tuan's blog

Đôi lời cám ơn và chúc ngày Giáng sinh

2011-12-23T16:55:00.001-08:00

Hôm nay đã là ngày 24/12, tức là ngày “tiền Noel”. Nhân lúc rảnh rổi vài giờ nên tôi mới có vài dòng cám ơn và chúc mừng ngày Giáng sinh đến các bạn gần xa …

Trước hết là cám ơn các bạn đã giúp đỡ cho trang web này hồi sinh. Có lẽ các bạn đã để ý thấy trong vài ngày gần đầy trang web này rất bấp bênh, lúc thì bị đóng cửa, lúc thì bị “suspended”, lúc thì “on” trở lại, v.v. Tất cả chỉ vì bị tấn công DdoS gì đó, và chúng tôi (thực ra là chỉ có một hai người chứ không có tôi) chống đỡ bằng đủ mọi cách, và trang web vẫn bị tấn công nặng nề. Đến khi một bạn đọc bên Đài Loan nhiệt tình trao đổi, và sau cùng thì có “quới nhân” xuất hiện từ Hà Nội có biện pháp chống đỡ hữu hiệu, và thế là trang web này hồi sinh. Do đó, tôi phải nhân dịp này gửi lời cám ơn đến bạn ấy và các bạn trong nhà mà có lẽ tôi không cần nêu tên ở đây. Chỉ hứa rằng khi gặp nhau sẽ thiết đãi một bữa để gọi là tạ ơn. Thành thật cám ơn các bạn.

Kế đến, tôi muốn có vài dòng cám ơn các học viên và các bạn tôi đã tiếp xúc trong gần 10 ngày qua. Thế làworkshop về phương pháp định lượng trong khoa học xã hội đã kết thúc chiều hôm qua (23/12). Một workshop làm vào dịp cuối năm với bao nhiêu công việc bề bộn mà có đến 120 người tham dự suốt 5 ngày liền, từ sáng đến chiều, làm việc nghiêm túc, làm tôi cảm động. Như tôi nói theo kiểu nói của người Úc, các bạn là truth believers. Trong suốt 5 ngày đó, các bạn học viên đã tìm hiểu về những khái niệm khoa học, kĩ năng thiết kế nghiên cứu, kĩ năng phân tích và báo cáo có thể ứng dụng trong nghiên cứu khoa học xã hội. Hi vọng rằng các bạn đã tiếp cận và học hỏi vài điều quan trọng từ workshop này. Sự hiện diện suốt 5 ngày của các bạn cũng là niềm khích lệ cho cá nhân tôi và ban tổ chức. Do đó, nhân dịp cuối năm và Giáng sinh, tôi muốn bày tỏ cám ơn đến các bạn đã đến tham dự và có nhiều ý kiến hào hứng.

Tôi cũng cám ơn lãnh đạo Đại học Quốc gia TPHCM đã ủng hộ và yểm trợ tinh thần, cám ơn Trung tâm Đào tạo nguồn nhân lực (chrd.edu.v) đã tổ chức workshop một cách chuyên nghiệp và quá hiếu khách với tôi. Tôi cũng không quên cám ơn Bs Trần Quý Phi đã giúp đỡ rất nhiệt tình trong lớp học qua những bài giảng, Bs Hà Tấn Đức và Lê Minh Thuận đã quá nhiệt tình giúp đỡ các học viên khác trong việc sử dụng R và đóng vai trò “teaching assistant”. Không có các bạn chắc gì một mình tôi có thể đảm nhiệm workshop này, nên nói lời cám ơn chắc cũng thừa, nhưng phải nói ra ở đây.

Đây là lần đầu tiên chúng tôi thực hiện một workshop qui mô cho các bạn bên khoa học xã hội, nên chúng tôi cũng chỉ là những người đang học hỏi. Chắc chắn trong workshop ngoài vài trục trặc nhỏ về kĩ thuật (ngoài khả năng tiên lượng của chúng tôi), còn có những lúng túng về chia lớp, phân nhóm, v.v. là do chúng tôi chưa có kinh nghiệm với học viên. Chúng ta có câu “Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên”, và trong workshop này có một số bài giảng vẫn chưa thực hiện được, đơn giản chỉ vì không đủ thì giờ, và điều này thì tôi đã tiên đoán trước và nói trước, nên hi vọng các bạn thông cảm cho. Tuy nhiên, những tài liệu tham khảo, tài liệu đọc thêm, và cuốn sách mới in của tôi mà các bạn có trong tay có thể bổ sung cho những gì chưa nói hết. Hi vọng sẽ tái ngộ các bạn nay mai và chương trình sẽ còn nhiều hứa hẹn và phong phú hơn nữa.

Chuyến về quê lần này mang tiếng là dự hội nghị nhưng thật ra tôi thấy mình may mắn vì đã làm quen được với nhiều bạn. Từ lúc đáp xuống máy bay cho đến nay tính ra tôi đã nói liên tục 9 ngày liền! Hai ngày trong hội thảo “Khoa học Xã hội thời hội nhập”, 2 ngày trong chương trình CME của bệnh viện Tai Mũi Họng (TMH) và sanofi aventis, và 5 ngày trong workshop. May phước cho đến nay tôi vẫn còn “sống sót”, dù tôi nghĩ chắc vài ngày nữa sẽ trở thành bệnh nhân của một bác sĩ TMH! Trong 9 ngày đó, tôi đã có dịp quen với nhiều bạn mới và gặp lại vài bạn cũ, rất nhiều câu chuyện vui bên lề, nhưng cũng mở ra cơ hội hợp tác với các bạn mới về lĩnh vực mà tôi hiện đang quan tâm là mối liên hệ giữa cơ và xương (muscle – bone) và thành phần cơ thể (body composition). Hi vọng rằng năm tới sẽ có thêm vài bài báo khoa học về đề tài này từ Việt Nam.

Xin nói thêm rằng từ thứ Hai đến thứ Sáu tuần tới, tôi còn giảng trong workshop về Phương pháp Bayes tại Đại học Bách Khoa. Đây là workshop mang tính “kĩ thuật” một chút, nhằm giới thiệu các tiến bộ mới trong khoa học thống kê đến các bạn nào quan tâm đến việc ứng dụng chúng trong nghiên cứu khoa học. Workshop này sẽ được tổ chức theo mô hình một loạt seminars gồm khoảng 10 bài giảng về phương pháp bootstrap, meta-analysis, và Bayesian analysis. Cũng sẽ có bài giảng về R và WinBUGS. Chi tiết workshop có thể xem qua ở đây:

http://www.pgs.hcmut.edu.vn/cttintuc.php?ma_id=1628

À quên, tôi cũng xin báo tin cùng các bạn là cuốn sách Đi vào nghiên cứu khoa học của tôi đã được Nhà xuất bản Tổng Hợp TPHCM phát hành. Đây là cuốn sách tôi dành nhiều tâm huyết, và có những bài mà tôi nghĩ rất có ích cho các bạn nào quan tâm đến nghiên cứu khoa học. Chẳng hạn như có chương bàn về thế nào là một câu hỏi nghiên cứu tốt, hay như chương viết về cách trình bày powerpoint mà tôi đã giảng trong workshop trước đây. Tôi tin rằng các bạn sẽ tìm thấy nhiều thông tin có ích trong sách. Chỉ mới phát hành một tuần nhưng nhà sách đã bán được khá nhiều, cũng nhờ sự quan tâm của các bạn học viên và các đại học và trung tâm nghiên cứu. Có thể mua sách thẳng từ nhà xuất bản ở 62 Nguyễn Thị Minh Khai, Đa Kao, Q1. Các bạn có thể ghé thăm sách ở đây:

http://www.nxbhcm.com.vn/Chi-tiet-sach/623/di-vao-nghien-cuu-khoa-hoc.aspx

Lan man như thế tưởng cũng đã đủ, và bây giờ một lần nữa tôi xin nói lời cám ơn tất cả các bạn. Mến chúc các bạn một mùa Giáng sinh vui vẻ, hạnh phúc, và một năm mới an lành và nhiều may mắn.

NVT

Xếp hạng các trường ĐH ra sao?

2011-12-23T08:21:00.001-08:00

Cách đây vài ngày, tôi có hân hạnh tiếp chuyện cùng phóng viên của báo Sinh Viên Việt Nam (svvn.vn) về một câu chuyện rất thời sự: xếp hạng đại học. Thật ra, đây cũng là vấn đề tôi quan tâm, và cũng đã trình bày quan điểm mình trong cuốn sách Chất lượng giáo dục đại học nhìn từ góc độ hội nhập (in vào tháng 8 và đang tái bản). Nhưng có lẽ đây là cuộc trò chuyện đầy đủ nhất về đề tài này mà tôi có với một phóng viên báo chí. Cũng có thể nói rằng rất hiếm thấy một phóng viên nào phỏng vấn một cách tường tận và chuyên nghiệp như phóng viên bài này (nói thật nhé, chứ không phải ngoại giao). Tôi chỉ mong một ngày nào đó tôi sẽ có dịp ứng dụng những phương pháp tôi đang ấp ủ (và trình bày sơ qua trong bài này) để xếp hạng đại học, nhưng chắc ngày đó còn xa lắm :-). Xin giới thiệu cùng các bạn quan tâm. NVT

Xếp hạng các trường ĐH ra sao?

(SVVN) Bộ GD - ĐT dự kiến tiến hành xếp hạng các trường đại học trong cả nước. Nhưng cách phân hạng thế nào là khoa học và phù hợp với bối cảnh của nền giáo dục đại học Việt Nam? Sinh Viên Việt Nam có cuộc trò chuyện với GS. TS Nguyễn Văn Tuấn, ĐH New South Wales (Australia), người dành nhiều thời gian nghiên cứu vấn đề này.

Vì sao cần bảng xếp hạng?

Thưa Giáo sư, nhìn vào bức tranh của nền giáo dục đại học của ta hiện nay, ông có nghĩ là chúng ta cần có một cuộc sắp xếp thứ hạng các trường đại học trong cả nước?

Tôi nghĩ, nên có một hay vài bảng xếp hạng đại học ở nước ta. Mục tiêu của các bảng xếp hạng đại học là giúp cho học sinh, sinh viên và phụ huynh có những thông tin tương đối khách quan để chọn trường học cho từng ngành nghề cụ thể. Giáo dục đại học tuy không phải là một thị trường (hiểu theo nghĩa buôn bán hàng hóa), nhưng trong thực tế, nó cũng là một thị trường dịch vụ (hiểu theo nghĩa có người cung cấp và người tiếp nhận dịch vụ) và sinh viên có thể lựa chọn. Đã có lựa chọn thì phải có tiêu chí và tiêu chuẩn, do đó, các bảng xếp hạng đại học là cần thiết. Hiện nay, Việt Nam đã có trên 300 trường đại học (con số vẫn còn gia tăng), người dân có quyền đặt câu hỏi, trường đại học nào tốt trong lĩnh vực nào. Bảng xếp hạng đại học sẽ trả lời câu hỏi cấp thiết đó cho học sinh, sinh viên và phụ huynh.

Các bảng xếp hạng các trường đại học trên thế giới cũng khá đa dạng. Vì sao có việc này, thưa Giáo sư?

Đúng là các bảng xếp hạng đại học rất đa dạng và có khi cũng rất khó diễn giải. Vấn đề xuất phát từ tầm nhìn và phương pháp của nhóm xếp hạng. Có nhóm như ĐH Giao thông Thượng Hải (Trung Quốc) thì quan tâm đến nghiên cứu khoa học, nên tiêu chí xếp hạng của họ đặt nặng vào công bố quốc tế và các giải thưởng lớn như giải Nobel và Fields, hay những công trình nghiên cứu công bố trên các tập san danh tiếng như Nature và Science, nhưng cũng có nhóm thì cho rằng, “danh tiếng” là cái gì - phải được đánh giá của những người trong ngành giáo dục, nên tiêu chí này được đặt vào trọng tâm.

Kế đến là vấn đề phương pháp, do mỗi nhóm sử dụng một phương pháp độc lập, nên kết quả xếp hạng có khi rất khác nhau. Ngay cả sử dụng cùng một phương pháp nhưng có khi trọng số khác nhau nên kết quả cũng rất khác nhau. Nói chung, chúng ta không biết chính xác phương pháp xếp hạng của họ ra sao, nhưng tôi biết rằng, họ sử dụng các thuật toán thống kê để ước tính các trọng số (dựa vào mô hình nào đó) và trọng số thì tuỳ thuộc vào cỡ mẫu đại học, nhưng mẫu nghiên cứu thì rất khác nhau giữa các nhóm, nên kết quả xếp hạng khác nhau giữa các nhóm là điều có thể hiểu được.

Về mặt cá nhân, ông đánh giá cao bảng xếp hạng nào nhất? Vì sao?

Tôi không đánh giá cao các bảng xếp hạng đại học vì tôi nghi ngờ phương pháp xếp hạng của họ. Tuy nhiên, xét về phương diện khoa học và phương pháp, tôi đánh giá cao cách làm của nhóm bên Hà Lan và MacLean (Canada).
Có người nói rằng, những danh sách xếp hạng đại học của thế giới chủ yếu phục vụ cho mục tiêu thương mại, chứ không phải khoa học. Giáo sư có đồng ý với điều này?
Tôi cũng nghĩ vậy, nhưng có lý do để các bảng xếp hạng phải tồn tại. Như nói trên, các bảng xếp hạng này phục vụ cho mục tiêu chọn trường. Nhưng trong môi trường cạnh tranh giữa các đại học, mỗi đại học phải tự mình đánh giá chất lượng, nếu không, sẽ có người khác đánh giá. Các bảng xếp hạng này ra đời là nhằm đáp ứng mục tiêu đánh giá đó. Tôi không thấy có lý do khoa học nào trong việc xếp hạng đại học cả.

Theo ông, để xếp hạng một đại học, tiêu chí nào là quan trọng nhất? Và vì sao?

Tiêu chí nào quan trọng còn tùy vào mục tiêu của đại học. Trong điều kiện kinh tế - xã hội Việt Nam, sứ mệnh của phần lớn đại học chủ yếu là đào tạo, thì các tiêu chí đào tạo phải đặt lên hàng đầu. Đối với các nước tiên tiến như Mỹ, châu âu và một số nước châu Á (như Nhật, Hàn Quốc) thì một số đại học có sứ mệnh chính là nghiên cứu khoa học và do đó, tiêu chí nghiên cứu khoa học phải đặt lên hàng đầu. Nhưng các nhóm xếp hạng đại học ít quan tâm đến sự khác biệt giữa hai sứ mệnh, mà họ chỉ có những tiêu chí và trọng số cho tiêu chí chung. Theo tôi, đã là “đại học” thì cần phải có sứ mệnh theo tinh thần Humboldt (mô hình đại học đề cao tự do học thuật - PV) và do đó, tiêu chí nghiên cứu khoa học phải tương đương hoặc cao hơn so với với tiêu chí đào tạo.

Tại sao một trong những tiêu chí thường được các tổ chức bình xét lựa chọn, đó là tỷ lệ sinh viên ra trường có việc làm? Theo ông, các đại học của Việt Nam có thể tính đến yếu tố này?

Yếu tố này cũng quan trọng vì nó nói lên nhiều điều, kể cả chất lượng đào tạo và sự tương tác giữa trường đại học và kỹ nghệ. Các chương trình đào tạo có chất lượng thường giúp sinh viên tốt nghiệp dễ tìm việc làm hơn các chương trình đào tạo không bám sát vào nhu cầu kinh tế và công nghệ. Đại học không thể tồn tại như một ốc đảo mà cần phải tương tác với xã hội, do đó, một số trường có chương trình cho sinh viên đi thực tập ở các công ty trước khi ra trường (giống như bên y khoa, sinh viên phải thực tập trước khi ra trường) và việc này tạo điều kiện cũng như nâng cao khả năng tìm việc cho cho sinh viên sau khi tốt nghiệp.

Ở Việt Nam, đây là vấn đề khó, vì hình như nhiều chương trình đào tạo không theo sát nhu cầu xã hội, cho nên hơn phân nửa sinh viên ra trường phải được đào tạo lại về chuyên môn. Vấn đề ở Việt Nam là các trường đại học không có những khảo sát thường xuyên để biết bao nhiêu sinh viên tốt nghiệp có thể tìm được việc làm và thời gian từ lúc tốt nghiệp đến lúc tìm được việc là bao lâu. Khó khăn thì có đấy, nhưng không phải là không làm được.

Để Việt Nam có một bảng xếp hạng tốt

Bộ GD - ĐT cho rằng, cần có phân hạng để học sinh có thể chọn được trường nào tốt, trường nào chưa tốt; doanh nghiệp sẽ biết được trường nào đào tạo ổn, trường nào thì chưa... Giáo sư có ý kiến gì về điều này?

Tôi không rõ khái niệm “phân hạng” này dựa vào nguyên lý nào, và cũng không biết rõ ý định của Bộ GD - ĐT. Do đó, tôi không có ý kiến gì. Nhưng tôi thấy không nên phân nhóm với hàm ý nói trường A tốt hơn trường B, mà không dựa trên cơ sở khoa học nào. Làm như thế là một cách gán nhãn hiệu, hay ví von hơn là ra một “chẩn đoán” cho trường, mà mỗi chẩn đoán hay mỗi nhãn hiệu có khi là một bản án!

Ở Australia, các trường đại học cũng tự hình thành nhóm. Chẳng hạn như nhóm G8, gồm 8 trường đại học lâu đời và chuyên về nghiên cứu, còn các đại học khác cũng tự hình thành từng nhóm để tranh thủ ngân sách và ủng hộ của công chúng. Họ tự phân nhóm chứ không phải Nhà nước làm, và mục tiêu không phải là để ra tín hiệu cho doanh nghiệp, mà là để kiểm soát nguồn tài trợ cho nghiên cứu và đào tạo.

Theo Giáo sư, để Việt Nam có một bảng xếp hạng các trường đại học, thì cách làm thế nào sẽ là hợp lý?

