Monday, June 20, 2016

Người tị nạn thời nay


Hôm qua xem một phóng sự về tình cảnh của người tị nạn A Phú Hãn (Afghanistan) và Ba Tư (Iran) ở Nauru mà cảm giác buồn vui lẫn lộn, và không thể không so sánh & hồi tưởng về cái thời người Việt tị nạn bên Thái Lan và các nước Đông Nam Á vào thập niên 1980s ...


Trong mấy năm gần đây, làn sóng tị nạn từ A Phú Hãn, Ba Tư, hay các nước Hồi giáo nói chung. Thật ra, có cả một làn sóng tị nạn từ Việt Nam nữa (chủ yếu là những người đi tàu từ Nghệ An - Hà Tĩnh). Những người này đi tàu trực tiếp đến Úc. Những nhóm người Hồi giáo thì họ đi đến Nam Dương (Indonesia) trước, rồi ở đó chờ mua tàu đi thẳng qua Úc. Còn người từ Việt Nam thì đi thẳng đến Úc. Con số lên đến nhiều ngàn người. Tuy không nhiều như thời thập niên 1980s, nhưng với vài ngàn người đến thẳng Úc làm cho chính quyền lúng túng đối phó.

Cách mà Úc đối phó rất kì quặc và bị nhiều người chỉ trích. Thoạt đầu Úc lập ra lập ra các trại tị nạn trên một số đảo thuộc chủ quyền Úc để chứa người tị nạn và để sàng lọc ai là người tị nạn thật sự và ai là tị nạn kinh tế. Nhưng giải pháp này xem ra không hiệu quả khi có quá nhiều người liên tục đến Úc, nên Úc thương lượng với một số quốc đảo như Nauru và cả Cambodia để tài trợ cho các nước này, lập trại tị nạn, và nhờ họ quản lí. Nói cách khác, Úc không muốn người tị nạn đặt chân đến Úc một cách vượt rào, mà phải qua qui trình sàng lọc đàng hoàng. Một số người đấu tranh cho nhân quyền xem đó là một chính sách kì thị. Nước Úc vốn đã có tiếng là kì thị, nên với chính sách mới đối với người tị nạn thì càng mang tiếng xấu hơn.

Câu hỏi đặt ra là Úc chăm sóc người tị nạn như thế nào. Trong quá khứ đã có nhiều đoàn phóng viên Úc đến các trại tị nạn ở Nauru làm phóng sự và cung cấp cho khán giá nhiều hình ảnh về đời sống của họ trong đó. Nói chung những phóng sự này (của các đài truyền hình Úc, kể cả đài ABC của chính phủ Úc) cho thấy người tị nạn rất khổ cực, bị ngược đãi, sống trong môi trường bẩn thỉu và tù túng. Tất cả chỉ để nói lên rằng Úc là một nước ... vô cảm. Nước văn minh nhưng vô cảm và kì thị.

Nhưng phóng sự ngày hôm qua cung cấp một bức tranh khác. Theo phóng sự này thì cuộc sống của người tị nạn trên đảo Nauru có vẻ rất ... sung túc. Họ ở trong phòng riêng giống như khách sạn không sao. Phòng có máy giặt, phòng ăn, bàn ghế, giường ngủ, v.v. khá chỉnh chu, chẳng khác gì một căn hộ ở Úc! Tôi không nghĩ là có sự dàn dựng "làm cảnh" ở đây, mà là thực tế như thế. Người tị nạn không hề bị giam giữ, họ có thể hoà nhập với cộng đồng người địa phương trên đảo. Một số người tị nạn thậm chí còn mở doanh nghiệp nhỏ gần bãi biển. Nhưng cái khổ tâm của họ là chỉ sống quanh đảo, chính phủ Úc đã nói rất rõ là họ không được định cư ở Úc. Đa số đã ở Nauru 3 năm. Một số người đòi về nguyên quán, nhưng chưa biết cách giải quyết ra sao, ai sẽ là người trả tiền cho họ về quê, và nước của họ có chấp nhận họ quay lại hay không. Toàn những vấn đề phức tạp và nhức đầu.


