Monday, January 25, 2016

Kỉ niệm 35 năm xa quê


Oh, nhìn tờ lịch trên máy tính mới biết hôm nay là 26/1! Đây là ngày Quốc khánh của Úc. Nhưng đây cũng là ngày kỉ niệm với tôi, vì ngày này 35 năm trước tôi đến đây định cư, và bắt đầu cuộc đời của một "boat people". Bây giờ nhìn lại quãng đường đời đã đi qua, tôi mới thấy cuộc đời đó không đơn giản chút nào, và có nhiều bài học được rút ra.


Đối với một "boat people", sống sót đã là một may mắn kì diệu. Phải nói là nếu tình hình thời đó như ngày nay thì chắc chẳng ai liều mình rời quê bằng con đường đầy mạo hiểm. Nhưng tình hình kinh tế, chính trị và xã hội thời đó quá ư phức tạp và khắc nghiệt (mà nói ra thì thế hệ ngày nay khó mà hiểu được), nên người Sài Gòn có câu "nếu cái cột đèn biết đi, thì nó cũng tìm đường vượt biên". Mà, vượt biên hay vượt biển thời đó thì cơ may sống còn thấp hơn cả nguy cơ chết. Biết là chết mà vẫn cứ đi. Đó là tâm lí mà tôi không hiểu nổi (chính mình). Đó là lí do tại sao Liên hiệp quốc có con số thống kê: hàng trăm ngàn người Việt (200,000 hay 500,000?) bỏ mạng trên Biển Đông. Không ai biết chính xác con số đó là bao nhiêu, nhưng chắc chắn đó là một (hay một trong những) thảm trạng lớn nhất trong lịch sử hơn 2000 năm của Việt Nam. Biết bao nhiêu bạn của tôi đã mất tích trên biển, và họ là một trong những con số đó của LHQ. Ấy vậy mà tôi và bà con sống sót sau 3 ngày lênh đênh trên biển trong cái ghe được đóng để đi sông! Phải nói là một phép lạ, một hồng ân của ông bà để lại.

Đời là bể khổ: Sống đã là may mắn, nhưng tồn tại trong xã hội xa lạ còn là một thách thức lớn. Thật là như vậy, vì những người như tôi được "quăng" từ một nước nghèo đói và chiến tranh triền miên sang một nước văn minh và giàu có, thì không bỡ ngỡ mới là chuyện lạ. Cái gì cũng mới, cái gì cũng lạ, cái gì cũng lớn và hoành tráng hơn bên nhà. Bằng cấp thì chẳng ai công nhận. Ngôn ngữ thì nghe tiếng được, tiếng mất. Người địa phương thì nhìn mình với ánh mắt nghi ngại, thậm chí kì thị. Nhà cửa không có. Tiền cũng chẳng có một xu dính túi. Xe cũng không. Có người thậm chí còn chẳng có cái áo sơ mi đàng hoàng. Chúng tôi nói đùa là những kẻ "vô sản chính hiệu". Ấy vậy mà chỉ vài năm sau là những "boat people" đã bắt đầu làm lại cuộc đời, ổn định cuộc sống, đã ở mức độ nào đó làm cho người địa phương nể phục.

Trớ trêu một điều là họ nể phục theo cả hai nghĩa tốt và xấu. Tốt là nhờ học hành và chăm chỉ làm việc. Việc gì cũng làm, và làm tốt. Các trung tâm thương mại người Việt bắt đầu hình thành. Học trò Việt Nam giành được sự kính nể của dân địa phương. Họ kinh ngạc vì năm nào học sinh Việt Nam đều đứng đầu bảng tốt nghiệp trung học. Nhưng họ còn nể cả cái tính du côn của các băng đảng người Việt. Thời đó, các băng đảng người Việt chỉ là tự phát, thoạt đầu là để bảo vệ nhau chống lại bọn kì thị, nhưng sau này thì thành nhóm có tổ chức và làm cho chính quyền địa phương có khi phải đau đầu. Tôi có một anh bạn là nhà báo danh tiếng của tờ Sydney Morning Herald, anh ấy hay nói với tôi (đại khái) là "Tôi thấy cộng đồng người Việt ở đây thật thú vị; họ là những 'great survivors', họ xuất sắc trong cả học hành và làm ăn, nhưng một số cũng xuất sắc trong ... du côn."

Tôi thì chẳng có gì xuất sắc để nói nên chỉ biết mỉm cười trước nhận xét đó. Hơn 30 năm qua, tôi đã làm đủ thứ việc để tồn tại. Từ làm phụ bếp (kitchen hand), phụ tá (lab assistant) trong phòng thí nghiệm, đến làm viên chức nghiên cứu (research officer) cho Bộ Y tế bang NSW, đến làm postdoc cho thiên hạ. Tôi lang thang từ Sydney, sang Basle (Thuỵ Sĩ), đến London, sang tận Mĩ, và cuối cùng thì quay về Sydney. Nếu một ngày nào đó tôi quay về Việt Nam thì đúng là một vòng tròn cuộc đời, hay "một cõi đi về" (nói theo Trịnh Công Sơn).