Đây là vấn đề khó khăn, vì đòi hỏi phải thống nhất về phương pháp. Nhưng phương pháp là vấn đề có thể giải quyết được. Theo tôi, cách tiếp cận phải qua 3 giai đoạn.

Giai đoạn 1 là làm nghiên cứu, thu thập dữ liệu liên quan đến chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học. Từ nghiên cứu có thể dùng các mô hình thống kê để ước tính trọng số cho mỗi tiêu chí và từ đó hình thành một mô hình xếp hạng.

Giai đoạn 2 là kiểm tra mô hình xếp hạng cho các đại học, xem độ chính xác và tin cậy của mô hình này ra sao. Nếu các tiêu chuẩn về phương pháp và mô hình được đáp ứng, thì giai đoạn 3 là triển khai và xếp hạng. Thật ra, cách tiếp cận này cũng là một cách làm khoa học nhất. Nhưng cách tiếp cận này đòi hỏi người làm phải am hiểu phương pháp nghiên cứu và phân tích dữ liệu.

Việc xếp hạng do Bộ GD - ĐT đứng ra làm có hợp lý?

Theo tôi, Bộ GD - ĐT không nên đứng ra làm xếp hạng, mà phải ủy nhiệm cho một trung tâm độc lập làm. Trung tâm này phải quy tụ những chuyên gia có kinh nghiệm về giáo dục đại học, các chuyên gia về phân tích định lượng trong giáo dục và cần phải có đại diện của Nhà nước, doanh nghiệp và nghiên cứu sinh. Trên thế giới, theo tôi biết, không có Bộ Giáo dục nào đứng ra làm việc xếp hạng đại học cả vì làm như thế thì chẳng khác gì vừa đá bóng vừa thổi còi. Tốt hơn hết là Bộ nên ủy nhiệm cho một hội đoàn chuyên môn nghiên cứu và đánh giá đại học, nhưng hội đoàn này phải làm đúng quy trình và có kinh nghiệm trong phương pháp định lượng.

Theo Giáo sư, yếu tố then chốt để có một bảng xếp hạng phản ánh đúng thực chất thể trạng của từng trường ở ta, là gì? Năng lực của ta thế nào trong việc có được “yếu tố then chốt” đó?

Yếu tố then chốt và quan trọng nhất trong xếp hạng là phương pháp luận. Không thể nào làm xếp hạng một cách đơn giản được, bởi vì giáo dục đại học là một hệ thống rất phức tạp. Phương pháp xếp hạng phải đáp ứng được tính phức tạp đó. Trên thế giới, người ta cũng làm những bảng xếp hạng bệnh viện và kinh nghiệm cho thấy cần phải nghiên cứu hết sức cẩn thận trước khi ra bảng xếp hạng. Trong quá trình nghiên cứu, khoa học thống kê đóng vai trò số 1 vì chỉ có mô hình thống kê mới có thể cho ra những trọng số đáng tin cậy và khách quan nhất.

Từng có lúc rộ lên chuyện Việt Nam muốn có đại diện đứng trong top 200 trường đại học hàng đầu thế giới. Theo Giáo sư, chuyện này có thể trở thành hiện thực không và bằng cách nào?

Theo tôi thì Việt Nam ta khó có thể có một đại học trong danh sách “top 200”, hay thậm chí “top 500”. Nghiên cứu khoa học ở các đại học lớn nước ta còn quá ư khiêm tốn cả về số lượng lẫn chất lượng. Mỗi năm, cả nước chỉ công bố được khoảng 1.000 bài báo khoa học trên các tập san quốc tế, mà những bài báo này nói chung có chất lượng thấp. Nghiên cứu công bố ở trong nước thì chất lượng còn có nhiều vấn đề hơn. Chúng ta còn thiếu những nhà khoa học thật sự có tiếng tầm thế giới (hiểu theo nghĩa gây ảnh hưởng quan trọng), chứ chưa nói đến nhà khoa học đoạt giải Nobel. Chất lượng đào tạo thì chưa cao như báo chí đã phản ảnh nhiều lần. Chỉ với hai tiêu chuẩn đó, đại học Việt Nam còn rất xa mới đạt được đẳng cấp “top 200”.

Muốn trở thành đại học đẳng cấp “top 200”, tôi nghĩ, có nhiều việc cần phải làm, nhưng trước mắt thì phải nâng cao khả năng nghiên cứu khoa học và chất lượng đào tạo. Thứ nhất là phải đầu tư cho nghiên cứu khoa học tiên tiến, chứ không phải những nghiên cứu “làng nhàng”. Thứ hai là phải nâng cao trình độ của giảng viên và giáo sư. Hiện nay, chỉ có 15% giảng viên đại học có bằng tiến sĩ (trong khi đó ở các đại học đẳng cấp quốc tế thì tỉ lệ này là 80 thậm chí 90%). Thứ ba, là phải tuyển dụng các giáo sư và nhà khoa học nổi tiếng từ nước ngoài tham gia giảng dạy và nghiên cứu ở đại học Việt Nam. Thứ tư là phải rà soát lại các chương trình đào tạo đúng với chuẩn mực quốc tế. Với tình hình hiện nay, tôi nghĩ rất khó thực hiện 4 việc làm trên vì định chế và cơ chế quản lý giáo dục đại học ở Việt Nam còn là một “hàng rào” cản trở phát triển.

Lê Ngọc Sơn

Nhìn qua nhiều đại học ở Việt Nam, kể cả đại học lớn nhất, người ngoài có thể cảm nhận đó là trường trung học cấp 4, chứ không phải đại học đúng nghĩa. Một đại học đúng nghĩa ngoài nghiên cứu khoa học và chương trình đào tạo, còn là một môi trường trí thức, giáo sư và sinh viên tự do tranh luận về các vấn đề quốc gia và quốc tế, có sinh hoạt học thuật tích cực. Đó là những điểm mà các đại học Việt Nam còn thiếu hay chưa có”.(GS. TS Nguyễn Văn Tuấn)

Nguồn: http://www.svvn.vn/vn/news/giaoduc/4122.svvn

Giới thiệu sách mới “Đi vào nghiên cứu khoa học”

2011-12-18T07:58:00.001-08:00

Xin hân hạnh cuốn sách mới nhất của tôi do Nhà xuất bản Tổng Hợp TPHCM ấn hành vào hôm thứ Bảy vừa qua. Đây là cuốn sách bàn về những vấn đề thiết thực trong nghiên cứu khoa học mà có lẽ bất cứ ai đang quan tâm đến khoa học, nhất là sinh viên và nghiên cứu sinh, đều có thể tìm thấy vài điều có ích.

Đây là cuốn sách thứ 9 của tôi đã in ở Việt Nam. Cuốn trước bàn về chất lượng giáo dục (sắp tái bản), nhưng cuốn này bàn về làm khoa học. Đối tượng chính của cuốn sách này là các bạn sinh viên và nghiên cứu sinh. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng có thể tìm thấy trong sách nhiều thông tin đáng quan tâm, như làm thế nào để đánh giá một câu hỏi nghiên cứu (research question), thế nào là bài báo khoa học, làm thể nào để thành công trong khoa học, cách viết bài báo khoa học, cách trình bày báo cáo trong hội thảo quốc tế, v.v.Những chủ đề này được sằp xếp thành 2 chủ đề: khoa học & đạo đức khoa học, và công bố quốc tế. Đây là hai chủ đề cũng đang rất "thời sự" ở nước ta.

Xin nói thêm rằng đây là cuốn sách do Thời báo Kinh tế Sài Gòn biên tập (nằm trong Tủ sách Kiến Thức), và Nhà xuất bản Tổng Hợp ấn hành. Nhân dịp này tôi muốn có lời cám ơn chân thành đến anh Nguyễn Công Thắng (Thời báo Kinh tế Sài Gòn) đã dành thời gian biên tập cuốn sách. Tôi cũng cám ơn chị Thanh Hương và Nhà xuất bản Tổng Hợp đã nhiệt tình ủng hộ để cuốn sách đến tay các bạn đọc vào dịp cuối năm, và các học viên trong workshop về phương pháp định lượng trong khoa học xã hội. Các bạn có thể xem đây là món quà đầu Tết của tôi đến các bạn vậy.

Sách chỉ 305 trang, được in theo khổ 13 x 19 cm, với giá bán lẻ là 65,000 đồng. Các bạn có thể mua sách trực tiếp tại Nhà xuất bản, số 62 Nguyễn Thị Minh Khai, Quận I, số điện thoại 382 96764 hoặc 382 5713, website: www.nxbhcm.com.vn.

Xin mời các bạn ủng hộ!

Nguyễn Văn Tuấn

====

Lời giới thiệu

Ở kỷ nguyên tin học này, một em học sinh phổ thông ở nước ta cũng có thể nói được rằng khoa học là nền tảng của sự phát triển xã hội và nghiên cứu khoa học, do vậy, là hoạt động vô cùng quan trọng. Nhưng, thế nào là nghiên cứu khoa học, và đâu là “thước đo” trong nghiên cứu khoa học, hoặc thế nào là văn hóa khoa học… thì ngay cả nhiều người có học vị cao ở bậc đại học cũng không trả lời ổn thỏa.

Không chỉ đối với những vấn đề mang tính khái quát như vậy mà cả với những câu hỏi cụ thể như: làm sao để viết một bài báo khoa học, trích dẫn tài liệu phải theo cách thức nào, vì sao phải công bố rộng rãi một công trình nghiên cứu, hoặc thế nào là đạo văn, “đạo số liệu”… cũng khó tìm được câu trả lời rành mạch, đúng đắn.

Trong khi đó, thực tế lại đang diễn ra tình trạng rất đáng buốn, đáng lo trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, từ chuyện “làm khoa học” bằng cách… đạo văn, điều tra cẩu thả, không đúng phương pháp, thậm chí có nhưng cơ quan quản lý đưa ra nhiều quy định hành chính gọi là dựa trên “cơ sở khoa học” mà thật ra chẳng khoa học tí nào!

Có lẽ nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là văn hóa khoa học nước ta chưa được như các nước tiên tiến, trong đó có phần do lâu nay chúng ta thiếu các chương trình giảng dạy, sách báo, tài liệu hướng dẫn, giải thích về bản chất cũng như cách thức tiến hành nghiên cứu khoa học. Như vậy, để có thể nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu khoa học, gia tăng sự hiện diện của khoa học VN trên trường quốc tế, rõ ràng cần phải nâng cao nhận thức về ý nghĩa của hoạt động nghiên cứu khoa học, mở rộng tầm hiểu biết chung về phương pháp nghiên cứu khoa học.

Với mong mỏi được đóng góp một phần nhỏ trong công việc ấy, từ nhiều năm qua, Giáo sư Nguyễn Văn Tuấn, hiện công tác tại Viện nghiên cứu Y khoa Garvan – Úc, đã viết nhiều bài đăng trên các tờ báo trong nước như: Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Tuổi Trẻ, Tia Sáng, Thanh Niên, VietNam Net… liên quan đến nghiên cứu khoa học, trên cơ sở cung cấp các kiến thức cũng như những kinh nghiệm làm nghiên cứu khoa học trong nhiều năm của tác giả.

Cuốn sách này ra đời trên cơ sở tập hợp những bài viết về hai nội dung chính: nghiên cứu khoa học và việc công bố kết quả nghiên cứu khoa học. Trong phần đầu, tác giả cố gắng làm rõ các khái niệm cốt yếu như “hoạt động nghiên cứu khoa học”, “cơ sở khoa học”, cách xác định đề tài nghiên cứu, vấn đề đạo đức khoa học, văn hóa khoa học… Về phương diện công bố kết quả nghiên cứu khoa học, tác giả chủ yếu tập trung vào hình thức bài báo khoa học đăng trên tập san quốc tế. Do khuôn khổ có giới hạn của bài viết đăng trên báo đại chúng cho nên tác giả thường đề cập đến các vấn đề một cách tổng quát, căn bản, và mặt khác, vốn là nhà nghiên cứu trong lĩnh vực y sinh học cho nên khi khai triển vấn đề cũng như khi đưa ra dẫn chứng, tác giả thường dựa nhiều vào các nghiên cứu ngành y sinh học. Tuy vậy, những yêu cầu cơ bản, những nội dung thiết yếu trong nghiên cứu khoa học nói chung và cách thức công bố kết quả nghiên cứu khoa học đều được tác giả trình bày một cách rõ ràng, có hệ thống theo các chuẩn mực quốc tế bằng một văn phong sáng sủa, dễ hiểu, lập luận chặt chẽ, dẫn liệu phong phú, đáng tin cậy. Xét về phương diện phổ biến kiến thức thì đó chính là những ưu điểm của tác giả.

Trong thực tế, hoạt động nghiên cứu khoa học vốn đa dạng, phức tạp, và có sự khác biệt nhất định giữa nghiên cứu trong khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Việc công bố kết quả nghiên cứu khoa học cũng được thể hiện dưới nhiều hình thức khác như: luận văn, sách biên khảo, công trình điền dã, điều tra xã hội học… Nói chung, còn nhiều nội dung cần được đề cập cặn kẽ, đầy đủ hơn nữa, và để có thể chuyển đạt đầy đủ những nội dung đó hẳn sẽ cần đến nhiều cuốn sách, tài liệu hướng dẫn khác trong tương lai. Thiết nghĩ, đó là công việc chung của giới khoa học nước ta.

Riêng với cuốn sách này, hy vọng nó sẽ giúp ích cho những người mới bước vào nghiên cứu khoa học, đặc biệt là với các bạn sinh viên, qua việc cung cấp những thông tin, những kiến thức phổ thông, cần phải có để làm hành trang trên con đường nghiên cứu khoa học – con đường vốn không ít cam go, thử thách mà cũng rất đáng tự hào.

Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách này cùng quý độc giả.

Saigon Times Books

====

Mục lục

Lời nói đầu

I. Về Khoa học và đạo đức khoa học

1. Thế nào là nghiên cứu khoa học

2. Cách đặt câu hỏi nghiên cứu

3. Thế nào là cơ sở khoa học

4. Văn hóa khoa học

5. Đạo đức khoa học

6. Gian lận và vi phạm đạo đức trong khoa học

7. Đạo văn trong hoạt động khoa học

8. Một trường hợp gian lận khoa học tại Úc và những bài học

II. Về Công bố quốc tế

9. Thế nào là một bài báo khoa học

10. Cách viết báo cáo khoa học cho các tập san khoa học quốc tế

11. Tài liệu tham khảo trong nghiên cứu khoa học

12. Vấn đề tác giả bài báo khoa học

13. Tám lý do cho công bố quốc tế

14. Tại sao bài báo khoa học bị từ chối?

15. Kỹ năng mềm cho nhà khoa học

16. Kĩ năng trình bày báo cáo trong hội nghị khoa học

17. Làm cách nào để thành công trong khoa học

18. Làm cách nào để thành công trong khoa học thật

Thay cho lời bạt: Khoa học Việt Nam: nhu cầu đổi mới tư duy

Hội thảo “Khoa học xã hội thời hội nhập”

2011-12-16T16:12:00.002-08:00

Thế là Hội thảo “Khoa học xã hội thời hội nhập” đã kết thúc có thể nói là tốt đẹp. Hội thảo diễn ra trong 2 ngày 15/12 và 16/12. Ngày đầu là chương trình chính, ngày thứ hai là workshop và tham quan (tôi không đi tham quan, vì phải lo làm workshop). Tôi có cơ hội quen biết với nhiều bạn bè, nên muốn ghi lại đây vài dòng nhật kí.

Hội thảo được khai mạc rất hoàng tráng tạ hội trường của Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đến tham dự phiên khai mạc có anh Phan Thanh Bình (GĐ Đại học Quốc gia TPHCM), ba giáo sư KHXH từ Trung Quốc (trong đó có một người từ ĐH Thanh Hoa), Gs Hồ Sỹ Quí (Hà Nội), Gs Ngô Văn Lệ (nguyên hiệu trưởng trường ĐH KHXH & NV), Gs Trần Văn Đoàn (Đại học Quốc gia Đài Loan), v.v.

Đây là lần đầu tiên tôi tham dự hội nghị KHXH với tư cách là khách mời, nên học được rất nhiều điều hay ho và mới lạ. Không giống như những hội nghị bên y khoa, trong hội nghị này có phiên khoáng đại và phiên chuyên đề. Phiên khoán đại có 5 bài giảng, và cứ mỗi bài giảng thì có một bài phản biện. Mỗi bài giảng là 15 phút, và bài phản biện 5 phút. Tôi được giao nhiệm vụ phản biện bài của Gs Trần Ngọc Thêm, và vì lần đầu tôi không biết làm sao, nên tôi soạn hẳn một bài bằng powerpoint slides để bình luận trong vòng 5 phút. Có lẽ cách làm của tôi khác với mọi người khác, vì người ta chỉ đứng lên và nhận xét chứ không làm slides như tôi. Tôi cũng được mời nói một bài (mà tôi đã trình bày trong một abstract). Trong bài đó tôi có nói đến một con số rằn chỉ có <2% những bài báo của VN trên các tập san quốc tế có liên quan đến KHXH, trong khi đó trên 50% những bài báo trong nước thì liên quan đến KHXH. Con số này có vẻ thu hút sự chú ý của báo chí, nên họ đăng nhiều chỗ (xem dưới đây 2 bài). Thật ra, bài của tôi đặt ra nhiều vấn đề nóng bỏng về phương pháp nhưng báo chí có vẻ không thích những vấn đề đó; họ chỉ thích có cái gì làm bản tin. Kể ra cũng là một kinh nghiệm báo chí thú vị!

