Sunday, November 26, 2017

Bạn đã nghe đến "Nocebo Effect" chưa?

Có lẽ các bạn mới nghe chữ này lần đầu. Tôi cũng chỉ mới nghe qua hôm dự hội nghị bên Denver vào tháng 9. Một cách ngắn gọn, hiệu ứng nocebo có ý nghĩa ngược lại với hiệu ứng placebo.



Chắc đa số chúng ta đều biết ý nghĩa của hiệu ứng placebo. Nếu các bạn không nhớ thì xin nhắc một cách ngắn gọn. Nếu một người được cho uống thuốc giả (giả dược) nhưng người đó lại cảm thấy thuốc có hiệu quả, thì đó là hiệu ứng placebo. Nói cách khác, hiệu ứng placebo là hiện tượng khi một người cảm thấy có tác động tích cực, không phải do hiệu quả của một phương cách điều trị đem lại, mà có thể do tâm lí của bệnh nhân nghĩ [hay kì vọng] rằng họ đang được điều trị bằng thuốc thật. Hiệu ứng placebo rất kì diệu, vì nó có thể giải thích tại sao người ta khỏe mạnh và thoải mái sau khi được cho dùng ... thuốc giả.

Hiệu ứng nacebo thì có ý nghĩa ngược lại với hiệu ứng placebo. Khi một người uống thuốc, và trải qua một tác động xấu (adverse event) chẳng có liên quan gì đến thuốc, nhưng người đó lại nghĩ rằng tác động đó là do thuốc gây ra. Điều thú vị là hiệu ứng nocebo không hẳn là ngẫu nhiên, mà có thể chịu tác động bởi những cảnh báo bề ngoài hộp thuốc. Khi tờ thông tin của thuốc giả ghi rằng bệnh nhân có thể bị tiêu chảy, thì bệnh nhân có nguy cơ bị tiêu chảy cao. Nói cách khác, hiệu ứng nocebo có nghĩa là kì vọng rằng can thiệp gây ra tác động xấu dù can thiệp đó đáng lí ra chẳng gây tác động xấu.

Nếu các bạn đọc báo cáo của những công trình nghiên cứu lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên (randomized controlled trial - RCT) thì có lẽ chú ý rằng hai nhóm bệnh nhân, một nhóm dùng thuốc thật và một nhóm dùng thuốc giả, nhưng đều có những tác động xấu giống nhau hay tương đương nhau. Trong thực tế, chúng ta biết rằng nhóm dùng thuốc giả chẳng "nên" có tác động gì cả (vì đó chỉ là ... đường), nhưng vì có lẽ bệnh nhân nghĩ rằng họ dùng thuốc thật và từ đó nghĩa rằng họ đang kinh qua tác động xấu! Đó cũng là một hiệu ứng tâm lí.

Chữ "nocebo" xuất phát từ tiếng Latin, "noceo", có nghĩa là tác hại hay "tôi sẽ gây tác hại" (còn placebo cũng xuất phát từ tiếng Latin có nghĩa là "tôi sẽ hài lòng" -- I shall please.) Có thể nói rằng những người tin vào tử vi và khi họ mắc bệnh họ không chịu chữa trị vì nghĩ rằng số phận mình và bệnh tật đúng với tử vi, và đó chính là hiệu ứng nocebo.

Bernard Lown từng nói đại khái rằng chữ là y cụ mạnh mẽ nhất mà người thầy thuốc có được, nhưng chữ cũng như thanh kiếm hai lưỡi, có thể gây tổn thương cũng như có thể chữa lành bệnh ("Words are the most powerful tool a doctor possesses, but words like two-edged sword, can maim as well as heal"). Hiệu ứng placebo và hiệu ứng nocebo chính là những biểu hiện hai mặt của chữ nghĩa vậy.

2 comments:

Pediatrician Tran said...

Cám ơn bài viết hữu ích của thâỳ! CHúc thầy sức khoẻ ạ.

Trần Đạt

Paul Nguyen Anh Tuan said...

Em thấy Thầy dùng Nacebo là ngược với Placebo cũng không chính xác lắm !?