Ba mươi lăm năm là một quãng thời gian khá dài, gần đủ để mình chiêm nghiệm ý nghĩa của cuộc sống. Thật ra, tôi chẳng thấy ý nghĩa cuộc sống gì cả, vì tôi nghĩ mỗi chúng ta có một lịch sử, và chúng ta đóng góp cái lịch sử đó, câu chuyện đó cho đời. Riêng cá nhân tôi thì nghĩ đi nghĩ lại, tôi tiêu ra rất nhiều thì giờ để giải quyết vấn đề cho đời. Có thể nói là mỗi ngày, tôi đều làm cái việc mà tiếng Anh gọi là "problem solving" đó. Nhìn như thế, tức là nhìn theo cái nhìn của tôi, thì cuộc sống là những vấn đề, và chúng ta chỉ là những người giải quyết vấn đề.

Kế đến là chuyện sức khoẻ, vì tôi mới trải qua một cơn bệnh nguy hiểm. Trong suốt 60 năm trời tôi không hề mắc bệnh gì, và thấy mình rất "strong". Tôi có thể giảng suốt 2 tuần liền, mỗi ngày 4-5 tiếng, mà không hề hấn gì (các bạn ở VN biết tôi như thế). Ấy vậy mà đùng một cái, căn bệnh nó "giáng" cho tôi một cú đáng nhớ, và nó đến hoàn toàn ngẫu nhiên! Bệnh nó đến và đem theo nhiều hệ luỵ mà tôi chưa bao giờ trải qua. Từ cái mất sự độc lập trong cuộc sống (vì phải lệ thuộc vào bác sĩ và y tá) đến cái đau của thể chất, làm tôi có khi tức tối và nóng giận. Ngày nào mình điều hành người khác, nay có người khác nói mình phải làm cái gì và không làm cái gì! Có lần tôi đuổi y tá ra khỏi nhà vì tôi nghĩ anh ta vô lễ, nhưng nghĩ lại thì thấy mình hơi quá đáng. Sau này, qua một soeur gốc Việt, tôi mới biết ai cũng nói tôi là một "very difficult patient", nhưng ai cũng thông cảm cho tình cảnh của tôi.

Phải một lần mắc bệnh mới biết sức khoẻ quí như thế nào: khi chúng ta mắc bệnh, tất cả những danh vọng, những vinh quang trong đời, những hào quang trong quá khứ nó đều biến mất hết, chỉ còn lại mình phải chống chọi với bệnh tật. Rồi cũng đến ngày bình phục, nhưng tôi không nghĩ mình quay lại cái điểm xuất phát (baseline). Tôi đi đến một kết luận rằng trên con đường suy giảm sức khoẻ theo độ tuổi (age-related deterioration), y khoa có thể giúp chúng ta gượng dậy, nhưng y khoa không bao giờ khôi phục được cái baseline cho chúng ta. Mỗi lần bị bệnh không chỉ là dấu ấn của một nấc thang suy giảm thể xác và tinh thần, mà còn là một cảnh báo để chúng ta phải chăm sóc đến sức khoẻ và buộc chúng ta phải [nói theo người Úc là] "slow down". Tôi đang slow down đây.

Do đó, nếu các bạn hỏi tôi có lời khuyên nào cho các bạn thì tôi sẽ nói thế này:

(1) Nhớ giữ gìn sức khoẻ;

(2) Nhớ tiết kiệm năng lượng để dùng cho đường xa, đường dài trong sự nghiệp (vì sự nghiệp còn dài lắm);

(3) Nhớ suy nghĩ về "bức tranh lớn" cho dù mình đang tập trung vào một công việc rất nhỏ;

(4) Nhớ làm việc một cách khéo léo, chứ không phải làm việc nhiều giờ (nói theo tiếng Anh là 'work smarter, not harder'); và

(5) Nhớ sống tử tế với mọi người.

Photo: Hình chụp tôi trong visa của 35 năm về trước, và hình chụp hôm nay 26/1/2016 (cám ơn Nguyên).




15 comments:

Anonymous said...

Thầy bây giờ có vẻ trẻ và đẹp trai hơn mấy chục năm về trước. :)

An phan hữu said...

Chào Anh Tuấn, sáng nay mới đọc một lèo nhật ký về nước của Anh , cảm thấy mình trong đó. Tôi cũng là dân Tuy phước Bình Định xa quê , Bây giờ đọc bài nầy của Anh thấy ý nghĩa quá. Cám ơn Anh . Mong Anh thật nhiều sức khoẻ. Phan hữu An Buôn ma thuột Daklak Việt Nam

Long Sơn Lâm said...

