Wednesday, February 3, 2016

Câu chuyện văn hoá: Hành vi nhỏ, ý nghĩa lớn


Trong đời thường, thỉnh thoảng tôi gặp những hành vi nhỏ nhưng nó lại nói lên một cái "văn hoá" không hay ở người Việt mình. Tôi muốn nói đến cái văn hoá đi máy bay và đi thang máy ở VN qua hai câu chuyện mà tôi chứng kiến. Hai câu chuyện nói lên một thực tế là có lẽ nước ta phát triển nhanh hơn là sự "tiến hoá" của người dân.



Hôm đó, tôi đáp chuyến bay từ Đà Lạt về Sài Gòn, và ngồi cạnh tôi là một người hành khách rất phiền phức. Anh ta trong bộ trang phục quần đen, áo chim cò, lên máy bay một cách nghênh ngang. Ngồi xuống ghế hạng thương gia, anh ta móc hai cái điện thoại ra để cái cốp trên bàn, lấn sang "sân" tôi, và làm như ra vẻ khoe khoang điện thoại xịn. (Mà xịn thật, vì một cái là Vertu mạ vàng và một cái iPhone mới nhất). Trong tư thế hai chân để nguyên đôi giầy đạp vào bức tường trước ghế, anh ta bật điện thoại nói chuyện oang oang và đùa cợt với ai đó bằng chất giọng Nghệ An hay Hà Tĩnh (tôi không phân biệt được). Khi cô tiếp viên trưởng đi ngang qua, cô ấy nhỏ nhẹ yêu cầu anh ta tắt điện thoại và để chân xuống, nhưng anh ta phớt lờ. Đến khi máy bay cất cánh, cô ấy lại đến nhắc nhở, nhưng anh ta nói "Tôi là người trong ngành của em mà, đừng nhắc nữa"; nói xong anh ta lại tiếp tục cuộc trò chuyện trên điện thoại cho đến khi mất sóng mới thôi! Qua cách nói chuyện mang tính "dê" của anh ta với tiếp viên (và cô tiếp viên cũng có vẻ vui vẻ được dê), tôi mới biết anh ta là thầy giáo dạy trong trường dành cho tiếp viên của VNA!

Chuyến đi này tôi mướn một căn phòng nhỏ nhưng đầy đủ trong nội thành Sài Gòn. Cái toà nhà 19 tầng, ngoài 10 tầng cho mướn như khách sạn, còn có rất nhiều văn phòng của các công ti nổi tiếng trong và ngoài nước. Mỗi ngày, có nhiều nhân viên văn phòng đi làm. Ai cũng xinh đẹp và ăn mặc rất "business". Nhất là các cô, ôi thôi, áo veston dạng business, váy trên đầu gối, nào là guốc cao gót (rất dễ té và gãy xương), nước hoa loại mắc tiền, mặt mũi thì phấn son rực rỡ cứ như là sắp đi hát cải lương. Tưởng những người như thế là hành xử lịch sự, nhưng tôi lầm to. Cứ mỗi lần thang máy mở cửa, họ xông vào thang máy, chẳng cần chờ người trong thang bước ra. Không có xếp hàng gì cả, mạnh ai nấy xông vào. Ngày nào cũng như thế. Có ngày tôi suýt không ra khỏi thang máy được, vì họ đông quá và chen nhau đứng, làm tôi rất khó di chuyển. Mấy ông bà Tây chỉ biết lắc đầu kiểu "bó tay". Tôi thật không nghĩ ra tại sao những con người bề ngoài trông có vẻ sang trọng và "business" như thế mà lại có một hành vi hết sức kém văn minh và kém văn hoá.

Hai câu chuyện đó cứ ám ảnh tôi cho đến nay, sau khi đã về lại Sydney. Tôi nghĩ hai câu chuyện nói lên nhiều khía cạnh liên quan đến quan trí và đạo đức xã hội ở VN. Ai cũng biết các quan chức Việt Nam rất quan liêu, hống hách, xem dân như cỏ rác (dù họ lúc nào cũng tụng niệm câu "học tập và làm theo tấm gương bác Hồ vĩ đại")! Nhưng có một khía cạnh khác còn nguy hiểm hơn cái thái độ đó với dân, và đó là cách họ xem tài sản quốc dân như là ... của họ. Vì xem như thế, nên họ sử dụng các tài sản này một cách vô tội vạ. Họ có thể bảo một hãng máy bay nhà nước chờ cho họ xong buổi tiệc rồi hãy bay. Họ có thể chận khách lại để họ được ưu tiên bay trước. Thậm chí, họ có thể gạt một quốc khách sang một bên để họ chiếm luôn ghế của quốc khách đó. Khi lên máy bay, họ xem đó là nhà của họ, nên muốn làm gì thì làm, và chọn gì thì chọn, bất chấp qui định. Loại suy nghĩ được thể hiện qua thái độ như thế là biểu hiện của một tư duy chiếm đoạt, thậm chí cướp đoạt, chứ không phải tư duy dân chủ và bình đẳng.

Cái hành vi đi thang máy mà tôi đề cập theo tôi nó thể hiện một tư duy chụp giật. Họ muốn được đi trước, bất chấp lợi ích của người khác. Không phải chỉ đi thang máy, mà trong nhiều thói quen tôi quan sát trên đường, đặc biệt là lái xe, cũng có tư duy chụp giật. Ai cũng tranh giành cho mình một chút centimetre đường. Họ sẵn sàng chạy luôn lên lề đường, cắt đường, và bất chấp an toàn cho người đi bộ, chỉ để được đi trước người khác. Cái tư duy "cắt đường" này còn bàng bạc trong kinh doanh, dịch vụ, thậm chí trong thị trường mua quan bán tước.