Trong mỗi phiên chuyên đề, cũng có 2-3 báo cáo, nhưng không có phản biện mà chỉ có vấn đáp thông thường. Tôi được vinh dạnh điều hành một phiên cùng với chị Kim Chuyên. Trong phiên chuyên đề này, tôi gặp chị Từ Huy nói về bài giảng trong đại học rất thú vị và gây ra nhiều thảo luận nhất. Đây là lần đầu tiên tôi gặp chị ấy dù đã đọc nhiều bài của chị ấy từ lâu, và lần gặp này để lại nhiều ấn tượng đẹp. Đó là một người dân Huế, ăn nói năng nhẹ nhàng nhưng hàm chứa một sự dứt khoát không khoan nhượng, có kiến thức rộng, và có nhiều ý tưởng hay.

Phiên chuyên đề này có nhiều ý tưởng và bình luận của nhiều người khác làm tôi … giật mình. Chẳng hạn như có ý kiến của một giáo sư nói thẳng rằng VN chúng ta rất khó làm nghiên cứu KHXH, bởi vì đảng viên phải nói, làm và viết theo nghị quyết của Đảng, và thế thì làm sao có tư duy hay ý tưởng độc lập được. Lại có ý kiến nói thẳng rằng VN chưa có một nền KHXH đúng nghĩa! Tôi thì chỉ biết lắng nghe và theo dõi tranh luận.

Trong hội thảo này tôi có dịp gặp các giáo sư Trung Quốc. Tôi thấy họ tham dự rất nghiêm túc, lắng nghe và ghi chép cẩn thận. Họ rất lịch sự (chứ không thô lỗ như báo chí phản ảnh trong các hội nghị khác). Họ không biết nói tiếng Anh, chẳng biết tiếng Việt, nên phải có một em nghiên cứu sinh Việt Nam làm phiên dịch. Em này tên là Thơ, rất giỏi tiếng Hoa và tiếng Anh, nói tiếng Hoa mà tôi cứ tưởng em là … người Hoa! Các giáo sư Trung Quốc tỏ ra ngạc nhiên là họ biết VN còn quá ít, vì khi qua hội thảo này họ mới biết VN có nhiều nét văn hoá khác với Tàu! Có ý kiến nói về giả thuyết Kinh Dịch khởi nguồn từ phương Nam, và một ông giáo sư TQ là giám đốc trung tâm nghiên cứu Kinh Dịch nói rằng ông cũng biết giả thuyết đó và rất thú vị khi học thêm những dữ liệu và lí giải từ các nước khác, kể cả Việt Nam. Họ còn nói rằng những vấn đề KHXH mà VN đang gặp phải hiện nay cũng chính là những gì Trung Quôc đã đương đầu 20 năm trước. Tôi rất ấn tượng khi thấy họ phát biểu (bằng tiếng Hoa và qua thông dịch) rất “quốc tế”, rất ngoại giao và học thuật. Thế mới biết không phải giáo sư TQ nào cũng thô lỗ như thấy trong các hội nghị về biển Đông.

Nói tóm lại, tôi đã có một buổi “sinh hoạt” học thuật thú vị với tư cách và khách mời. Điều làm tôi phấn chấn là có dịp chia sẻ những kinh nghiệm về phương pháp với các bạn nghiên cứu sinh trẻ. Hi vọng rằng hội thảo sẽ còn tiếp tục trong tương lai để trở thành một diễn đàn về KHXH có uy tín ở Việt Nam.

NVT

===

http://phapluattp.vn/20111216121544995p0c1019/khoa-hoc-xa-hoi-khong-phat-trien-duoc-vi-bao-thu.htm

Khoa học xã hội không phát triển được vì bảo thủ

“Khoa học xã hội (KHXH) Việt Nam còn khép kín, chưa thật sự phát triển, mang nặng tư tưởng tự kỷ, ỷ lại.

Trước các ý tưởng, lý thuyết của KHXH phương Tây, chúng ta thường ít đặt vấn đề nghiên cứu, trao đổi, tranh luận một cách nghiêm túc và khoa học. Chính chúng ta đã dựng nên một hàng rào về nhận thức, điều đó làm KHXH khó thể phát triển như một ngành khoa học thật sự”. PGS-TS Phan Thanh Bình, Giám đốc ĐH Quốc gia TP.HCM, đã nhận định như trên tại hội thảo khoa học quốc tế Khoa học xã hội thời hội nhập do ĐH Quốc gia TP.HCM tổ chức hôm qua (15-12) với sự tham dự của nhiều nhà khoa học Việt Nam, Úc, Trung Quốc và Đài Loan.

GS-TSKH Trần Ngọc Thêm, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo ĐH Quốc gia TP.HCM, chỉ ra rằng do KHXH có tính phổ biến nên rất hay bị coi thường, xem nhẹ tới mức bất công. Sự coi thường này dẫn đến nhiều hệ lụy, đó là tình trạng bình dân hóa, tầm thường hóa và chính trị hóa KHXH.

Nhiều nhà khoa học cho rằng chúng ta đang thiếu đội ngũ có trình độ chuyên môn cao và sự hạn chế về ngoại ngữ làm cho cán bộ giảng viên thiếu tự tin trong các hoạt động hợp tác quốc tế. GS-TS Nguyễn Văn Tuấn, ĐH New South Wales (Úc), dẫn chứng các nghiên cứu có giá trị về KHXH xuất hiện rất nhiều trên các tạp chí trong nước nhưng lại rất ít công bố trên các tạp chí quốc tế cũng là do trình độ tiếng Anh của các nhà nghiên cứu còn quá kém. Theo TS Nguyễn Hữu Nguyên - Trung tâm Nghiên cứu kinh tế miền Nam, lực cản hội nhập của KHXH là do cơ chế áp đặt, bảo thủ, rất ít đề cập và tìm ra nguyên nhân của những sai lầm, cũng như ít sử dụng công cụ điều tra xã hội học và trưng cầu ý dân.

Để góp phần vực dậy KHXH, PGS-TS Phan Thanh Bình cho hay ĐH Quốc gia TP.HCM sẽ cố gắng tối đa để tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các ngành KHXH phát triển, khẳng định vai trò và trách nhiệm lớn lao của KHXH đối với đất nước và thế giới. Và để làm được điều này, các nhà khoa học cần nỗ lực học tập các phương pháp nghiên cứu tiên tiến của KHXH thế giới, vượt qua tính bảo thủ, sức ì của những quan điểm, thói quen cũ kỹ, thái độ giáo điều và tư tưởng ỷ lại.

Q.DŨNG

http://www.thanhnien.com.vn/pages/20111215/vn-chi-co-2-bai-bao-ve-khoa-hoc-xa-hoi-tren-tap-chi-the-gioi.aspx

VN chỉ có 2% bài báo về khoa học xã hội trên tạp chí thế giới

16/12/2011 16:17

Tại hội thảo khoa học quốc tế “Khoa học xã hội thời hội nhập” diễn ra tại Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐHQG TP.HCM) ngày 15.12, GS-TS Nguyễn Văn Tuấn (Trường ĐH New South Wales, Úc) nói: “Một điều rất nghịch lý ở Việt Nam là các nghiên cứu về khoa học xã hội hiện diện trên các tạp chí trong nước rất nhiều nhưng lại xuất hiện rất ít trên các tạp chí khoa học quốc tế. Ví dụ, năm 2004 có tới 8.408 bài báo khoa học được đăng trên tạp chí và kỷ yếu trong nước thì có đến 4.345 bài về khoa học xã hội. Trong đó chỉ chưa tới 10 bài về khoa học xã hội được đăng trên tạp chí khoa học quốc tế. Thống kê giai đoạn 1996 - 2005 cho thấy, trong tổng số 3.456 bài báo khoa học từ Việt Nam trên các tạp chí quốc tế thì chỉ có 69 bài (chiếm khoảng 2%) liên quan đến khoa học xã hội”.

Hà Ánh

Thông báo website nguyenvantuan.net tạm đóng cửa

2011-12-15T15:53:00.000-08:00

Xin kính báo cùng các bạn website nguyenvantuan.net phải dừng trong một thời gian (chưa biết bao lâu), vì bị đánh nặng quá.

Hiện nay nếu các bạn truy cập vào trang web sẽ có dòng chữ “This Account Has Been Suspended”. Lí do là mỗi lần trang web mở ra thì bị tấn công, làm ảnh hưởng đến lưu lượng giao thông của server. Quản lí server mới gửi một email báo cho biết như thế:

“Server is currently running under low and stable load but I suspect that it will start overloading as soon as account nguyenvantuan.net is unsuspended. Basically website nguyenvantuan.net is taking too much traffic and VPS doesn't have enough hardware resources to handle all those connections on Apache service. I suggest that you consider upgrading to stronger VPS plan or dedicated server to resolve this issue.”

Tạm thời tôi sẽ chuyển qua trang blog www.tuanvannguyen.blogspot.com.

NVT

Thắng lợi mới: Lá thư trên Science phản đối “bản đồ đường lưỡi bò”

2011-12-12T23:34:00.000-08:00

Xin hân hạnh giới thiệu cùng các bạn một thành quả trong việc đấu tranh chống bản đồ đường lưỡi bò (ĐLB). Đây là lá thư của một nhóm nhà khoa học trong và ngoài nước, qua sự điều phối của Gs Phạm Quang Tuấn (anh "bạn già" của tôi), gửi cho Tập san Science để phản đối tập san này đã đăng bản đồ ĐLB. Tôi cũng có một lá thư cho Science, nhưng họ chưa chịu đăng. Trước mắt xin giới thiệu lá thư của anh Phạm Quang Tuấn và bản (tạm) dịch của tôi.

Câu chuyện bắt đầu từ bài tổng quan về dân số và địa lí của X. Peng đăng trên Science vào ngàu 29/7/2011. Trong bài báo đó có in bản đồ của Trung Quốc và chèn vào bản đồ ĐLB. Tập san Science là loại tập san khoa học rất danh tiếng, có lẽ chỉ đứng sau Nature của Anh. Vì thế, sự kiện một bản đồ phi pháp như thế xuất hiện trênScience rất đáng để chúng ta – bất cứ người Việt nào – quan tâm. Nhiều nhóm viết thư phản đối. Trong đó có anh Phạm Quang Tuấn (giáo sư hoá học, Đại học New South Wales) và tôi viết thư phản đối. Lá thư của nhóm anh Tuấn gửi trước lá thư của tôi vài tuần.

Sau vài tuần gửi đi, Science trả lời rằng họ sẽ không đăng lá thư của chúng tôi. Thay vào đó, họ đăng một đính chính chung chung rằng Science không nghiêng về phe nào trong tranh chấp! Chúng tôi không chấp nhận kiểu trả lời đó. Anh Phạm Quang Tuấn viết thư phàn nàn và “đấu tranh” đến cùng, và sau vài trao đổi Science đồng ý công bố lá thư trên bản điện tử (nguyên văn lá thư có thể xem dưới đây). Khi tôi viết thư phàn nàn, Science cũng chỉ trả lời chung chung rằng họ đã đính chính. Từng làm editor nên tôi cũng biết “luật chơi” chút ít, tôi gọi điện thoại thẳng cho ban biên tập, nhưng chẳng gặp ai; thay vào đó người thư kí toà soạn nói sẽ chuyển quan tâm của tôi cho ban biên tập. Mấy tuần qua vì quá bận bịu việc hội nghị nên tôi không theo đuổi sự việc.

Nhưng may mắn thay, Science đã công bố lá thư của nhóm anh Phạm Quang Tuấn. Một giáo sư bên Pháp nhận xét rằng “Science phải đăng thư này là một thắng lợi cho người Việt và cho cả cộng đồng khoa học quốc tế, theo tôi.” Tôi cũng nghĩ thế. Tôi cho đó là một thắng lợi (ghét dùng chữ này, nhưng sự thật là khó tìm chữ nào hay hơn) cho cộng đồng khoa học Việt Nam. Lá thư là một chứng từ cho thấy giới khoa học Việt Nam không chấp nhận bản đồ ĐLB. Chính quyền Trung Quốc thường rêu rao rằng từ ngày họ công bố bản đồ ĐLB không ai phản đối, và đó là một sự đồng thuận! Dù biết rằng đó là lí luận trẻ con, nhưng khổ nỗi trong giới cầm quyền TQ có quá nhiều người chưa trưởng thành như thế. Do đó, lá thư này còn là một minh chứng cho thấy bản đồ đó không được người Việt Nam chấp nhận, bản đồ đó sai, và bây giờ thì cả thế giới đều biết.

Xin chúc mừng các bạn đã làm nên một việc rất có ý nghĩa. Đó là món quà quí báu cuối năm cho quê nhà.

NVT

Có thể xem thêm những bài dưới đây:

Lạm dụng khoa học để hợp lí hóa bản đồ đường lưỡi bò

Science sẽ không đăng bài viết có “đường lưỡi bò” ?

Phản đối đường lưỡi bò

====

http://www.sciencemag.org/content/333/6042/581/reply#sci_el_16125

Concern over the South China Sea

Tuan Quang Pham Liem Nguyen, Minh Khanh Nguyen, Tien Khoa Dao, Anh Tuan Kiet Hoang, Quang Thiep Lam, Suan Li Mai, Dang Hung Nguyen, Duc Hiep Nguyen, Van Hieu Nguyen, Luong Quang Nguyen, Thanh Van Tran, Duy-Thoai Pham

School of Chemical Engineering, University of New South Wales, Sydney, NSW 2166, Australia

In "China's demographic history and future challenges" (special section on Population, Review, X. Peng, 29 July 2011, p. 581), the maps of China show a U-shaped curve enclosing most of the South China Sea and its islands (the Paracels and Spratlys), clearly implying that the colored area within the curve belongs to China. However, these islands are subject to territorial disputes between China, Vietnam, the Philippines, Malaysia, and Taiwan. To show these islands unambiguously as Chinese territory is therefore questionable, especially when they are almost uninhabited and irrelevant to the population study in the Review.

The U-shaped curve in the map is even less justifiable. It appears only in Chinese maps and has been claimed by Chinese authors to represent China's traditional maritime boundaries (1). It was used officially by China (2) to claim "sovereign rights and jurisdiction" over the resources of the South China Sea. Wherever it appears, such as in Figure 1 from (2), this curve blatantly infringes other countries' 200–nautical-mile exclusive economic zones (EEZs) as recognized by international law (3). It extends beyond the mid-line between the disputed islands and other countries' coastlines, and thus constitutes a much wider claim than the waters associated with these islands.

China's unilateral claim over vast expanses of ocean is unprecedented in world history and violates the United Nations Law of the Sea (3), which all nations surrounding the South China Sea, including China, have ratified. That China pushes this claim seriously is not in doubt, as evidenced by recent incidents in which Chinese vessels harassed Vietnamese oil exploration ships well inside Vietnam's EEZ (4).

No other nation recognizes China's U-shaped maritime border. Indonesia and the Philippines have officially expressed concern (5, 6). The U.S. Senate passed a unanimous resolution deploring China's actions (7). There is no justification for such a controversial, and, in terms of international law, illegal feature in a scholarly paper. One can only hope that its presence was not due to political pressure.

Tuan Quang Pham

School of Chemical Engineering, University of New South Wales, Sydney, NSW 2166, Australia.

Liem Nguyen, Minh Khanh Nguyen

Case Western Reserve University, Cleveland, OH 44106, USA.

Tien Khoa Dao

Institute for Nuclear Science and Technology, Ha Noi, Vietnam.

Anh Tuan Kiet Hoang

Commissariat à l'Energie Atomique et aux Energie, Cadarache 13108, France.

Quang Thiep Lam

Thang Long University, Hanoi, Vietnam.

Suan Li Mai

Institute of Physics, Polish Academy of Sciences, 02-666 Warsaw, Poland.

Dang Hung Nguyen

University of Liege, 4000 Liege, Belgium.

Duc Hiep Nguyen

NSW Office of Environment and Heritage, Sydney, NSW 1232, Australia.

Van Hieu Nguyen

University of Technology and Management, Hanoi, Vietnam.

Luong Quang Nguyen

Commissariat à l'Energie Atomique et aux Energie, 91191 Saclay, France.

Thanh Van Tran

Université Paris-Sud, 91405 Orsay, France.

Duy-Thoai Pham

Charité University Medicine Berlin, Berlin, Germany.

References

1. J. Li, D. Li, Ocean Dev. Int. Law 34, 287 (2003).

2. China's Communication to the Commission on the Limits of the Continental Shelf (CLCS), 7 May 2009; www.un.org/Depts/los/clcs_new/submissions_files/mysvnm33_09/chn_2009re_mys_vnm_e.pdf.

3. United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS); www.un.org/Depts/los/convention_agreements/texts/unclos/closindx.htm.

4. "Vietnam says China fishing boat rams research ship," The Straights Times, 9 June 2011; www.straitstimes.com/BreakingNews/SEAsia/Story/STIStory_678024.html.

5. Indonesia's Communication to the Commission on the Limits of the Continental Shelf (CLCS), 8 July 2010; www.un.org/Depts/los/clcs_new/submissions_files/mysvnm33_09/idn_2010re_mys_vnm_e.pdf.

6. The Philippines's Communication to the Commission on the Limits of the Continental Shelf (CLCS), 5 April 2011; www.un.org/Depts/los/clcs_new/submissions_files/mysvnm33_09/phl_re_chn_2011.pdf.

7. Sen. J. Webb, "U.S. Senate unanimously 'deplores' China's use of force in South China Sea," 27 June 2011;http://webb.senate.gov/newsroom/pressreleases/06-27-2011.cfm.

Conflict of Interest:

None declared

====

Bản dịch (tôi tạm dịch nhanh trước khi làm chuyện khác):

Quan tâm về biển Đông

School of Chemical Engineering, University of New South Wales, Sydney, NSW 2166, Australia

Trong bài "Lịch sử dân số và thách thức tương lai của Trung Quốc" (của tác giả X. Peng, trên đặc chương về dân số, số ra ngày 29/7/2011, trang 581), có in bản đồ Trung Quốc với một đường cong hình chữ U bao trùm phần lớn biển Đông và các hòn đảo trong vùng (Hoàng Sa và Trường Sa), với hàm ý rõ ràng rằng khu vực tô màu bao bọc bởi đường cong đó thuộc về Trung Quốc. Tuy nhiên, những hòn đảo này còn đang trong vòng tranh chấp giữa Trung Quốc, Việt Nam, Phi Luật Tân, Mã Lai Á, và Đài Loan. Công bố bản đồ hình chữ U như là một cách xác quyết rằng đó là lãnh hải của Trung Quốc là đáng nghi ngờ, đặc biệt trong điều kiện các đảo đó hầu như không có cư dân.

