một chỉ số quan trọng vì nó phản ảnh chung về chất lượng nghiên cứu. Tôi vừa thử so sánh tốc độ trích dẫn những công trình nghiên cứu khoa học của một số đại học Việt Nam trong thời gian qua, và kết quả rất ngạc nhiên ...

Thursday, October 1, 2015

Tạp san dỏm đang làm vẩn đục khoa học


Tập san khoa học dỏm, tiếng Anh là "predatory journal" (có thể tạm dịch là tập san ăn cướp) là một vấn nạn trong khoa học hiện đại. Trong một bài phân tích mới công bố trên BMC Medicine (1), hai tác giả Phần Lan ước tính rằng mỗi năm những tập san này công bố khoảng 400,000 "bài báo khoa học". Thật khủng khiếp! Với số lượng này, các tập san ăn cướp đủ làm vẩn đục môi trường khoa học.