    Một căn phòng trong trại tị nạn Nauru 

Tuy nhiên, nhìn những cảnh sinh hoạt của người tị nạn trên đảo Nauru làm tôi ngậm ngùi nhớ đến tình cảnh người tị nạn VN ở Thái Lan. Thời đó (thập niên 1980), hàng trăm ngàn người Việt liều mình vượt biển đến các nước Đông Nam Á để xin đi tị nạn một nước thứ ba ở phương Tây (chủ yếu là Mĩ, Canada, Pháp và Úc). Đại đa số (có lẽ 95%) chúng tôi đến Thái Lan chẳng có một cái gì dính túi, chỉ có bộ đồ trên người. Chính quyền Thái Lan xem chúng tôi là những người xâm nhập bất hợp pháp (dĩ nhiên rồi), và do đó phải đưa vào các trại tạm giam. May mắn là các trại tạm giam này do Cao uỷ Tị nạn Liên hiệp quốc quản lí nên điều kiện không hẳn là trại tù, mà đúng nghĩa là tạm giam. Chúng tôi được đưa đến những trại tị nạn được vội vã dựng lên [thường là] ở những vùng gần biển hay "khỉ ho cò gáy".


Một dãy nhà tiêu biểu trong một trại tị nạn Thái Lan vào thập niên 1980

Điều kiện trong trại tị nạn rất ư là khắc nghiệt. Chúng tôi không được đi ra ngoài trại, mà phải sống trong vùng được rào bởi dây kẽm gai. Có lính gác chung quanh trại. Trong trại thường có những dãy nhà chia thành 3 khu cho 3 nhóm người Việt, Miên, Lào. Mỗi dãy nhà có nhiều nhà, và mỗi nhà chứa khoảng 10-20 người. Tính chung, mỗi dãy nhà có thể chứa hàng ngàn người. "Nhà" không có phòng riêng, mọi người ở chung nhau. Không có bếp, không có bàn ghế, không có bất cứ một thứ gì. Ăn uống thì tập trung. Tắm giặt thì cũng tập trung. Tuy nhiên, trong trại có những tổ chức thiện nguyện từ các nước phương Tây đến dạy tiếng Anh, dạy văn hoá, điều hành thư viện, và một số dịch vụ xã hội.

Do đó, so sánh với các trại tị nạn do Úc dựng lên ở Nauru thì người Việt tị nạn thời xưa khổ hơn gấp vạn lần. Có lẽ là người Việt đã quan chịu đựng và nhẫn nhục, thời đó chúng tôi không dám đòi hỏi gì từ các nước nhận người tị nạn. Họ nhận thì mình đi, họ không nhận thì mình tìm chỗ khác, chứ không dám phản đối. Tuyệt đối không ai dám chỉ trích nước nhận mình là kì thị. Nhưng nhìn thái độ của những người tị nạn ở đảo Nauru tôi rất ngạc nhiên. Họ than vãn đủ thứ chuyện, như đồ đạc bị người địa phương ăn trộm, không dám ra ngoài, ra ngoài thì bị người địa phương dèm pha, v.v. Khi phóng viên hỏi chính quyền địa phương thì họ nói ngược lại, và cho rằng những người tị nạn hay phịa chuyện; họ chỉ ra rằng có vài người tị nạn lập doanh nghiệp buôn bán mà có ai nói gì đâu. Họ chỉ ra những tài liệu nặc danh do người tị nạn rải trong cộng đồng với nội dung đe doạ người địa phương. Một điều làm tôi rất ngạc nhiên là người tị nạn tỏ ra rất hung hăn, họ chửi Úc không còn một từ nào tồi tệ hơn, dù họ muốn … đi Úc.

Tôi nghĩ qua thiên phóng sự trên, có lẽ chẳng có bao nhiêu người Úc có cảm tình với người tị nạn ở Nauru. Người Hồi giáo ở Úc hiện đang rất khổ tâm vì mang tiếng là dung dưỡng khủng bố. Tất cả những vụ khủng bố chết người ở Úc trong thời gian qua đều dính dáng đến người Hồi giáo. Một điều đáng chú ý là có người còn rất trẻ (ở tuổi vị thành niên) mới đến Úc tị nạn chỉ có vài năm mà cũng trở thành căm thù nước Úc và trở thành khủng bố nghiệp dư. Cảnh sát Úc phanh phui ra những email nặc danh mang tính đe doạ, những email liên lạc với nhóm khủng bố đâu đó bên Trung Đông, tàng trữ vũ khí, tài liệu truyên truyền cho các nhóm Hồi giáo cực đoan, v.v.