Càng khó biện minh hơn sự hiện diện của bản đồ hình chữ U trong bản đồ của Trung Quốc. Bản đồ hình chữ U chỉ xuất hiện trong các bản đồ ở Trung Quốc, và các tác giả Trung Quốc thường nói rằng bản đồ đường hình chữ U thể hiện lãnh hải truyền thống của Trung Quốc (1). Đường hình chữ U được Trung Quốc sử dụng chính thức (2) để ra yêu sách "chủ quyền và tài phán quyền" về tài nguyên thiên nhiên trong vùng biển Đông. Bất cứ nơi nào có bản đồ hình chữ U, như trong biểu đồ số 1 bài báo (2), bản đồ đó vi phạm một cách trắng trợn đặc quyền kinh tế trong giới hạn 200 hải lí được luật pháp quốc tế công nhận (EEZs) (3). Bản đồ đó còn vượt ra lằn ranh giữa các hòn đảo còn trong vòng tranh chấp và bờ biển của các quốc gia khác, và do đó tạo ra một yêu sách rộng lớn hơn vùng biển liên quan đến những hòn đảo đó.

Yêu sách của Trung Quốc trên một vùng biển rộng như thế là một đòi hỏi chưa từng có trong lịch sử thế giới, và vi phạm luật biển của Liên hiệp quốc (3), vốn được các quốc gia trong vùng biển Đông phê chuẩn. Những va chạm gần đây khi tàu Trung Quốc sách nhiễu tàu thăm dò dầu khí của Việt Nam ngay trong vùng lãnh hải của Việt Nam là một chứng cứ cho thấy Trung Quốc thật sự mong muốn yêu sách của họ thành hiện thực.

Không một quốc gia nào (ngoài Trung Quốc) công nhận bản đồ hình chữ U. Nam Dương và Phi Luật Tân đã chính thức ra tuyên bố quan tâm (5, 6). Thượng viện Mĩ cũng thông qua một nghị quyết lên án hành động của Trung Quốc (7). Chẳng có lí do gì để chèn bản đồ còn trong vòng tranh cãi đó vào một bài báo học thuật (của Peng), và đứng trên phương diện luật pháp quốc tế, đó là một bản đồ phi pháp. Hi vọng rằng sự hiện diện của bản đồ đó không phải do một áp lực chính trị.

Phạm Quang Tuấn

School of Chemical Engineering, University of New South Wales, Sydney, NSW 2166, Australia.

Nguyễn Liêm, Nguyễn Minh Khánh

Case Western Reserve University, Cleveland, OH 44106, USA.

Đào Tiến Khoa

Institute for Nuclear Science and Technology, Ha Noi, Vietnam.

Hoàng Anh Tuấn Kiệt

Commissariat à l'Energie Atomique et aux Energie, Cadarache 13108, France.

Lâm Quang Thiệp

Thang Long University, Hanoi, Vietnam.

Mai Xuân Lý

Institute of Physics, Polish Academy of Sciences, 02-666 Warsaw, Poland.

Nguyễn Đăng Hưng

University of Liege, 4000 Liege, Belgium.

Nguyễn Đức Hiệp

NSW Office of Environment and Heritage, Sydney, NSW 1232, Australia.

Nguyễn Văn Hiệu

University of Technology and Management, Hanoi, Vietnam.

Nguyễn Lương Quang

Commissariat à l'Energie Atomique et aux Energie, 91191 Saclay, France.

Trần Thanh Vân

Université Paris-Sud, 91405 Orsay, France.

Phạm Duy Thoại

Charité University Medicine Berlin, Berlin, Germany.

References

1. J. Li, D. Li, Ocean Dev. Int. Law 34, 287 (2003).

2. China's Communication to the Commission on the Limits of the Continental Shelf (CLCS), 7 May 2009; www.un.org/Depts/los/clcs_new/submissions_files/mysvnm33_09/chn_2009re_mys_vnm_e.pdf.

3. United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS); www.un.org/Depts/los/convention_agreements/texts/unclos/closindx.htm.

4. "Vietnam says China fishing boat rams research ship," The Straights Times, 9 June 2011; www.straitstimes.com/BreakingNews/SEAsia/Story/STIStory_678024.html.

5. Indonesia's Communication to the Commission on the Limits of the Continental Shelf (CLCS), 8 July 2010; www.un.org/Depts/los/clcs_new/submissions_files/mysvnm33_09/idn_2010re_mys_vnm_e.pdf.

6. The Philippines's Communication to the Commission on the Limits of the Continental Shelf (CLCS), 5 April 2011; www.un.org/Depts/los/clcs_new/submissions_files/mysvnm33_09/phl_re_chn_2011.pdf.

7. Sen. J. Webb, "U.S. Senate unanimously 'deplores' China's use of force in South China Sea," 27 June 2011;http://webb.senate.gov/newsroom/pressreleases/06-27-2011.cfm.

Conflict of Interest:

None declared

Seminar về cách viết và trình bày báo cáo khoa học

2011-12-12T23:33:00.000-08:00

Xin hân hạnh giới thiệu một seminar về cách viết và trình bày báo cáo khoa học sẽ được tổ chức tại Bệnh viện Tai Mũi Họng (TMH) vào ngày 17 và 18/12/2011 (thứ Bảy và Chủ nhật).

Trong vài năm gần đây, tôi và vài bạn trong nước thường hay “kêu gọi” chuyện công bố quốc tế. Phải vài năm thì lời kêu gọi đó mới được ghi nhận, và các cơ quan hữu trách đã có hành động. Năm ngoái, Bộ Giáo dục và Đào tạo có tổ chức một workshop về cách viết và công bố bài báo khoa học ở Hà Nội và TPHCM. Workshop này có sự tham gia của tôi và 2 giáo sư người Úc bên lĩnh vực khoa học xã hội và khoa học giáo dục. Sau workshop đó, tôi đã có dịp thực hiện một số buổi nói chuyện về công bố quốc tế chủ yếu là các bệnh viện phía Bắc và mới đây nhất là ở Đại học CầnThơ. Nhưng có lẽ “đỉnh điểm” là workshop 4 ngày về cách viết bài báo khoa học ở Đại học Y Hà Nội và Đại học Quốc gia TPHCM. Những workshop như thế đã đem lại vài hiệu quả trực tiếp cho các bạn tham dự, và gián tiếp đóng góp vào số ấn phẩm khoa học VN trên trường quốc tế.

Nằm trong chiều hướng đó, tôi rất hân hạnh thông báo cùng các bạn quan tâm rằng sẽ có một semiar 2 ngày tại bệnh viện Tai Mũi Họng về đề tài “Diễn giải kết quả nghiên cứu lâm sàng”. Đây là một sinh hoạt khoa học trong chương trình CME của Bệnh viện TMH với sự hỗ trợ của sanofi aventis. Chương trình thật ra tập trung vào hai chủ đề như sau:

Ngày 17/12: Diễn giải kết quả nghiên cứu lâm sàng. Trong seminar này sẽ có 4 bài giảng liên quan đến (a) nguyên lí y học thực chứng và các mô hình nghiên cứu lâm sàng; (c) ý tưởng nghiên cứu và tiêu chuẩn để đánh giá một nghiên cứu; (b) các thước đo ảnh hưởng (effect size) cho từng mô hình nghiên cứu.

Ngày 18/12: Viết và công bố bài báo khoa học. Trong seminar này sẽ có 4 bài giảng liên quan đến (a) cách viết bài báo khoa học; (b) lí do bài báo khoa học bị từ chối; (c) vấn đề tiếng Anh; và (d) cách trình bày báo cáo khoa học theo chuẩn mực quốc tế.

Tham khảo. Các bài giảng này chủ yếu từ cuốn “Y học thực chứng” của tôi (Nhà xuất bản Y học, 2010). Tôi cũng sẽ minh hoạ những bài giảng và chia sẻ cùng các bạn qua những nghiên cứu của chính chúng tôi đã thực hiện ở trong và ngoài nước.

Liên lạc: Bs Thanh Tâm tại 0909 336 632.

Hi vọng sẽ gặp các bạn trong seminar.

NVT

Khám phá trong nghiên cứu khoa học xã hội qua các phương pháp định lượng

2011-12-12T23:31:00.001-08:00

Năm ngoái tôi có dịp nói chuyện ở Viện Phát triển bền vững vùng Nam bộ (thực ra, đây là phân viện khoa học xã hội ở phía Nam), và có dịp tiếp xúc với những nghiên cứu của Viện và Viện Khoa học Xã hội. Một điểm chung của các nghiên cứu này là sự trống vắng của phương pháp định lượng (quantitative methods). Do đó, khi được mời nói chuyện trong Hội thảo Khoa học Xã hội thời Hội nhập (15/12/2011) tôi sẽ nói về khám phá trong khoa học xã hội qua phương pháp định lượng. Dưới đây là bản abstract (tóm tắt) của bài nói chuyện của tôi trong Hội thảo.

Trong Hội thảo này, có lẽ tôi là một người đơn độc. Nhìn vào chương trình hội thảo thấy rất nhiều bài nói chuyện định tính hơn là định lượng, và hình như tập trung vào những vấn đề mang tính chung chung hơn là những nghiên cứu cụ thể. Không thấy những nghiên cứu đáp ứng các vấn đề cấp thiết xã hội đang đặt ra. Nhưng có lẽ điều này cũng dễ hiểu vì chủ đề của Hội thảo là “hội nhập” quốc tế. Tôi nghĩ một cách hội nhập quốc tế hay nhất là nghiên cứu khoa học. Và, nghiên cứu phải đúng phương pháp và chuẩn mực quốc tế. Do đó, trong bài nói chuyện tôi sẽ cố gắng hết mình để thuyết phục rằng cần phải nâng cao tính định lượng trong nghiên cứu khoa học xã hội. Dù một bài nói chuyện như thế có thể đơn độc trong Hội thảo, nhưng như thế hoá ra lại có cái tốt của sự đơn độc.

Trên thế giới có hàng trăm tập san khoa học xã hội và bàng bạt trong những tập san này là phương pháp định lượng. Thử xem qua những tập san như American Journal of Sociology, American Socilogical Review, Journal of Asian Studies, Annual Review of Sociology, Human Ecology, Social Research, American Journal of Political Science, Psychometrika, Educational Measurements, v.v. chúng ta dễ dàng thấy rất nhiều những công trình nghiên cứu định lượng. Ngược lại, các tập san KHXH Việt Nam thì gần như chẳng có nghiên cứu định lượng nào. Hoặc khi có thì phương pháp quá đơn giản hoặc chưa đúng chuẩn mực. Do đó, tôi nghĩ nhu cầu của phương pháp định lượng trong nghiên cứu KHXH ở nước ta rất lớn. Bài nói chuyện dưới đây sẽ cố gắng thuyết phục giới nghiên cứu KHXN ở Việt Nam nên chú ý đến các phương pháp định lượng mà tôi sẽ giới thiệu trong một workshop 5 ngày sau Hội thảo. Những phương pháp định lượnhg sẽ giúp cho giới nghiên cứu KHXH khám phá nhiều mối liên hệ thú vị.

NVT

===

Khám phá trong nghiên cứu khoa học xã hội qua các phương pháp định lượng

Hai chữ khoa học trong khoa học xã hội có thể hiểu bằng nhiều nghĩa khác nhau, nhưng ở đây tôi muốn nói đến những khám phá tri thức mới có độ tin cậy và chính xác cao. Cách hiểu khoa học này thật ra xuất phát từ khoa học tự nhiên, nhưng cũng có thể áp dụng cho khoa học xã hội. Trong bài này, tôi sẽ bàn về việc ứng dụng khoa học thống kê (statistical science, chứ không phải đơn thuần thống kê học – statistics) như là một phương tiện để khám phá tri thức mới cho các nhà khoa học xã hội.

Các dữ liệu từ nghiên cứu khoa học xã hội thường rất phức tạp, vì mang tính đa biến và đa chiều. Khám phá những cơ cấu và mối liên hệ giữa các yếu tố trong một nghiên cứu là một thách thức lớn cho các nhà khoa học xã hội. Tuy nhiên, những phát triển trong khoa học thống kê đã giúp cho việc khám phá dễ dàng hơn. Ứng dụng của khoa học thống kê trong khoa học xã hội có thể chia thành hai nhóm: thiết kế nghiên cứu và suy luận khoa học. Bất cứ công trình nghiên cứu nào cũng khởi đầu từ khâu thiết kế, và khoa học thống kê đóng góp vào việc (a) chọn mô hình nghiên cứu thích hợp và tối ưu cho câu hỏi nghiên cứu; (b) ước lượng cỡ mẫu cần thiết cho mô hình nghiên cứu; cách lấy mẫu sao cho đảm bảo tính đại diện một quần thể.

Phân tích dữ liệu trong khoa học xã hội có thể chia thành hai nhóm chính: mô tả và suy luận. Mỗi nhóm phân tích đều có sự đóng góp của khoa học thống kê. Đối với phân tích mô tả, các phương pháp “cổ điển” như kiểm định Ki bình phương (Chi-squared test), kiểm định t, kiểm định z có thể ứng dụng để đáp ứng những câu hỏi nghiên cứu đơn giản. Rất nhiều phương pháp phân tích suy luận (inferential statistics) có thể ứng dụng cho các nghiên cứu khoa học xã hội. Các phương pháp định lượng mang tính suy luận bao gồm các mô hình phân tích hai biến (bivariate analysis) và đa biến (multivariate analysis) là những phương pháp quan trọng hỗ trợ cho nhà nghiên cứu trong việc thẩm định những mối tương quan phức tạp trong khoa học xã hội. Những phương pháp phân tích đa biến như phân tích yếu tố (factor analysis) và phân tích cụm (cluster analysis) còn giúp cho nhà nghiên cứu giảm độ phức tạp của cơ cấu dữ liệu, và dẫn đến những khám phá mà các phương pháp phân tích đơn giản không thể nào phát hiện được. Những mô hình như hồi qui tuyến tính, hồi qui logistic, hồi qui Poisson, hồi qui Cox cung cấp những phương tiện định lượng rất quan trọng trong việc khám phá các yếu tố có ảnh hưởng đến một sự cố hay hiện tượng xã hội.

Trong vài năm gần đây, khoa học thống kê đã có những phát triển ngoạn mục, và những phát triển này cung cấp cho khoa học xã hội những phương pháp định lượng để có những khám phá mới. Những phát triển mới trong mô hình tuyến tính cho phép nhà nghiên cứu phân tích những dữ liệu thu thập theo thời gian (longitudinal research). Với sự phát triển của máy tính, các nhà nghiên cứu khoa học xã hội đã có thể tiếp cận các phương pháp phân tích “hiện đại” như bootstrap và mô phỏng MCMC (Markov Chain Monte Carlo) mà trước đây chỉ dành cho các nhà khoa học thống kê chuyên nghiệp. Phương pháp MCMC cũng giúp cho các nhà khoa học xã hội có thể phân tích dữ liệu theo trường phái Bayes (Bayesian approach). Các phương pháp Bayes càng ngày càng trở nên hấp dẫn và quan trọng trong khoa học xã hội, vì các phương pháp này cho phép nhà nghiên cứu phát biểu về độ tin cậy của một giả thuyết khoa học dựa trên dữ liệu quan sát (thay vì phương pháp cổ điển chỉ cho phép nhà nghiên cứu phát biểu về dữ liệu quan sát trên cơ sở giả thuyết khoa học).

Ở nước ta, có một nghịch lí đáng chú ý: các nghiên cứu về khoa học xã hội hiện diện trên các tạp chí trong nước rất nhiều, nhưng lại xuất hiện rất ít trên các tạp chí khoa học quốc tế. Số liệu thống kê năm 2004 cho thấy trong số 8408 bài báo khoa học trong các tạp chí và kỉ yếu khoa học, có đến 4345 (hay 53%) là những bài báo liên quan đến khoa học xã hội. Tuy nhiên, trong năm 2004, con số bài báo khoa học xã hội trên các tạp chí khoa học quốc tế chưa quá con số 10 bài. Ngoài ra, phân tích của chúng tôi cho thấy trong thời gian 1996 – 2005, trong tổng số 3456 bài báo khoa học từ Việt Nam trên các tạp chí quốc tế, chỉ có 69 bài (tức khoảng 2%) liên quan đến ngành khoa học xã hội. Do đó, tuy số lượng nghiên cứu khoa học xã hội ở nước ta cao hơn so với các ngành khoa học tự nhiên, nhưng đại đa số những nghiên cứu đó chỉ xuất hiện trên các tạp chí trong nước, và rất ít xuất hiện trên các tạp chí quốc tế.

Một trong những “nguyên nhân” cho sự hiện diện khiêm tốn của khoa học xã hội Việt Nam trên trường quốc tế là vấn đề phương pháp định lượng. Có thể nói rằng phần lớn những nghiên cứu khoa học xã hội ở Việt Nam chưa tận dụng những phương pháp khoa học (scientific method) và phương pháp thống kê trong việc thiết kế nghiên cứu, phân tích dữ liệu, và diễn giải dữ liệu. Một số nghiên cứu có sử dụng phương pháp thống kê, nhưng chưa hẳn có hệ thống và chưa thích hợp. Nhiều sai sót hiển nhiên về cách lấy mẫu, phân tích và suy luận từ dữ liệu có thể tìm thấy trong rất nhiều bài báo trong ngành khoa học xã hội. Những thiếu sót về phương pháp dẫn đến chất lượng nghiên cứu chưa được cao, và hệ quả là nhiều công trình khó có cơ hội để được công bố trên các tạp chí khoa học xã hội quốc tế.