Từ cắt đường dẫn đến tư duy kì quái "đi tắt đón đầu" trong các chính sách về khoa học và giáo dục. Hệ quả là người ta chạy theo những cái ngọn, và mất cái gốc. Hệ quả là nhiều công trình chỉ làm cho có hay xây trên cát, làm để chào mừng cái gì đó, nhưng hoàn toàn không có thực chất. Những toà nhà được xây rất hoành tráng (nếu nhìn từ ngoài), nhưng nếu nhìn kĩ thì ngay cả cách lót những viên gạch cũng chưa đạt, cách làm cầu thang thiếu an toàn, và những đường nối thì ôi thôi nhếch nhác. Những nhà hàng trông sang trọng phía trước, nhưng khi xem cái toilet thì ... hỡi ôi. Nhưng nếu có ai đó nêu vấn đề thì sẽ bị mắng cho là "tiểu tiết"!

Tình trạng trên cũng giống như cách những chậu bông được dàn dựng thành những câu chữ màu mè như "quang vinh muôn năm" nhan nhản khắp nơi, nhưng khi đến gần và nhìn kĩ thì đằng sau dòng chữ đó thì mới thấy những chấp vá manh mún, với đất cát vương vãi nhầy nhụa khắp nơi. Một đất nước mà chỉ chú trọng cái bề ngoài, nhưng không lo cái thực chất thì làm sao phát triển bền vững được; đó chỉ là giả tạo, và giả tạo là gần với lường gạt. Nhưng tiếc thay, hình ảnh thật của đất nước chúng ta ngày nay cũng giống như những chậu bông đó.

6 comments:

tam nguyen said...

đó là :"sâu bọ làm người" hay"chó nhảy bàn độc" đó mà ,ngày xưa cũng có{theo tôi}câu:"chẳng thơm...cũng người Tràng An",không cần thanh lịch chỉ cần là dân tràng an [quê của vua ] là có giá mà..

Anonymous said...

Vẫn có câu "Bộ áo không làm nên thầy tu". Hơn nữa người ta mặc áo thì mau, nhưng ứng xử lịch thiệp, có văn hóa như ngày trước 1975 thì lâu mới có được !

Mua bộ áo, đôi giầy, nước hoa thì ngoài chợ có bán. Nhưng cách cư xử thì bắt đầu văn hóa trong gia đình. Bây giờ trong gia đình không lấy sự ấy làm trọng thì làm sao xã hội có được?

Khi nghe những đứa trẻ nói chuyện mà ngày xưa chúng ta bảo rằng hỗn, xấc với ông bà và cha mẹ nhưng ngày thì là việc thường thì xã hội chen nhau là đúng.

Có khi ở nước ngoài chúng ta không cần phải chen, thi đua mới xong việc nên việc như thế với chúng ta là quá dị. Nhưng người trong nước thì "trâu chậm uống nước đục" nên việc tranh nhau từng bước đi là thường. Có điều họ không thi với nhau về ứng xử có văn hóa.

Hôm nọ có đọc bài về cách dùng chữ "i" và "y". Đó là cả một công trình về ngữ học, do đối chiếu chữ Hán. Và tiếng Việt hiện tại có đến 70% nguyên chữ Hán mà có.

Dieu Chinh Luu said...

Sang Úc học rồi em mới biết người Việt mình ưa hình thức. Từ những chậu hoa như thầy nói đến giáo dục và các ngành khác.
Như con em học lớp mẫu giáo ở VN thì hay có biểu diễn (trung thu, 1-6), mỗi lần thế là các cháu và cô tập 2 tháng (ngày nào cũng tập chỉ có 1 bài) đến khi biểu diễn rất đều và đẹp.
Nhưng sang đây em thấy cuối năm cũng có 1 buổi party nhưng ko có tập dượt gì cả, hôm đó các cô gọi các cháu nhỏ lên sân khấu rồi cùng hát một số bài, cô giáo có múa, nhảy ở trên, các cháu có đứa nhảy & múa giống cô, có đứa theo cách của mình.
Cuối cùng thì em thấy thích cách tự nhiên này hơn. Cách ở VN em chỉ thấy khổ các cháu như con em tập 2 tháng bài "Quả bóng tròn tròn", bây giờ cứ thấy quả bóng là nó sợ.

Anonymous said...

Nhìn vào nền giáo dục, KHCN, đạo đức xã hội. Những ai có trăn trở với đất nước đều cảm thấy đau lòng.

to minh chanh said...

Những thói xấu mà Gs thường đề cấp trong các bài viết hình như đó là đặc sản của xhcn đó. Rất dể thấy ở TQ và Vn.

Anonymous said...

Ông Dieu Chinh Luu chỉ thấy một cây mà bảo rằng đó là tượng trưng cho cả rừng. Nếu như đều đẹp cả thì vì lý do nào lại không làm ?

Cả ba đứa con của tôi đi nhà trẻ từ lúc 6 tháng cho đến khi được 5 tuổi để vào mẫu giáo, và những trò chơi cũng là tập nhảy, tập múa cho văn nghệ. Và hiện tại ngay tại trường tiểu học và trung học cũng vẫn tập cho chúng trình diễn văn nghệ, như đàn hát và đóng kịch đấy thôi. Cũng là một cách sống tập thể, hòa đồng và làm dạn, trước đám đông không e thẹn.

Khi nào con của ông tham gia vào "scout" sẽ biết những sinh hoạt tập thể về văn nghệ thế nào.

Biết và đúng thì mới chê, trách. Và dĩ nhiên tôi sống ở nước ngoài cũng gần 40 niên.