Những vụ như thế, dù chỉ là thiểu số, nhưng nó không giúp gì cho hình ảnh người Hồi giáo ôn hoà. Nó càng chẳng giúp ích gì cho người tị nạn ở Nauru đang chờ xin đi Úc. Rồi nay cộng thêm cái thiên phóng sự ngày hôm qua, tôi nghĩ cảm tình của người Úc dành cho người tị nạn Hồi giáo cũng vơi đi khá nhiều. Cá nhân tôi trước đây cũng đấu tranh cho quyền người tị nạn Hồi giáo, nhưng nay xem qua thiên phóng sự tôi thấy niềm tin của mình bị "dao động".

TB: Trong thiên phóng sự tôi không thấy có mặt người Việt. Có lẽ những người tị nạn Việt đến Úc gần đây đã được chuyển qua Miên. Úc có những trại giữ người tị nạn ở Miên.    

3 comments:

Sơn Nghiêm said...

Tại sao phải tị nạn?

Người bị đe dọa quyền sống, quyền bảo vệ tài sản do họ tạo ra thì họ có quyền bỏ đi nơi khác vì mẹ thiên nhiên là ngôi nhà chung. Nhưng ngoài quy luật tạo hóa, còn quy luật xã hội do từng sắc dân hoặc nhóm sắc dân hợp thành cộng đồng đặt ra cho vùng họ sống.

Người tị nạn thường là nạn nhân của chính người cùng sắc dân với họ. Nhưng tìm cảm con người luôn ủng hộ người thân dù họ làm quấy, có cảm tình với người cùng sắc dân dù họ làm bậy,... nên tình cảm không thể là chuẩn mực được. Chuẩn mực kiểu gì mà nay thế này mai thế khác, sáng ban chiều đổi? Nhìn vào lịch sử, loài người cùng chơi những cuộc chơi, chỉ khác nhau luật chơi mà thôi. Rất nhiều cuộc chơi, kẻ tham gia đánh "dưới thắt lưng" nhưng lại được nhiều người ủng hộ, thậm chí trong đó có cả những người học thức cao, có uy tín ở xã hội khác.

Nhân quyền là quyền phổ quát được nhiều xã hội của nhiều sắc dân thừa nhận trên nền tảng là quy luật tạo hóa. Nhiều sắc dân không công nhận quyền đó, họ lý giải trên truyền thống của sắc dân họ hoặc nhân danh Thượng đế để làm điều họ muốn. Đấu tranh cho quyền sống của sắc dân khác là nhân bản nhưng khi chính sắc dân đó không muốn như vậy, giải pháp là gì? Áp đặt mong muốn của ta lên họ hay tôn trọng sự lựa chọn của họ miễn sao sự lựa chọn đó không xung đột lợi ích cho quyền lợi của các cộng đồng khác?

Theo quan điểm cá nhân, nên tôn trọng luật chơi và cần áp dụng luật chơi mà chính cộng đồng đó lựa chọn cho chính họ. Muốn đến xứ khác, trước phải tuân thủ luật chơi của cộng đồng đó. Không thể lấy luật chơi do mình muốn mà áp đặt lên họ vì người tị nạn kiểu đó cũng chơi cùng luật chơi với kẻ khiến họ bỏ chạy, vì yếu thế chứ không phải vì không chấp nhận luật chơi. Luật chơi đó là tao là chân lý và chân lý là tao. Ở động đồng ôn hòa, vị thế của kẻ yếu thế vì tư tưởng độc tôn bỗng trở thành ít yếu hơn và họ chửa rủa, vì đó là phản ứng của tụi mày không theo luật chơi của tao. Tại sao phải giúp đỡ những con người với luật chơi đó?

Khi người thuộc một sắc dân trong cộng đồng giết người nhân danh gì đó (không tính trường hợp bị thần kinh hay quẫn trí, vì nó là tai nạn), tại sao người trong sắc dân đó không biểu tình phản đối? Tại sao họ không thể hiện chính kiến của họ là ủng hộ luật chơi của cộng đồng họ đang sống, chống lại luật chơi mang tính áp đặt mà cá nhân kia lựa chọn?

Nhiều người tị nạn trở lại nơi họ bỏ đi để du lịch, mở lại ký ức của kỉ niệm. Điều đó là quyền của cá nhân họ nhưng họ tị nạn vì lý do gì? Nơi họ ra đi, biết bao người nơi đó muốn đi nhưng không làm được. Họ trở về du hí, tìm lại hương xưa để rồi tiếp máu cho những kẻ hà hiếp tiếp tục hiếp đáp những người có vị thế như họ trước đây, cái khiến họ bỏ đi và được cộng đồng khác rộng mở vòng tay.

(còn tiếp)

Sơn Nghiêm said...