Ở các nước tiên tiến, khoa học thống kê (statistical science) đóng một vai trò rất quan trọng trong việc phát triển khoa học xã hội. Từ năm 1965, báo cáo Hội đồng Nghiên cứu Khoa học Xã hội ở Anh (Social Science Research Council) nhấn mạnh rằng nếu không có thống kê học và toán học, thì khoa học xã hội không thể nào phát triển được. Do đó, khoa học xã hội ở nước ta cần đến khoa học thống kê để phát triển. Khoa học thống kê có thể giúp cho các nhà khoa học xã hội phân tích mô tả và phân tích suy luận, và dẫn đến những khám phá có ý nghĩa thực tế và giúp cho việc hoạch định các chính sách công hữu hiệu hơn. Trong y khoa có học thuyết y học thực chứng (evidence based medicine) mà theo đó thực hành y khoa phải dựa vào bằng chứng khoa học. Trong lĩnh vực xã hội, khái niệm chính sách công thực chứng (evidence based public policy) vốn đã hình thành gần đây, với nguyên lí các chính sách nên dựa vào bằng chứng khoa học. Bằng chứng khoa học đáng tin cậy nhất phải đúc kết từ nghiên cứu khoa học mang tính định lượng. Do đó, nghiên cứu khoa học xã hội bằng phương pháp định lượng sẽ giúp ích trong việc định hình những chính sách công thực chứng ở nước ta.

Phương pháp định lượng trong nghiên cứu khoa học xã hội

2011-12-12T23:30:00.000-08:00

Xin hân hạnh thông báo cùng các bạn quan tâm đến workshop rằng tôi đã soạn xong chương trình làm việc. Kèm theo đây là danh sách bài giảng trong workshop về “Phương pháp định lượng trong nghiên cứu khoa học xã hội”.

Bài giảng. Trong workshop sẽ có 30 bài giảng (xem danh sách dưới đây) chia thành 3 phần. Phần 1 là 22 bài liên quan đến lí thuyết, thiết kế nghiên cứu, và phân tích dữ liệu. Phần 2 là 4 bài giảng về R. Phần 3 gồm 4 bài giảng về cách viết và báo cáo kết quả nghiên cứu. Chương trình này dù chỉ là nhập môn nhưng rất tham vọng so với thời gian cho phép. Tuy nhiên, chúng tôi sẽ cố gắng hết mình làm cho workshop thoải mái, không quá căng thẳng và nhồi nhét. Bài giảng bằng tiếng Anh (để các bạn quen với thuật ngữ tiếng Anh), nhưng nói tiếng Việt.

Thực hành. Ngoài ra, vì workshop đặt nặng thực hành nên chúng tôi cũng đã sắp xếp sẵn những dataset để học viên có thể phân tích. Cố nhiên, các học viên sẽ phân tích dưới sự hướng dẫn của các trợ giảng. Các bạn có thể download tất cả các datasets (dạng csv) trong file winrar dưới đây. Các datasets này sẽ được sử dụng trong workshop, nên các bạn phải lưu trữ trong máy tính cá nhân. Chúng tôi dự định chia lớp học thành nhiều nhóm nhỏ để thực hành và thảo luận. Chương trình thảo luận và thực hành cụ thể cho từng ngày sẽ được phát trước một ngày học.

Software. Một phần quan trọng trong workshop này là thực hành. Các bạn cần phải có chương trình R để phân tích dữ liệu. Có thể download R từ website sau đây: http://cran.ms.unimelb.edu.au/bin/windows/base/R-2.14.0-win.exe.

Ngoài ra, cần có những packages sau đây để phân tích: Hmisc, Design, MASS, car, psych, sampling, survey,gmodel. Tất cả các packages có thể download từ:http://cran.ms.unimelb.edu.au/web/packages/available_packages_by_name.html.

Dataset. Mỗi học viên sẽ được cấp một bộ câu hỏi (questionnaire) về xã hội và môi trường. Ngày đầu lớp học, mỗi học viên sẽ sử dụng questionnaire để thu thập dữ liệu, và dữ liệu sẽ được dùng cho phân tích. Tuy nhiên, chúng tôi đã thu thập một số dữ liệu sẵn cho phân tích. Những dữ liệu này có thể download từ trang web này (xem địa chỉ dưới đây). Dữ liệu được trữ trong file .csv và nén trong dạng winrar.

Tài liệu tham khảo. Những tài liệu sau đây sẽ được sử dụng như là tài liệu tham khảo trong workshop:

Phân tích số liệu và biểu đồ với R, của tôi (Nguyễn Văn Tuấn), nhà xuất bản Khoa học Kỹ thuật 2005. Có thể download bảng pdf từ trang web của Laboratoire de Génétique et Evolution des Maladies Infectieuses:

http://gemi.mpl.ird.fr/nihe/Intro_to_R_Vietnamese2.pdf.

Đi vào nghiên cứu khoa học, cũng của tôi, do nhà xuất bản Tổng Hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2011 ấn hành. Sách này hi vọng [chưa dám hứa] sẽ xuất bản trong tháng 12 và chúng tôi sẽ tặng mỗi học viên một quyển. Hơi tốn tiền một chút :-), nhưng chắc ban tổ chức sẽ ok.

An overview of psych package, của William Revelle, 2011. Có thể download từ website: http://cran.r-project.org/web/packages/psych/vignettes/overview.pdf.

R for multivariate analysis. Có thể download từ:https://netfiles.uiuc.edu/miguez/www/Teaching/MultivariateRGGobi.pdf.

Các bạn có thể download những tài liệu đó trước khi tham dự lớp học.

Bài giảng chính

Bài giảng	Nội dung
1	Lí thuyết và nghiên cứu xã hội (Theory and social research)
2	Câu hỏi nghiên cứu (research question)
3	Kĩ thuật chọn mẫu (sampling techniques)
4	Mô hình nghiên cứu KHXH (research designs)
5	Đạo đức khoa học (ethics)
6	Cách tính cỡ mẫu (sample size estimation)
7	Cách thiết kế bộ câu hỏi (questionnaire design)
8	Quản lí dữ liệu nghiên cứu (data management)
9	Phân tích khai thác dữ liệu (exploratory analysis)
10	Phân tích mô tả 1: biến liên tục (descriptive analysis 1: continuous variables)
11	Phân bố bình thường (normal distribution)
12	Khoảng tin cậy (confidence intervals)
13	Phân tích mô tả 2: biến phân loại (descriptive analysis 2: categorical variables)
14	Kiểm định giả thuyết (test of significance)
15	Suy luận thống kê (statistical inference)
16	Phân tích suy luận so sánh 2 nhóm 1: biến liên tục (comparing two groups 1: continuous variables)
17	Phân tích suy luận so sánh 2 nhóm 2: biến phân loại (comparing two groups 2: categorical variables)
18	Phân tích Ki bình phương (Chi squared analysis)
19	Phân tích tương quan giữa 2 biến (bivariate correlation analysis)
20	Mô hình hồi qui tuyến tính (simple linear regression model)
21	Suy luận từ mô hình hồi qui tuyến tính (inferences in simple linear regression model)
22	Phân tích phương sai (analysis of variance)

Bài giảng về R và viết báo cáo

Bài giảng	Nội dung
1	Giới thiệu R
2	Phân tích mô tả với R (phần 1)
3	Phân tích biểu đồ với R
4	Phân tích mô tả với R (phần 2)
5	Cách viết bài báo khoa học
6	Tại sao bài báo khoa học bị từ chối
7	Cách viết bài báo khoa học: Vấn đề tiếng Anh
8	Cách trình bài báo cáo khoa học trong hộu nghị

Chi tiết ghi danh / đăng kí: Trung tâm Đào tạo và Phát triển Nguồn Nhân lực. Địa chỉ: P. 514-516 Nhà Điều hành, Khu phố 6 P.Linh Trung Q. Thủ Đức TP.HCM. Liên lạc: Chị Linh 090 931 0886 Chị Ngân: 09388.46656. Website:http://chrd.edu.vn/site/vn/?p=396

Cách trình bày tốt trong hội nghị

2011-12-12T23:26:00.000-08:00

Thỉnh thoảng nhận được thư của các bạn từng theo học trong những workshop về “kĩ năng mềm” làm tôi … ấm lòng. Mấy lần trước, tôi đã chia sẻ với các bạn về những trường hợp mà học viên ứng dụng thành công những gì tôi hướng dẫn, hôm nay xin trích một thư của một học viên thành công, và cũng nhân cơ hội này trả lời ngắn cho em ấy luôn.

Email viết (trích):

Em là L, đã tham gia 2 workshop của Thầy tại Tp.HCM, những workshop của Thầy rất bổ ích và "đúng" vào thời điểm em đang cần. Sau workshop viết bài báo khoa học, em đã có 1 accepted paper, mới đây, workshop về trình bày báo cáo trong hội nghị, em có đặt câu hỏi cho thầy, lúc đó em đang băn khoăn có nên tham dự hội nghị KH & trình bày bài accepted paper của mình được không, lúc đó em cũng đang xin tài trợ kinh phí đi dự hội nghị từ NAFOSTED, bây giờ đã được chấp nhận (trong workshop em có hỏi Thầy về các tổ chức nào có tài trợ cho sinh viên ra nước ngoài tham dự hội nghị). Chỉ có điều họ sẽ chi trả sau khi em đi về, vé máy bay họ đã book cho em, em thấy cũng hơi rắc rối, chi phí tham dự conference, book hotel ...

Em viết email 1 là muốn cám ơn Thầy, hy vọng sau này có cơ hội học với Thầy vì Thầy chia sẻ rất nhiều kinh nghiệm quý báu, 2 là xin hỏi Thầy kinh nghiệm để em trình bày tốt trong hội nghị, ngày mai là em bay rồi thưa Thầy, vì thời gian cấp bách, Nafosted chấp nhận cách vào đầu tuần này ( thứ 2), cuối tuần em đã bay, ít có thời gian chuẩn bị, nên em chưa thực hành tập nói gì nhiều ạ.

Em thường xuyên đọc trang web của Thầy, em nhớ câu: Làm gì thì làm, nhưng không được làm mất mặt người Việt Nam :)

Chúc Thầy sức khỏe.

Tôi thường đặt ra một mục tiêu cho mỗi workshop tôi làm là phải có outcome. Outcome ở đây có lẽ nên dịch là thành quả. Học viên sau khi xong khoá học phải có thành quả, như công bố được bài báo khoa học (đây là chỉ tiêu tham vọng nhất, nhưng tôi phải đặt ra). Trong quá khứ đã có nhiều em và đồng nghiệp làm được điều này và thế là nâng cao năng suất khoa học cho Việt Nam. Có em làm được chỉ nhờ đọc những bài viết trên web chứ không có điều kiện tham dự trực tiếp trong các workshop. Nói thật lòng, đó là những thành quả tôi lấy làm tự hào và là động cơ để tiếp tục làm những việc như thế này. Có lần tôi nói trong workshop về trình bày là mấy em bây giờ giỏi hơn tôi mấy chục năm trước, vì các em nói tiếng Anh một cách tự tin, biết thực hành đúng bài bản những gì được hướng dẫn. Đó là nhận xét chân tình, chứ không phải “ngoại giao”. Đây là những người sẽ giúp Việt Nam hội nhập quốc tế về khoa học trong tương lai.

Em L hỏi cách nào để trình bày tốt. Tôi chỉ có thể khuyên nhanh như thế này:

1. Tìm hiểu khán giả trong hội nghị là ai. Nếu là hội nghị quốc tế thì chắc trong khán giả có người là bậc thầy cô của mình, có người cũng như mình (tức nghiên cứu sinh), nói chung là đa dạng, thì em nên tập trung vào nghiên cứu của mình. Cố tránh những slide mang tính lên lớp (vì mình chưa ở vị trí dạy thầy cô mình) hay những kiến thức kinh điển (vì sẽ làm cho người ta cười mình là trẻ con). Nên đi thẳng vào vấn đề, không nên loanh quanh làm mất thì giờ người khác.

2. Xác định “money slide”. Như tôi có nói trong workshop trước, mỗi bài nói chuyện trong hội nghị phải có cái gọi là money slide, tức là slide có dữ liệu quan trọng nhất, dữ liệu định hình cái nghiên cứu của mình. Đó là slide ăn tiền, slide mà khi họ về nhà vẫn còn nhớ đến mình. Tất cả các slides khác phải được soạn để yểm trợ cho cái money slide.

3. Khi soạn slides, nhớ đến qui ước n x n. Mỗi slide (nếu text) chỉ nên có khoảng 5-6 dòng thôi, và mỗi dòng nên giới hạn 5-6 chữ. Điều chỉnh số chữ bằng cách chọn font size thích hợp. Nhớ chọn font không chân! Nhớ chọn màu cho thích hợp. Nếu phòng rộng thì chọn màu nền là xanh đậm và chữ trắng hay vàng; nếu phòng hẹp thì chọn màu nền là màu sáng (trắng) và chữ đậm. Nếu có thể, cố gắng dùng nhiều biểu đồ và hình ảnh thay vì dùng slides bằng chữ.

3. Thực hành. Nên nhớ mỗi slide chỉ có 1 phút là tối đa. Nếu người ta cho em 15 phút thì em nên có tối đa là 15 slides. Thực hành nói rất quan trọng. Em nên làm như sau:

Cách hay nhất là em soạn (viết ra) toàn bộ bài nói chuyện. Trong bài nói chuyện, em soạn luôn câu mởi đầu, và những câu quan trọng cho từng slide.

Soạn xong, em nên học thuộc lòng (nếu được), vì tiếng Anh không phải là tiếng mẹ đẻ nên học thuộc lòng cho … chắc ăn.

Thực hành nói: em đứng trước kiếng hay gì đó và thực hành nói, xem có đúng giờ không. Khi đã ok, em mời vài đồng nghiệp vào nghe em nói và đề nghị họ theo dõi giờ, theo dõi điệu bộ xem có ok không.

Không bao giờ chủ quan! Trước ngày trình bày, em nên thức sớm và thực hành (trước khi đi ăn sáng!) Ăn sáng xong thì thực hành khó lắm. Ngay trước khi trình bày em vào phòng Speaker (trong hội nghị quốc tế có những phòng dành cho speakers), xem lại slides xem có hình ảnh nào "trật đường rầy" hay những câu chữ nào cần thêm/bỏ, và thực hành một lần nữa.

Khi đã ok, em bỏ slide ra, và nghĩ đến tình huống bị cúp điện và em vẫn nói như phây! (Học thuộc lòng rồi, nên chuyện trục trặc kĩ thuật chẳng có vấn đề gì cả).

4. Tập nói. Khi nói, nên nhớ câu đầu là lúc nào cũng cám ơn ban tổ chức và khen thành phố mình đến dự một chút :-). Chẳng hạn như: Thank you, Mr chairman, for your kind introduction. Thank you the organizing committee for giving me an opportunity to come to this BEAUTIFUL CITY and present my work concerning [tựa đề bài báo cáo]. Vạn sự khởi đầu nan: câu mở đầu rất quan trọng. Nếu câu mở đầu trôi chảy, xác suất cao là bài nói chuyện sẽ suôn sẻ. Nếu thành phố em đến có một sự cố nào đó (như Bangkok bị bão lụt chẳng hạn) em nên nói một câu chia buồn với người ta. Nói được như thế em sẽ gây cảm tình ở khán giả ngay! Nếu em tự tin khả năng tiếng Anh của mình, có thể nói một câu pha trò để khán giả thức dậy. Dĩ nhiên là nếu chia buồn thì tuyệt đối không được pha trò.

Khi chuyển từ slide này sang slide khác, em nên dùng nhiều kĩ thuật transition như có đề cập trong workshop. Chẳng hạn như trước khi chuyển sang slide khác, em nói "In the next slide, I will show .." hoặc "Shown in the next slide is ..." và tay thì đã bấm, xong câu là slide hiện lên ngay. Làm như thế bài nói chuyện của em sẽ trôi chảy, không đứt đoạn một cách buồn cười. Khi thấy khán giả có người ngủ, em nói một câu vực họ dậy, như I would like to ask you to pay attention to this figure (nói lớn và nhấn mạnh), hoặc this slide is very important, because ..., hoặc This result is quite remarkable ... Nói bằng giọng nhấn mạnh, chậm nhưng chắc!

5. Câu hỏi. Khi nói xong, em nên có một câu mời gọi người ta đặt câu hỏi. Một cách nói đơn giản là: Thank you for your attention. I would be happy to discuss with you about any point that is not clear in my presentation. Không trốn tránh câu hỏi. Trước khi trả lời, cám ơn người đặt câu hỏi (thank you for your interesting question). Nếu câu nào khó quá thì nói sẽ bàn thêm hay hỏi trong khán giả có ai biết thì trả lời hộ. Nếu người hỏi muốn "kiếm chuyện" thì nên bình tĩnh và tỏ ra mình cao hơn họ bằng cách nói rằng "MY VIEW is that .... MY VIEW may not be consistent with yours, but it is consistent with evidence". Nhấn mạnh là MY VIEW bằng cách nói chậm và lên giọng. Nếu còn ngoan cố hỏi nữa, thì em nói là chúng ta đồng ý là bất đồng ý kiến (we agree to disagree on this point, thank you).

Nên nhớ là slide cuối cùng phải có cám ơn (acknowledgements). Cần nói thêm là ở VN tôi thấy người ta ít khi cám ơn ai, làm như tất cả dữ liệu là chỉ do họ khám phá ra! Em phải tỏ ra “văn minh” là cám ơn đồng nghiệp và bất cứ ai giúp mình làm được cái nghiên cứu. Ai đó cho tiền em đi dự hội nghị, em phải cám ơn người ta trong slide. NAFOSTED cho tiền thì phải cám ơn họ một cách trịnh trọng. Chẳng những trong slide mà còn phải nói rõ ràng. Cám ơn ban tổ chức đã cho em cơ hội trình bày (ví dụ: I also thank the organizing committee for giving me an opportunity to present my data here in this conference).