Chúc anh luôn mạnh khoẻ , gia đình hạnh phúc , đóng góp được cho xã hội , nhất là nhận thức của đồng bào mình ít nhiều có chuyển biến về phía văn minh thông qua những bài viết khiêm tốn của anh .

Mai Barry said...

Mong thầy giữ gìn sức khỏe để còn tiếp tục những chuyến đi về VN.

Thực ra bây giờ cũng nhiều người bỏ xứ ra đi một cách liều mạng lắm thầy ơi, nhất là ở một số tỉnh miền Bắc, người ta đi qua bên Tàu, rồi ngồi xe tải 3 tháng ròng rã để qua tới châu Âu ...trồng "cỏ". Cũng phải liều lĩnh, phải "desperate" tới mức nào thì người ta mới làm vậy thầy ha?

Mấy tuần rồi không có bài mới trên blog thầy, em cũng lo là thầy đau ốm, mặc dù biết thầy vừa về VN.
Một lần nữa, mong thầy bảo trọng. Chúc thầy năm mới bình an.




tien pham said...

Chúc Bác mau hồi phục...

Lê Thành Đấu said...

Thân gởi GS Tuấn,
Hôm qua đọc được bài viết về VN của anh, tui thở phào nhe nhỏm. Hổng
biết là anh đi Vn ăn Tết rồi có "được" hỏi thăm về các bài viết xây dung trong
năm vừa qua ( vừa đúng,vừa đau long).
Mừng anh hết bịnh và chúc anh một năm Bính Thân Thân Tâm An , Lạc để còn đủ
sức viết nhiều bài cho bà con đọc. Cuốn tự sự của một người làm khoa học, tui
để trên bàn cạnh computer, lâu lâu dở ra đọc lại những mảnh đời tỵ nạn như anh kể,
trong đó có tui. Tui rời Galang đi Singapore & đến Mỹ trước anh vài tháng và nhận
ngay cái rét giá của Boston những ngày cuối tháng giêng. Rất cảm ơn anh đã luôn
nhắc cho mọi người những cố gang để " sao cho khá hơn". LTĐ.

Nguyen Bach MD said...

Thay viet bai rat hay nhu Trinh cong Son viet nhac. Don gian, logic, de hieu va Nhat la Loi van rat de thuong.
Chuc Thay suc khoe, an lanh
Dr Bach. N

Thu Mai said...

Tôi thích văn của Anh: Chân thành - dung dị và có hồn.

Anonymous said...

Lâu không thấy ,đang lo anh bị làm sao .Mừng quá khi anh trở lại với dòng tâm sự đầu năm .Thật vui không sao tả nổi .Anh gắng giữ sức khỏe nhé .Chúng tôi trân trọng,yêu mến anh :một nhà khoa học ,một nhà văn với cách viết rất mới ,rất sòng phẳng ,một người yêu nước chân chính ,một tấm gương cho thế hệ trẻ ....

Paul Nguyen Anh Tuan said...

Vậy là Thầy Rất Hạnh Phúc trong năm con Khỉ rồi nhen.

Anonymous said...

Bài viết rất tâm huyết. Tks

Talata said...

Không biết rằng lâu nay ông bị bệnh nên cứ ngóng (bài) ông hoài. Bận bịu mấy bữa, nay lên net lại, thấy ông xuất hiện mừng quá. Chúc mừng ông đã khỏi bệnh, mong ông giữ gìn sức khỏe và đều đặn có bài hay, thực tế. Kính mong ông mạnh.

Anonymous said...

Đời là vô thường, em mong rằng giáo sư sẽ dành thời gian nghiên cứu về đạo Phật và chuẩn bị cho việc hệ trọng nhất trong đời đó là phút lâm chung.
Một lời chân thành của hậu bối dành cho giáo sư, một người rất xứng đáng được ghi nhận vì những đóng góp cho khoa học VN.

Linh Đỗ said...

Con ngóng bài của thầy nhiều ngày, cứ nhấp chuột vào rồi lại ra trong lo lắng. Giờ thầy đã khỏe lại và viết một mạch mấy bài liền, con đọc sảng khoái với giọng văn dung dị nhưng thẳng thắn, có hồn của thầy. Chúc thầy sức khỏe, tình yêu.

Dan Vinh said...

Tôi năm nay vừa tròn 81 tuổi, trong quá khứ đã trải qua nhiều bệnh hiểm nghèo, nhưng nhờ cần mẫn tập Khí Công và áp dụng bấm huyệt (acupressure) nên đã lấy lại quân bình sức khỏe. Được may mắn đọc 5 lời giáo sư khuyên, rất phù hợp với phương cách tôi đã áp dụng, tôi lại càng thấy phải kiên trì tiếp tục phương pháp này. Xin cám ơn và chúc giáo sư hoàn toàn bình phục.