(tiếp)

Nhiều người tị nạn trở lại nơi họ bỏ đi để du lịch, mở lại ký ức của kỉ niệm. Điều đó là quyền của cá nhân họ nhưng họ tị nạn vì lý do gì? Nơi họ ra đi, biết bao người nơi đó muốn đi nhưng không làm được. Họ trở về du hí, tìm lại hương xưa để rồi tiếp máu cho những kẻ hà hiếp tiếp tục hiếp đáp những người có vị thế như họ trước đây, cái khiến họ bỏ đi và được cộng đồng khác rộng mở vòng tay.

Chỉ có giải pháp ít khiếm khuyết hơn, như cố thủ tướng Anh Winston Churchill đúc kết, đại ý "Dân chủ không phải giải pháp vẹn toàn nhưng nó là giải pháp ít khiếm khuyết nhất mà loài người đã thử nghiệm". Hoặc lời chép trong Kinh thánh, "cái gì của Ceasar, trả cho Ceasar - Cái gì của Thiên Chúa, trả cho Thiên Chúa". Ceasar là luật chơi của loài người, Thiên Chúa là luật chơi của tạo hóa vì Thiên Chúa được hiểu là tên gọi khác chỉ Đấng sáng tạo. Tuyên ngôn độc lập Hoa kỳ, dựa vào quy luật tạo hóa để công bố: tạo hóa cho con người quyền sống & quyền tự do.

Tôn giáo, chính trị là nhạy cảm vì trước khi một con người có ý thức thì họ đã bị nhồi vào não cảm tính yêu ghét rồi. Con người ít khi dùng ý thức để làm rõ ngọn ngành mà để sự yêu ghét cảm tính chi phối. Nguồn gốc loài người và vũ trụ? Loài người chưa có câu trả lời, chỉ có giả định và tôn giáo có 2 giả định là từ Đấng sáng tạo và từ Hư vô.
+ Tin Đấng sáng tạo thì dựa vào kết quả của tạo hóa mà định luật cho con người chứ không phải nhét chữ của con người vào miệng ĐST vì không một ai biết ĐST nghĩ gì và cũng chẳng ai có đặc quyền là người phát ngôn của ĐST.
+ Tin từ Hư vô, chẳng có lý do gì phải chấp nhận quy luật nào đó cái không phải do mình đặt ra. Nói nôm na, ta tự phong Thánh cho mình nhưng không hay hoặc phong Thánh người khác.
=> Dù tin hay không tin có ĐST thì cũng nên dựa vào quy luật tạo hóa. Vì giả định không thể kiểm chứng chứ tạo vật thì có thể. Mọi loài đều có quyền sống, quyền tự do & tạo hóa cho mỗi loài thế mạnh để tự bảo vệ các quyền đó. Luật tạo hóa, không có loài nào tận diệt loài khác, chỉ sử dụng loài khác làm thức ăn để duy trì sự tồn tại. Có người lý giải, luật tạo hóa là luật kẻ mạnh, đó là luật của con người nhét vào miệng tạo hóa vì Cọp liệu có ăn chuột, gián, kiến,giun,... không?

Tóm lại:
1) Con người với các quyền tạo hóa ban tặng nhưng con người lựa chọn luật chơi được viết trên cơ sở tạo hóa hoặc viết trên cơ sở tạo hóa + nhân bản hoặc là sản phẩm của con người viết ra, đó là lựa chọn của mỗi cá nhân con người. Anh chọn nghiêng về luật chơi nào, nên sống với cộng đồng chọn luật chơi đó.
2) Với luật chơi ta là luật thì cộng đồng đó chỉ có người hiếp đáp người và triền miên bạo lực. Cũng như nhiều sắc dân khác chuộng bạo lực, Lịch sử VN được biết đến phần lớn là chiến tranh. Nhưng không như nhiều sắc dân khác, đã đưa bạo lực xuống hàng chẳng đặng đừng, nhiều sắc dân chọn bạo lực là ưu tiên đầu khi có có lợi thế.
3) Không cùng ủng hộ và thượng tôn luật chơi của cộng đồng mà người tị nạn muốn tới hoặc đã tới thì tốt nhất là không nên chứa họ và thậm chí trục xuất họ khỏi cộng đồng.

năm tháng xa nhà said...

Chợt nhớ bài hát: Chút quà cho Quê hương, của Việt Dzũng: https://www.youtube.com/watch?v=dmwPrLF6Li8

Chắc thầy Tuấn từng nghe rồi :-(