Đó là vài lời khuyên nhanh cho em và các bạn. Hi vọng và chúc các bạn một buổi trình bày thành công.

NVT

Vài dòng phi lộ …

2011-06-22T19:53:00.000-07:00

Xin hân hạnh báo đến bạn đọc xa gần rằng sau 4 tuần “bị bệnh” và điều trị, nguyenvantuan.net đã được hồi phục và trở lại bình thường. Lần này bệnh trạng khá nặng, bị nhiễm vi khuẩn nhiều quá, đến độ phải di cư khỏi chỗ cũ. Nay thì mọi chuyện đã xong xuôi, tôi muốn có vài lời cám ơn tấm thịnh tình của các bạn.

Quả thật, khi gặp nạn mình mới gặp nhiều người bạn tốt. Trong thời gian website bị nhiễm virus (hay gì đó), có nhiều bạn đã viết thư muốn giúp tôi một tay. Có em lập hẳn một trang blog dự phòng cho tôi ở địa chỉ www.nvtuan.blogspot.com. Trang này được thiết kế thật đẹp (và tôi rất thích), nên tôi sẽ dùng nó như là nơi để dự trữ bài viết. Có em tự nguyện giúp về kĩ thuật. Bạn đọc quan tâm thì viết thư hỏi thăm. Nhiều thư đọc cảm động lắm. Các bạn thật sự đã làm tôi nói theo tiếng Anh là moved. Xin nhân dịp này một lần nữa bày tỏ lòng biết ơn của tôi đến các bạn.
Trong số những email gửi hỏi thăm, có email này cảm động nhất: Email từ quang hung_90 <…@yahoo.com> viết:

“Subject: t.nguyen@garvan.org.au

Cảm ơn thầy về những bài giảng Thống kê thật bổ ích. Phải nói là tài liệu của thầy là tài liệu súc tích và dễ hiểu nhất trong các tài liệu về thống kê trên mạng mà em từng đọc. Em hiện là du học sinh bên Đức, em sang đây chưa được lâu, tiếng chưa vững nên vào giảng đường DH gặp môn thống kê gần như không hiểu gì hết càng ngày càng cảm thấy sợ hãi vifbooj môn này vì vậy em cố gắng tìm đọc những tài liệu bằng tiếng Việt về thống kê trên mạng nhưng đọc rất nhiều mà vẫn chưa vỡ ra vì cách giải thích quá trừu tượng và khó hiểu. Nhưng may thay em đã đọc được tài liệu của thầy,và nhờ đó em đã không còn sợ hãi về bộ môn này nữa. Cảm ơn thầy rất nhiều và chúc thầy sẽ có những bài giảng hay để có thể đến tận tay bạn đọc nhiều hơn.

Sunday, June 19, 2011 8:48 AM

”

Hồi nào đến giờ tôi tưởng trang web mình giúp về tiếng Anh, nhưng không ngờ cũng giúp về thống kê thống kiếc. Trong tương lai, tôi sẽ viết tiếp loạt bài về cách trình bày powerpoint. Còn các bài giảng và bàn luận về thống kê thì có thể xem bên trang www.statistics.vn mà các bạn bên ấy đang quản lí. Nay mai, chúng tôi sẽ giới thiệu một trang khác của bạn bè cũng thú vị lắm (nhưng không nói trước :-)).

Hiện nay, trang web đã phục hồi được phần lớn bài viết, nhưng vẫn còn vài bài có vấn đề. Một số thì tôi vẫn giữ bên trang www.tuanvannguyen.blogspot.com. Một số bài đường dẫn (links) hình như bị gãy, mà tôi chưa có dịp sửa lại. Mong các bạn thông cảm. Thôi nói dong dài như thế tưởng cũng đủ; bây giờ xin mời các bạn trở lại ghé thăm tệ xá thường xuyên.

Viết xong entry này tôi mới biết hôm nay là Ngày nhà báo Việt Nam (hay ngày Báo chí Cách mạng)! Hoàn toàn là một sự tình cờ, chứ không có chủ ý gì cả nhé.

NVT
21/6/2011

Đường 9 đoạn và phản đối một bài báo khoa học

2011-06-21T17:35:00.000-07:00

Mấy hôm nay, một số anh chị em ở nước ngoài xôn xao về một bài báo khoa học của một nhóm tác giả Trung Quốc công bố trên tập san Waste Management. Bài báo không có gì đáng chú ý nếu không có bản đồ với “đường lưỡi bò” 9 đoạn. Hôm kia, tôi đã có một thư phản đối, và trước đó vài người bên Phần Lan, Pháp, Úc cũng phản đối. Chúng ta cần phải lên tiếng khi những thứ “rác” Trung Quốc như thế này xuất hiện trong kho tàng khoa học.

Bài báo có tựa đề là “Municipal solid waste source-separated collection in China: A comparative analysis” của Jun Tai, Weiqian Zhang , Yue Che, Di Feng, công bố trên tập san Waste Management 2011; 31:1673-1682. Tập san này có impact factor 2.3, tức cũng kha khá. Ngay sau khi công bố, một chuyên gia người Việt ở Pháp phát hiện bài báo có một sự bất thường. Sự bất thường đó chính là bản đồ Trung Quốc có 9 đường đứt đoạn lưỡi bò (xem hình dưới đây).

Bản đồ trong bài báo có 9 đường đứt đoạn lưỡi bò. Chú ý tác giả viết sai tiếng Anh (đáng lẽ là Geographical location, nhưng họ viết Geological location). Thật ra, bài báo còn nhiều chỗ sai sót tiếng Anh khác nữa, sai rất Tàu. Hi vọng nay mai sẽ đem bài này lên bàn mổ ể làm ví dụ về cách viết bài báo khoa học.

Lập tức, một số nhà khoa học gốc Việt viết thư lên ban biên tập và tổng biên tập của tập san Waste Management để phản đối. Tôi tìm đọc bài báo và cũng đã có thư phản đối (trích dưới đây).

Tôi nghĩ chúng ta – các bạn và tôi – còn quan tâm đến đất nước thì phải có trách nhiệm lên tiếng trong những trường hợp như thế này. Tập san khoa học là một diễn đàn, nhưng cũng là nơi lưu giữ chứng từ khoa học cho hậu thế. Chúng ta đã thấy thua kém trong vụ chất độc da cam cũng chỉ vì không có bằng chứng trên các diễn đàn khoa học quốc tế. Nay đến vấn để chủ quyền là cực kì quan trọng, chúng ta không thể nào lại thua một lần nữa. Chúng ta không thể nào để những kẻ thù của chúng ta (Trung Quốc là kẻ thù của Việt Nam, TBT Lê Duẩn nói như thế, phải không?) lợi dụng diễn đàn khoa học để luồn một bản đồ như thế. Do đó, tôi đề nghị các bạn nên viết một email gửi đến ông tổng biên tập để phản đối đường lưỡi bò vô lí này.
NVT

TB. Về chi tiết, các bạn có thể tìm thấy thông tin dưới đây:

Ban biên tập và địa chỉ của tập san Waster Management:
http://www.elsevier.com/wps/find/journaleditorialboard.cws_home/404/editorialboard

Tổng biên tập là:
Professor Raffaello Cossu

IMAGE (Environmental Engineering) Department
Università degli Studi di Padova
Lungargine Rovetta 8, 35127 Padova, Italy
Email: wmeditorinchief@gmail.com

Về cách viết, các bạn có thể nương theo lá thư của tôi (dưới đây), hay viết ngắn gọn hơn là ủng hộ ý kiến của tôi. Chẳng hạn như Gs Phan Thiện Nhân viết theo cách thứ hai như sau:

Dear Prof Cossu,

I would like to add my voice of concern to that of my colleague, Prof Tuan Nguyen (who has written to you), with reference to the subject paper. Although the referees may or may have not been aware of the current territorial dispute between different nations, and the opinions of the authors are their owns, once the paper is published, it then becomes a responsibility and/or liability of the editorial board, and I would like to invite you or your editorial board to publically make a statement about the scientific focus of the journal. I think you would agree with me that this matter really should be best left to the international law arena.

With my best regards,

Nhan Phan-Thien
Fellow of the Australian Academy of Science
Professor of Mechanical Engineering and BioEngineering
National University of Singapore

Hay viết theo cách trình bày của tôi như sau. Sẵn đây, tôi cũng chỉ các bạn kĩ năng viết một letter to the editor cho đúng và chuyên nghiệp. Dù sao tôi làm editor nên cũng biết mấy chuyện này và có thể chỉ các bạn trẻ (chứ không dám chỉ các bạn bậc thầy) cách viết.

Vào đầu lá thư, nên tự giới thiệu mình là ai, tên gì, làm ở đâu và chức danh. Nên nhớ rằng đoạn đầu cũng là đoạn nói lên ý chính của lá thư (vì người phương Tây tuyên bố lí do ngay từ đoạn văn đầu chứ không phải đoạn cuối như người châu Á chúng ta):

Dear Professor Cossu,

My name is ABC, I am a researcher from the University of XYZ. I have recently been drawn to a paper by Tai et al (Waste Management 2011; 31:1673-1682) which I consider contains a serious error of fact. In the paper, Tai and colleagues present a map of China (Figure 2) which includes a territorial sea encompassed by 9 dotted lines, commonly known as “the ox-tongue shaped zone” or the “U shaped zone”. Although the map is presented as fact, it is highly unscientific and could have serious implications to on-going disputes regarding the legal status of the zone.

Đoạn thứ hai là đoạn lí giải tại sao tác giả sai. Ở đây, tôi nói về lịch sử một chút, và chỉ ra rằng VN đã có tư cách chủ quyền hai đảo đó từ thế kỉ 15. Còn bọn kia (và sau này TQ) dành chủ quyền là không có cơ sở lịch sử. Sau đó quay lại vấn đề khoa học, chỉ ra rằng bọn tác giả Tàu không có reference về cái đường 9 đoạn, không có chứng từ khoa học, và như thế thì ... phi khoa học - unscientific. Bồi thêm một câu là incorrect - sai. Hơi nặng một chút, nhưng cần thiết. :-)

The 9-dotted zone encircles the archipelagos of Paracels and Spratlys. The archipelagos and the 9-dotted zone have been a subject of territorial dispute among Vietnam, the Philippines, Malaysia, Brunei, and recently China. While Vietnam has exercised her sovereignty over the archipelagos as early as the 15th century, other countries (e.g., the Philippines, Malaysia, Brunei and China) have made certain territorial claims of the archipelagos. In recent years, China has arbitrarily presented the U-shaped map and claimed it as her “historic water”! However, there are neither historical evidence nor scientific data to support the claim. Scientifically, it is impossible to locate the sea line, due largely to lack of coordinates. The map is not recognized by any international organization. Thus, the 9-dotted lines zone presented by Tai and colleagues is an error of fact. It is also scientifically incorrect.

Đoạn thứ ba là đoạn nói về ý nghĩa và tầm quan trọng. Trong đoạn này tôi chỉ ra rằng Trung Quốc đã từng sát hại (và tôi cố tình dùng chữ murdered chứ không phải killed – chỉ hành động của bọn tội phạm). Ngoài ra, nhấn mạnh đến chuyện hai tàu VN bị chúng khủng bố và sách nhiễu. Nói lên tầm quan trọng vì Mĩ cũng quan tâm. Đoạn này phải ngắn mà mạnh:

This error has serious implications in international relations. The 9-dotted lines zone claimed by China has sparked an on-going and heated dispute among concerned countries, and the dispute has intensified to a dangerous level. In recent years, several Vietnamese fishermen working in the archipelagos have regularly been harassed and terrorized by Chinese naval vessels. Even worse, some were arrested and murdered by people allegedly linked to the Chinese military. As early as four weeks ago, two Vietnamese ships working on an oil exploring mission were harassed by Chinese patrol vessels who were intentionally snapping cables used by the Vietnamese ships. The incidents and the dispute on the 9-dotted lines zone are so serious that the United States Congress has publicly expressed some concerns. The US-based Center for Strategic and International Studies is organizing a conference on Maritime Security in the South China Sea (today and tomorrow) in Washington. I would like to bring your attention to the implications that could be associated with the publication of the map presented by Tai and colleagues.

Đoạn thứ tư là đoạn đề nghị cách giải quyết. Viết nhẹ nhàng thôi, nhưng để họ “thấm”. Câu kế tiếp là câu xã giao, chờ nghe ông ta trả lời.

As an editor of a number of medical journals, I myself come across errors of fact in papers from time to time. While most errors are simply oversights by authors, others are more or less systematic biases. I consider that regardless of whether the error in the Tai et al’s paper was an oversight or a bias, it should be corrected -- for the benefit of science and scientific integrity. Could I therefore take the liberty to suggest that you put out a correction in Waste Management as soon as practically possible.

I do thank you for your attention, and I look forward to hearing from you soon.

Yours sincerely,

Mekong - Cửu Long 2011: nhìn xa nửa thế kỉ tới (Bài 3)

2011-06-21T17:33:00.000-07:00

Xin trân trọng giới thiệu bài thứ 3 trong loạt bài “Mekong - Cửu Long 2011 nhìn xa nửa thế kỉ tới” của Bs Ngô Thế Vinh. Đây là loạt bài phác thảo các vấn đề và giải pháp để đương đầu với tình huống ĐBSCL sẽ ngập nước trong tương lai. Hôm nay là ngày khai mạc website mới, nên cũng có thể xem bài này là một lời chào đến các bạn đọc xa gần. NVT

MEKONG-CỬU LONG 2011 NHÌN XA NỬA THẾ KỶ TỚI [3]

TỪ CON ĐÊ BIỂN ĐA DỤNG NGĂN MẶN TỚI CÁC HỒ CHỨA NƯỚC NGỌT

ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

“Nước trở nên quý, và càng quý hơn trong tương lai, trở thành ‘vàng xanh’ của Thế kỷ 21” “Water has become expensive, and it will be even more expensive in the future, which will make it the ‘blue gold’ of the 21^st century”. Ricardo Petrella, 3/2000

“Mọi tuyên bố về các dự án đập thủy điện lớn, thì rõ ràng, hiển nhiên và chứng minh được là giả định và sai trái”. “For every claim to virtue made by the proponents of big dams, there is a clear-cut, factual and demonstrable refutation”. Elmer Peterson, Big Dam Fooliness, 1954

“Theo tôi, thiên nhiên thì vô cùng khắc nghiệt, và điều chúng ta có thể làm là trị liệu chúng”. “Inmy view, nature is awful and what you do is cure it”. Camille Dagenais, Canadian dam engineering firm SNC, 1985

Gửi Nhóm Bạn Cửu Long

& VN2020 Mekong Group

NGÔ THẾ VINH

LỜI DẪN NHẬP: Đây là bài thứ ba trong số 3 bài viết về tương lai Đồng Bằng Sông Cửu Long “Nhìn Xa Nửa Thế Kỷ Tới”:

Bài thứ nhất, như một tổng quan, với nhận định: thủy điện vẫn là nguồn năng lượng rẻ nhất, do nhu cầu phát triển, khai thác thủy điện trên sông Mekong, cho dù mau hay chậm, thì đó vẫn là một tiến trình rất khó có thể đảo nghịch, nên cần có một kế hoạch vĩ mô đối đầu với hậu quả tích lũy của những con đập thượng nguồn cùng với biến đổi khí hậu.

Bài thứ hai, giới thiệu về một phác thảo “Dự án Đê Biển Đa Dụng / Mekong Multipurpose Sea Dyke / MSD” như một bước đột phá , trước mắt làngăn không cho nước biển lấn sâu thêm vào vùng châu thổ và lâu dài là cứu Đồng Bằng Sông Cửu Long [ĐBSCL] không chìm dưới biển mặn khi biển dâng cao một mét do hâm nóng toàn cầu/ global warming, cùng với những lợi ích khác như tạo thêm vùng đất mới, cải thiện giao thông, nâng cao mức sống cư dân vùng châu thổ. (3)

Đây là bài viết thứ ba,đề cập tới nhu cầu xây dựng các hồ chứa nước ngọt từ hai vùng trũng thiên nhiên Đồng Tháp Mười và Đồng Cà Mau nhằm giữ lại được phần nước đổ xuống từ thượng nguồn và cả lượng nước mưa hàng năm, đáp ứng nhu cầu khẩn thiết về nước uống, phục vụ canh tác và kỹ nghệcho ngót 20 triệu cư dân ĐBSCL thay vì đổ phí ra Biển Đông qua các cửa sông. Quan trọng hơn thế nữa là bảo vệ được các tầng nước ngầm / underground aquifers ngăn đất sủi phèn đưa tới acít hóa toàn vùng đất đai ruộng vườn.

Cả ba bài Mekong-Cửu Long Nhìn Xa Nửa Thế Kỷ Tới đều mang tính cách “khái niệm/ conceptual” về một tương lai xa hơn nhiều thập niên; do đó bạn đọc có thể coi đây là “nguồn thông tin mở / open-ended informations”với các dữ kiện luôn luôn được bổ xung và cập nhật theo thời gian, với đóng góp từ nhiều nguồn trí tuệ, phù hợp với những biến động của cả thiên nhiên và con người, mà ở thời điểm 2011 chưa có thể có hết trong tầm dự liệu của người viết.

Một ví dụ: trong bài viết 1, khi đề cập tới trường hợp nước biển dâng 1 mét, thì cho rằng 90% diện tích ĐBSCLsẽ chìm trong biển mặn (2), trong khi theo dự đoán của Giám đốc Viện Khí tượng Thủy văn và Môi trường Việt Nam Trần Thức thì “Nếu mực nước biển dâng khoảng 1 mét, toàn thểĐồng Bằng Sông Cửu Long – tức 100% sẽ bị ngập mặn”; nhưng rồi theo ước tính trong bài nghiên cứu của hai Ks Ngô Minh Triết và Phạm Phan Long, dựa theo địa hình các vùng cao thấp, thì con số đưa ra dè dặt hơn: “Khi nước biển dâng cao 1mét, thì 50% diện tích ĐBSCLsẽ chìm dưới mực nước biển và thêm 25% cũng sẽ trở thành vùng bão ngập/ storm surge zone”…

Cứu nguy hệ sinh thái của ĐBSCL là một cuộc hành trình ngàn dặm, nỗ lực của người viết trong ngót hai thập niên qua chỉ là một bước rất nhỏ như “giọt nước trong biển cả”của kho tàng trí tuệ dân tộc trên vùng đất định mệnh, trong suốt dòng lịch sử luôn luôn phải đấu tranh với mối hiểm họa đến từ phương Bắc và với cả thiên nhiênngày càng khắc nghiệt, để có thể sinh tồn.

ĐỊA LÝ DÂN CƯ ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

Trong số 17 cửa sông của ĐBSCL, thì đã có bảy cửacủa hai con sông Tiền và sông Hậu, nước mặn theo các cửa sông ấycàng ngày càng lấn sâu vào vùng châu thổ [ 128 km, thời điểm 2010 ]. Theo ước tính của Viện Quy Hoạch Thủy Lợi Miền Nam, thì có đến 1.5 tỉ mét khối nước mặn đổ vào nội đồng mỗi ngày trong mùa nước kiệt, và con số còn tăng hơn 25% khi có triều dâng. (7)

Hình 1:Nước mặn ngày càng lấn sâu vào ĐBSCL, 38 km tới 128 km trên Sông Tiền từ 1996 tới 2010[Ref. 3]

Sau 1975, đã có bước đầu thực hiện xây đập ở các cửa sông để ngăn mặn, nhưng cũng để thấy rằng đây chỉ là giải pháp cầm cự, bởi vì khi mực nước biển tiếp tục dâng cao thì không phải chỉ từ các cửa sông, mà toàn vùng châu thổ sẽ chìm trong biển mặn. Do đó, một dự án vĩ mô về con đê biển đa dụng ngăn mặn cho toàn vùng châu thổ phải là một giải pháp dài hạn với tầm nhìn chiến lược.

Cũng nên ghi lại ở đây cuộc trao đổi giữa phóng viênbáo National Geographic và Tổng Trưởng Thông Tin Tôn Thất Thiện [1968] . Peter White quan sát trên bản đồ, rồi bằng phi cơ quân sựbay lượnvới cao độ khác nhau trên cácbãi biển xình lầy và trên những khu rừng tràm, nhưng rồianh chỉ thấy được 8 cửa sông thay vì 9. Anh tìmtới hỏi giáo sư Tôn Thất Thiện, người bạn tham vấn lâu năm về những vấn đề Việt Nam, cũng là Tổng Trưởng Thông Tin, ông Thiện cười, giải thích: “Thực sự chỉ có 8, nhưng đó không phải là con số hên; các con số hên là 7 hoặc 9, do đó chúng tôi phải tìm ra một cửa sông nhỏ khác nữa, rất hẹpchỉ non 10 dặm…Tôi mong anh không bất bình vì đã không tìm ra được cửa sông thứ 9 đó.” (8)

HAI VÙNG TRŨNG ĐỒNG THÁP MƯỜI VÀ ĐỒNG CÀ MAU

Ngoài những hồ chứa nước dọc theo con đê biển MSD có chiều dài 600 Km (3), thì còn có hai vùng trũng thiên nhiên và là hai hồ chứa nước ngọt trong mùa nước nổi của ĐBSCL. Như một chu kỳ hàng năm,Tonle Sap là con sông duy nhất trên lãnh thổ Cam Bốt chảy hai chiều theo theo hai mùa mưa nắng. Nhờ vậy mà diện tích Biển Hồ co dãn: là hồ cạn với diện tích 2,500 km2 trong Mùa Khô, nhưng từ tháng 5 đến tháng 9 khi bước sang Mùa Mưa, nước sông Mekong dâng cao, tạo sức ép khiến sông Tonle Sap phải đổi chiều, chảy ngược vào Biển Hồ làm nước hồ dâng cao từ 8 tới 10 mét và tràn bờ, và diện tích Biển Hồ tăng gấp 5 lần khoảng 12,000 km2. Những cánh đồng lũ / flooded forest của Biển Hồ là cái nôi nuôi dưỡng và tái sinh nguồn thực phẩm khổng lồ chủ yếu là cá, chiếm tới hơn 60% nguồn cá của Cam Bốt. Khi Mùa Mưa qua đi, khoảng tháng 11, cũng là ngày Hội Nước, con sông Tonle Sap lại xuôi chiều, để từ Quatre Bras nơi hội tụ của bốn nhánh sông, nguồn cá từ Biển Hồ theoMekong Hạ đổ vào sông Tiền và theo sông Bassac đổ vào sông Hậu, tràn vào hai hồ chứa thiên nhiên Đồng Tháp Mười và Đồng Cà Mau, đàndi ngư này tăng trưởng nhanh chóng và đã từng là vựa cá trời cho cư dân ĐBSCL.

Khác với con đê biển nằm ngoài đất liền, không đặt ra vấn đề phảithu mua đất, nhưng do hai hồ chứa nước ngọt nằm trongvùng châu thổ, nên sẽ có nhu cầu giải tỏa và tái định cư, bước đầu có thể khó khăn nhưngvì lợi ích lâu dài cho toàn vùng ĐBSCL và cho tương lai thế hệ con cháu họ, thêm vào đó nếu người dân được đối xử công bằng và bồi thường xứng đáng thì trở ngại này có thể giải quyết với sự đồng thuận và hợp tác.

Cần có một chính sách trong sáng / transparency, với chương trình đền bù thiệt hại xứng đáng , với kế hoạch di dân tái định cư hợp lý, để cùng hướng về mục đích chung, sẽ không có khó khăn để thuyết phục người nông dân ĐBSCL vốn sẵn lòng yêu vùng đất của họ, sẽ chấp nhận phần hy sinh cho một tương lai bền vững.

NHỮNG BƯỚC KHỞI ĐẦU CỤ THỀ

1/ Ủy Ban Mekong Việt Nam thay vì bấy lâu tọa ngự nơi địa chỉ 12 Phố Hàng Tre Hà Nội thuộc châu thổ Sông Hồng, thì nay đúng là thời điểm nếu không là quá trễ để di dời về ĐBSCL vùng đất thấp. Rất biểu tượng, thuyền trưởng không thể chọn đứng trên bờ để hô hào thủy thủ hy sinh cứu nguy con tàu đắm.

2/ Đại Học Cần Thơ được mệnh danh là “Ngọn Hải Đăng Trí Tuệ” cho ĐBSCL nhưng câu hỏi đặt ra là liệu có còn triển vọng tồn tại để kỷ niệm 100 năm hay không khi mà trường sở nằm trên vùng đất thấp hơn mặt biển như hiện nay. Ai sẽ tìm câu giải đáp cho “vấn nạn mất còn” ấy nếu không phải là “think tank” từ Phân Khoa Sông Mekong Đại Học Cần Thơ?Vai trò của Đại Học Cần Thơ với Phân Khoa Sông Mekong chưa bao giờ cấp thiết đến như vậy. Đây cũng là đề xuất của tác giả trong bài viết này cách đây hơn11 năm, cả với đề nghị từng bước cụ thể: (a) Xây dựng một thư viện chuyên ngành liên quan tới con sông Mekong và con sông kết nghĩa Mississippi;(b) Thiết lập ban giảng huấn, sẽ bao gồm thành phần cơ hữu của nhà trường, các chuyên gia của hai Ủy Hội Sông Mekong và Mississippi, cùng với nhóm Chuyên Viên Tham vấn Quốc tế từ Chương Trình Môi Sinh Liên Hiệp Quốc [UNEP/ United Nations Environment Programme], chuyên gia Hội Các Con Đập Thế Giới [WCD/ World Commission Dams], Mạng Lưới Sông Quốc tế [IRN/ International River Network]… Họ sẽ được mời như những Giáo Sư Thỉnh Giảng, cho Phân Khoa Sông Mekong. Tài liệu giảng của họ sẽ là nguồn thông tin vô cùng quý giá do từ những đúc kết qua thực tiễn;(c) Tuyển sinh từ thành phần ưu tú không phải chỉ có Việt Nam mà cả từ các quốc gia trong lưu vực như Thái Lan, Lào, Cam Bốt và cả từ Vân Nam Trung Quốc, Miến Điện. Chương trình hướng tới đào tạo các kỹ sư môi sinh và xây dựng cho “Chương Trình Phát Triển Xanh / Green Development”,hướng tới bảo vệ và phát triển hệ sinh thái của con sông Mekong. Lớp chuyên viên trẻ đầy năng động này cũng sẽ là mẫu số chung nối kết mở đường cho các bước hợp tác phát triển bền vững của 6 quốc gia trong toàn lưu vực sông Mekong. [6]

Hình 2: Ủy HộiSông Mekong Việt Nam, 12 Phố Hàng Tre, Hà Nội nơi châu thổ Sông Hồng cách xa ĐBSCL hơn 1,600 km [Photo LN Hà]

Về phương diện chánh quyền, cần thiết lập ngay một mạng lưới “Tùy viên Môi sinh” đặc trách sông Mekong trong các Tòa Đại sứ và Sứ quán tại các quốc gia trong lưu vực: như tòa lãnh sự Việt Nam ở Côn Minh Vân Nam, bốn tòa đại sứ Việt Nam ở Miến Điện, Thái Lan, Lào và Cam Bốt. Họ sẽ là tai mắt, là những trạm quan sát sống cho Phân Khoa sông Mekong và Bộ Bảo Vệ Môi Trường.

Phải xem đây như một kế hoạch đầu tư dài hạn và ý nghĩa cho “Một Tinh Thần Sông Mekong” trong toàn bộ các kế hoạch hợp tác và phát triển vùng. Dĩ nhiên có một cái giá cao và xứng đáng phải trả để bảo vệ con Sông Mekong và sự sống còn của vùng ĐBSCL.

3/ Rừng Tràm Chắn Sóng: trong ngắn hạn, để chống nạn sạt lở như hiện trạng mũi Cà Mau mất nhiều mẫu đất mỗi năm (927 ha / năm), cần ngay nỗ lực trồng và tái sinh những khu rừng tràm ven biển không chỉ để chắn sóng mà còn có khả năng giữ lại lượng phù sa, song song với giải pháp dài hạn hình thành một kế hoạch vĩ mô xây dựng đê biển đa dụng và hai hồ chứa nước ngọt để đương đầu với nước biển dâng do thay đổi khí hậu.

4/ Dòng Sông Thanh Khiết: những con sông của đất nước đang bị chính chúng ta góp phần hủy hoại. Không thể có được những dòng sông như mạch sống vừa mang tới thức ăn, vừa phải chuyên chở mọi chất phế thải. ĐBSCL, nơi nào cũng có bảng hiệu Làng Văn Hoá, nhưng các dòng sông và kinh rạchthì vẫn là nơi để hàng ngày người ta phóng uế và đổ xuống tất cả những rác rưởi. Ý niệm vệ sinh công cộng, bảo vệ môi trường sống lành mạnh, trong một thiên nhiên hài hòa,phải là kết quả của ý thức tập thểvà cả từ mỗi cá nhân. Thay đổi nếp sống với rất nhiều khiếm khuyết như hiện nay, cầnthời gian giáo dục hàng thập niên và cả biện pháp kỷ luật của một xã hội công dân, chứ không phải chỉ bằng những khẩu hiệu.

PROS AND CONS VÀ CHỈ CÓ MỘT CHỌN LỰA

Từ sau 1975, Việt Nam đã thực hiện một số dự án xây dựng đêbiển trên đất liềndọc theo các tỉnh cận duyên như Sóc Trang, Bạc Liêu và Cà Mau, với hậu quả là gây tác hại cho môi trường bên trong đê, đất bị bọc phèn và nhiễm mặn gây tổn hại cho mùa màng, khiến sau đó chính dân chúng phải tự phátđi bửa đê, và mạnh hơn thế nữa chánh quyền địa phương phải cho gài mìn phá đê đểcư dân có thể làm ăn trồng trọt trở lại. Không phải chỉ có riêng ở ĐBSCL, những thất bại về các công trình đê điều là khá phổ quát ở Việt Nam như con đê biển Hải Hậu Nam Định miền Bắc, con đê Mũi Né Phan Thiết miền Trung…

Có thể nói hàng ngàn cây số đê điều ở Việt Nam tuy rất tốn kém nhưng thiếu điều nghiên nên đã thất bại.Nhưng còn dự án con Đê Biển Đa Dụng MSD thì sao? Qua hai bài đầu tiên, người viết đã nhận được một số hồi đáp từ bên trong cũng như ngoài nước, đồng thuận hay không nhưng vẫn là những tiếng nói thao thức với vận mệnh của đất nước nên rất đáng trân trọng.

_ Có ý kiến cho rằng việc “xây đê biển ĐBSCL còn tệ hơn việc xây dựng đường sắt cao tốc về mặt hiệu quả kinh tế. Với luận cứ là,chống lại tự nhiên cần phải được tính toán cẩn trọng, ĐBSCL đã từng có bài học đắt giá về thoát lũ ra biển Tây rồi. Thành công dễ thấy nhưng bài học về thất bại cho công trình biển trên thếgiới nhiều không kém”.Về điểm này, có lẽ cần có một từ ngữ chính xác hơn, thay vì “chống lại tự nhiên” thì nên được hiểu như “một thích nghi / adaptation” với những biến động của thiên nhiên để sống còn.

_ Một ý kiến kháccho rằng dự án MSD còn rất nhiều ẩn số, kể cả những điểm bất cập và tiêu cực chưa được soi sáng và lý giải. Như ước tính cần tới hơn 200 triệu mét khối hay hơn một tỉ tấn cát đá ximăng, phải cần tới những tầu vét nạo khổng lồ / huge dredgers, làm sao mà có được. Câu trả lời: đây là một kỹ thuật không phải chỉ khả thi mà đã được triển khai và ứng dụng trên thế giới, như với quần Đảo Dừa / Palm Islandscủa Dubai cần tới 1 tỉ rưỡi / 1.5 billions mét khối cát đá ximăng, nghĩa là 7 lần hơn, cũng lấy từ đáy biển như với dự án MSD.

_ Cũng có một cách nhìn khác nữa tích cực hơn, cho rằng khi có người xây cái nhà hay cái cầu bị sập không có nghĩa là người khác sẽ không xây được cái nhà hay cái cầu an toàn. Học từ những kinh nghiệm thất bại của người khác để làm cho tốt hơn chứ không phải để kết luận là không làm được. Bất cứ một dự án xây dựng lớn nào muốn thành công thì cần phải có trình độ, lương tâm và cơ chế hữu hiệu.

_ Thêm một số ý kiến khác khá phổ quát của số người khi lần đầu tiên tiếp cận với dự án MSD hoặc nếu không là ngỡ ngàng vì tầm vóc dự án quá lớn chưa bao giờ nghĩ tới hoặcxa hơn nữa hoài nghi cho rằng liệu có tính khả thi / feasibility về kỹ thuật,nhân sự,tài chánh trong điều kiện của Việt Nam hiện nay hay không? Ngay cả Paul Stewart, phụ trách Mạng Lưới Môi Sinh“Từ Cửa Sông Tới Nguồn / Mouth to Source”, mặc dầu cho phổ biến bài viết cũng ngạc nhiên với phát biểu: “Chỉ có thể diễn tả đây là Dự án Vĩ mô mà tôi chưa bao giờ thấy trước đây. Các bạn thì nghĩ sao?”http://mouthtosource.org/rivers/mekong/2011/05/29/mekong-sea-dyke-concept-paper/

_ Trong khi NhómKỹ Sư tham gia soạn thảo công trình Đê Biển Đa Dụng MSD ở California, thì cho rằng chi phí MSD sẽ không cao hơn dự án đường sắt cao tốc, và hiệu quả kinh tếthì không thể so với 20,000 km2 diện tích đất đai mầumỡ của ĐBSCLcó thể mất đi vì nước biển dâng cao, cũng không cao hơn chi phí để di tản từ 10đến 15 triệu dân, lo tái định cư cho họ và rồi còn nhập cảng gạo hàng năm nuôi sống họ và cả nước. (3)

Qua kinh nghiệm và những thành tựu của thế giới, để thấy rằng dự án Đê biển Đa dụng MSD và các hồ chứa nước ngọt cho ĐBSCL là khả thi. Nhưng chúng ta cần một tư duy thế kỷ, xa hơn giới hạn đôi ba thế hệ, để thích nghi với một môi trường khắc nghiệt và thù nghịch với một tiến trình đảo nghịch: ruộng vườn biến thành biển mặn, thay vì cảnh tượng biển xanh biến thành ruộng dâu.
Sau những thất bại, những chấn thương, chúng ta đứng trước hai tình huống: hoặc sợ hãi, co cụm lại, nghĩ rằng không còn làm gì hơn được; hoặc phân tích thất bại ấy, coi đó như bài học, để từ đó dám nghĩ khác đi, mà thành ngữ tiếng Anh gọi đó là khả năng “thinking outside the box”, hay một thứ Trial and Error / Nghiệm và Sai, là một phương pháp nghiên cứu/ giải quyết/ chỉnh sửa/ hay tạo hiểu biết về vấn đề đặt ra. Bài học không tự đến từ thất bại nhưng là do từ phân tích thất bại ấy, rồi biến cải, và thử nghiệm nữa. Đây là phương pháp không xa lạ gì trong giới khoa học thực nghiệm. [Wikipedia]

Hình 3:3,600 km2 bên trong con Đê Biển Đa Dụng MSD có tiềm năng là những hồ chứa nước và cả tạo thêm vùng đất mới [Ref. 3]

NHỮNG BÀI HỌC THÀNH TỰU THẾ GIỚI

Những công trình kỳ vĩ trên thế giới và cả đứng vững với thời gian không phải là ít. Điều trước tiên học được từ những thành tựu ấy, đó là viễn kiến và hình thành một “ý tưởng lớn” cùng với ý chí và quyết tâm thực hiện, trong những nghịch cảnh và vị trí địa dư rất khác biệt.

_ Công trình Zuiderzee Vùng Đất Thấp đã có từ mấy thế kỷ trước với một hệ thống đê đập nhân tạo và thủy lợi nhằm giữ đất và ngăn mặn từ Bắc Hải, cộng thêm với hiệu quả ngăn lũ lụt, tạo thêm đất canh tác. Hiệp hội Kỹ sư Công chánh Mỹ / American Society of Civil Engineers đã vinh danh các công trình của Hòa Lan như một trong Bảy Kỳ quan của Thế giới.

_ Công trình Đê biển Seamangeummới đây của Hàn Quốc[ 04/2010, với một bức trường thành dọc theo bờ biển tiếp giáp với Hoàng Hải, chắn ngang hai cửa sông Dongjin và Manggyeong; được khởi công từ 1991 và hoàn tất 2010, như một kỳ công về xây dựng được coi như một trong những kỳ tích tạo một vùng đất mới / land reclamation lớn nhất, lớn hơn cả công trình Zuiderzee của Hòa Lan.

_ Công trình Đảo Dừa là một quần đảo nhân tạo như hình Bộ Ba Cây Dừa / The Palm Trilogy: Jumeirah, Jebel Ali, Deira củathị trấn Dubai / United Arab EmiratestrongVịnh Ba Tư / Persian Gulfđược hình thành với hàng tỉ mét khối cát đá do hai công ty Bỉ / Belgian và Hòa Lan / Dutch với những chuyên gia hàng đầu của thế giới để tạo nên vùng đất mới / land reclamation, và thêm cho Dubai 520 Km bờ biển. Công trình kiến trúc đảo và bờ biển nhân tạo này được coi như một Kỳ quan thứ Tám của thế giới.

_ Công trình Đập Chắn Singapore / Singapore’s Marina Barrage, do viễn kiến của nguyên Thủ Tướng Lý Quang Diệu / Lee Kuan Yew từ hơn hai thập niên trước. Là một đảo quốc, có vũ lượng cao 100 inches /năm, do đó phòng tránh lũ lụt ngăn mặn, và dự trữ nước ngọt là vô cùng cần thiết. Đập Chắn đã hoàn tất [ 11/2008 ],góp phần tăng phẩm chất cuộc sống và phát triển kinh tế của đảo quốc này thay vì phụ thuộc nguồn nước nhập từ Mã Lai. Công trìnhđã được Viện Kỹ Sư Môi Trường Mỹ / AAEE / American Academy of Environmental Engineersvinh danh với giải thưởng cao quý nhất 2009.

MISSISSIPPI BẠN ĐỒNG HÀNH VÀ TƯƠNG TÁC

Mississipp kết nghĩa với sông Mekong từ tháng 7, 2009; nay là người bạn đồng hành và tương tác của con sông MekongvàĐBSCL. Từ thập niên đầu của thế kỷ 21, Ủy Hội Sông Mississippi đã sớm có viễn kiến 200 năm bằngMột Cam kết Liên Thế hệ / An Intergenerational Commitment với 6 điểm tập trung vào cuộc sống hạnh phúc cho toàn cư dân lưu vực: [1] Bảo đảm cuộc sống phẩm chất có một không hai trên thế giới; [2] Tạo an toàn cho cuộc sống ven sông trong toàn lưu vực; [3] Thở không khí trong lành trong môi trường động và thực vật với thú săn bắn, câu cá và tiêu khiển trên sông; [4] Du lịch an toàn với giá phải chăng tớimọi nơi trong lưu vực; [5] Uống và xử dụng nguồn nước phong phú từ các dòng sông hay từ tầng nước ngầm trong lưu vực; [6]Quyền lựa chọn phẩm vật và nguồn tiếp liệu dồi dào được trồng, chế biến với giá thành rẻđược chuyên chở tới các địa phương và tới thị trường thế giới. (Mississippi River Commission, August 20, 2009)
Có thể vắn tắt 6 điểm ấy trong 5 mục tiêu chính, đó là: [a] An ninh quốc gia với chương trình giảm thiểu tổn thất lũ lụt và khô hạn; [b] Kiện toàn cơ sở hạ tầng và bảo đảmnguồn năng lượng; [c] Phát triển môi trường bền vững và giải trí cho cư dân; [d] Cung cấp nguồn nước và phẩm chất nước; [e] Bảo đảm vận chuyển nông phẩm và hàng hóa trong lưu vực.

Cũng để thấy rằng viễn kiến nàyvẫn đúng và có thể ứng dụng cho cả 6 quốc gia Lưu Vực Lớn Sông Mekong / GMS/ Greater Mekong Subregion, trong đó có ĐBSCL. Điểm nhấn mạnh và nổi bật của “Viễn Kiến 200 Năm” Ủy Hội Sông Mississippi là luôn luôn đặt trọng tâm vào hạnh phúc của chính cư dân trong lưu vực và trách nhiệm liên đới với các thế hệ tương lai.

MSD VÀ NHỮNG HIỂM NGUY SINH TỬ

Phải thấy rằng có nhiều hơn một Lưỡi Gươm Damoclès treo trên dự án Công trình Đê Biển Đa Dụng và MSD sẽ là một dự án chết: [1] Nếu triển khai vội vàng không đạt tiêu chuẩn xây dựng quốc tế, và công trình èo uột ấy sẽ không thể đứng vững với hơn một cơn bão nhiệt đới đến từ Biển Đông hàng năm; [2] Nếu không có những hồ nước ngọt để bảo vệtầng nước ngầm đang suy xụp nhanh chóng như hiện nay, khiến đất sủi phèn với hậu quả là đổ ra hàng ngàn tấn acid sẽ phá hủy rộng rãi toàn vùng châu thổ; [3] Nếu không ngăn chặn đổ mọi rác rưởi, chất thải kỹ nghệ và cả phóng uế xuống dòng sông thì các hồ chứa nghiễm nhiên trở thành loại hố rác hố phân nặng mùi ô nhiễm; [4] Và tình huống tệ hại nhất, nếu xảy ra cơnđịa chấn làm vỡ con đập thượng nguồn, thì sẽ là cơn hồng thủy / một tsunami trên sông Mekong cuốn trôi mọi thứ dưới dòng và con đê biển không là một ngoại lệ. (3)

Với thay đổi khí hậu nước biển dâng, với dòng chảy xuống từ thượng nguồn giảm, với tầng nước ngầm ngày càng cạn kiệt làm đất sủi phèn, lún thêm mặt bằng ĐBSCL vốn đã thấp hơn mặt biển.Trước kịch bản ấy, chúng ta đứng trước hai tình huống: hoặc không làm gì để rồi đứng trước thảm cảnh một ĐBSCL chìm sâu dưới biển mặn, với tiêu vong cả một nền Văn Minh Miệt Vườn; hoặc bằng mọi giá đi tìm giải pháp cứu lấy vùng đất thiêng, cũng là không gian sinh tồn của cả các thế hệ tương lai.

Như một kết từ cho cả ba bài viết về “Tương lai Đồng Bằng Sông Cửu Long – Nhìn Xa Nửa Thế Kỷ Tới”: tất cả những đề xuất chỉ đang ở giai đoạn khái niệm / conceptual stagenên bạn đọc có thể coi đây như là “nguồn thông tin mở”cho mọi sáng kiến và các bước bổ xung tiếp theo cần thiết; xa hơn nữa là những cuộc nghiên cứu khoa học hoàn chỉnh để chuyển biến“Từ Khả Năng tới Hiện Thực / A Posse Ad Esse”.

NGÔ THẾ VINH
California 06/ 2011
[Source: www.vietecology.org]

THAM KHẢO:

1/ Mekong-Cửu Long Nhìn Xa Nửa Thế Kỳ Tới [1] Ngô Thế Vinh, 01/2011, Viet Ecology Foundation;http://www.vietecology.org/Article.aspx/Article/61

2/ Mekong-Cửu Long Nhìn Xa Nửa Thế Kỳ Tới [2]; Ngô Thế Vinh, 05/2011, Viet Ecology Foundation; http://www.vietecology.org/Article.aspx/Article/67

3/ Đê Biển Chống Mặn Đồng bằng Sông Cửu Long, Ngô Minh Triết, S.E., Phạm Phan Long, P.E.
Viet Ecology Foundation 06/2011; http://www.vietecology.org/Article.aspx/Article/68

4/ Vùng Đất Ngập Đồng Tháp Mười, Trần Ngươn Phiêu, Thế Kỷ 21 số 219, tháng 7, 2007

5/ Bức Tranh Ảm Đạm của Nông Dân Miền Tây, Nguyễn Văn Tuấn 02/2011, http://nguyenvantuan.net/misc/9-misc/1181-ghi-chep-cuoi-nam-8-buc-tranh-am-dam-cua-nong-thon-mien-tay

6/ Đại Học Cần Thơ, Ngọn Hải Đăng Miền Tây; Diễn Văn Ra Trường của Viện Đại Học Cần Thơ; Gs Đỗ Bá Khê (19/12/1970); Đặc San Tiền Giang Hậu Giang, 2000

7/ Sống Chung Với Nước Biển Dâng; Tuổi Trẻ Online 28/08/2010; http://m.tuoitre.vn/tin-tuc/Chinh-tri-Xa-hoi/Khoa-hoc-Moi-truong/310,Song-chung-voi-nuoc-bien-dang.ttm

8/ The Mekong, River of Terror and Hope, Peter White, National Geographic134, No.6, December 1968

9/ Possible Impacts of Saltwater Intrusion Floodgates in Vietnam’s Lower Mekong Delta; Ian White, Australian National University_Seminar on Environment and Development in Vietnam, Dec 6-7, 1996 http://coombs.anu.edu.au/~vern/env_dev/papers/pap07.html

10/ Plan for China’s Water Crisis Spurs Concern; Edward Wong– North China is Dying. The New York Times, June 1, 2011http://www.nytimes.com/2011/06/02/world/asia/02water.html?_r=1&hp

Đôi lời thông báo cùng bạn đọc

2011-05-31T02:44:00.000-07:00

Định âm thầm rời bỏ cuộc chơi, nhưng nghĩ lại như vậy thì kì quá, nên xin có vài dòng như thế này.

Suốt hai tuần qua, tôi nhận nhiều email của các bạn bày tỏ quan tâm, và các bạn làm tôi cảm động. Các bạn hỏi tại sao website bị ngưng, có phải tôi đi công tác bên Saudi Arabia (sao có người hay quá ta!), tại sao sửa phông chữ, tại sao hứa viết loạt bài chỉ cách trình bày báo cáo khoa học trong các hội nghị mà không viết (làm như tôi hứa lèo!) Tôi thật sự cảm động tấm thịnh tình của các bạn quan tâm. Không, tôi không hứa lèo đâu; tôi vẫn sẽ hoàn tất loạt bài tâm huyết đó cho các bạn (có thể không nhiều) đang “chiến đấu” với giai đoạn làm nghiên cứu sinh của mình.

Số là khoảng 2 tuần trước, trang web này bị tin tặc hay ai đó “chích” spam vào server. Hậu quả của sự tấn công là phông chữ unicode bị biến dạng, toàn những dấu hỏi, không đọc được. Thoạt đầu, nó chỉ ảnh hưởng đến vài bài trang đầu, nhưng sau này thì lan rộng đến tất cả hơn 1000 bài. Điều thú vị là nó làm ảnh hưởng phần giới thiệu của mỗi bài viết, còn nội dung thì có vẻ ok. OK ít nhất là cho đến ngày hôm nay. Còn trong tương lai thì không biết. Nhiều bạn hiểu lầm viết thư hỏi tại sao tôi thay đổi phông chữ. Xin thưa là tôi không muốn thay đổi phông chữ đâu; đó chỉ là “tai nạn” mà thôi.

Tôi không biết cách khắc phục, nên nhờ các chuyên gia tìm hiểu và khắc phục. Nhưng ai cũng bận chuyện “cơm áo gạo tiền” nên có lẽ cần một thời gian sau mới biết được kết quả. Chừng nào có kết quả, tôi sẽ báo cho các bạn hay biết. Còn hiện nay, vì vừa nản lòng một chút (chỉ một chút thôi), vừa vì công việc sắp tới, vừa chưa khắc phục vấn đề, nên tôi chỉ muốn nghỉ một thời gian. Mấy hôm nay đọc tin tức về bọn Tàu xâm lược mà nóng cả người, muốn nói lắm, nhưng tôi nghĩ nói ra thì chắc website sẽ bị bọn xâm lăng bẩn thỉu và vô giáo dục đó đánh sập quá. Thôi thì tôi sẽ tịnh tâm một thời gian. Tôi sẽ thỉnh thoảng đăng những bài viết tôi đã công bố trên báo chí trong trên blog cũ http://www.tuanvannguyen.blogspot.com.

Một lần nữa, thành thật cám ơn các bạn.

NVT

Phân tích ấn phẩm khoa học ASEAN

2011-05-19T16:11:00.000-07:00

Trong bài này, chúng tôi (tức là chị Phạm Thị Ly và tôi) phân tích so sánh ấn phẩm khoa học của 10 nước ASEAN trong thời gian 10 năm(1991-2011). Chúng tôi phát hiện vài xu hướng thú vị về mối tương quan giữa kinh tế trí thức và nghiên cứu khoa học. Ý tưởng của công trình này bắt đầu từ một lần tôi ghé thăm trường DHQG TPHCM vào đầu năm nay, và nảy sinh từ vài trao đổi trên bàn cà phê. Hóa ra, tách cà phê hôm đó cũng productive! Cần nói thêm rằng đây là một phân tích ấn phẩm khoa học đầu tiên cho khối ASEAN (cứ coi như Việt Nam đi tiên phong làm cho "họ" vậy).

ASEAN là một trong những nền kinh tế năng động nhất thế giới. Với dân số khoảng 600 triệu (tức 9% dân số thế giới), và tổng GDP là 1,8 ngàn tỉ, nền kinh tế ASEAN là một nền kinh tế lớn thứ 9 trên thế giới, và đứng hàng thứ 3 ở châu Á. Khối ASEAN đã trải qua một thời kỳ tăng trưởng kinh tế liên tục rất đáng kể trong những năm gần đây, với tỉ lệ tăng trưởng trung bình từ 5 đến 6% mỗi năm trong suốt 20 năm qua. Trong những năm gần đây, các nước ASEAN đã và đang tăng cường đầu tư cho khoa học và công nghệ nhằm đạt đến một nền kinh tế mà tri thức là một động lực.
Khái niệm kinh tế tri thức (knowledge-based economy hay knowledge driven economy) được hình thành như một khung lý thuyết mới để đánh giá mức độ phát triển của một quốc gia. Nói một cách đơn giản nhất, kinh tế tri thức là một nền kinh tế trong đó vai trò của tri thức (khi so sánh với tài nguyên thiên nhiên, nguồn lực vật chất và lao động chân tay) đóng vai trò chủ đạo [1]. Trong nền kinh tế tri thức, sự phát triển kinh tế có liên quan tới mức độ cạnh tranh về công nghệ, và cạnh tranh công nghệ phụ thuộc vào khoa học và nghiên cứu khoa học. Do vậy, trong nền kinh tế tri thức, nghiên cứu khoa học đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc tăng trưởng kinh tế.

Kết quả của nghiên cứu khoa học thể hiện qua số lượng bài báo khoa học trong những tập san chuyên ngành có bình duyệt quốc tế. Tuy có tới trên 100.000 tập san khoa học trên toàn thế giới, chỉ có những tập san được liệt kê trong danh mục của Institute of Scientific Information (ISI) là được cộng đồng khoa học quốc tế công nhận. Các tập san này cũng được công nhận rộng rãi trên thế giới. Cơ sở dữ liệu ISI bao gồm khoảng 10-12% tổng số tạp chí có bình duyệt [2]. Thật vậy, số bài báo khoa học được công bố trong các tập san ISI là một tiêu chuẩn quan trọng của hoạt động khoa học và là một thước đo của tiến bộ khoa học cho một quốc gia [3]. Do đó, bài báo khoa học cũng được coi là một thành tố kiến tạo nên nền kinh tế tri thức.

Tuy vậy cho đến nay chưa có một công trình nào khảo sát kết quả nghiên cứu khoa học và mối quan hệ của nó với các chỉ báo của nền kinh tế tri thức ở các nước ASEAN. Trong quá khứ đã có hai công trình phân tích ấn phẩm khoa học từ Thái Lan [4] và Việt Nam [5], nhưng chưa trình bày một cách hệ thống cho toàn bộ vùng ASEAN. Chúng tôi đặt giả thuyết rằng có một mối tương quan giữa kết quả nghiên cứu khoa học và chỉ số kinh tế tri thức của các nước. Cụ thể là, chúng tôi đưa ra một định đề: quốc gia nào có chỉ số kinh tế tri thức cao hơn thì sẽ có nhiều bài báo khoa học trong danh mục ISI hơn. Công trình nghiên cứu này được thiết kế để kiểm định giả thuyết trên, thông qua (a) phân tích kết quả nghiên cứu khoa học, và (b) khảo sát quan hệ giữa kết quả nghiên cứu khoa học và chỉ số kinh tế tri thức của một số quốc gia chính trong các nước ASEAN.

Nguồn dữ liệu

ASEAN bao gồm 10 nước, với trình độ phát triển kinh tế và xã hội rất khác nhau. Trong công trình này, chúng tôi tập trung phân tích dữ liệu từ 6 nước chính, đó là Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines, và Singapore. Những nước này cùng có một sức mạnh kinh tế chủ yếu ở châu Á cũng như trên thế giới. Đây cũng là những nước đang trong quá trình chuyển đổi nhanh chóng về kinh tế, rất lý tưởng để khảo sát về mối quan hệ giữa nghiên cứu khoa học và kinh tế tri thức.

Dữ liệu sử dụng trong bài này được lấy từ Danh mục trích dẫn trực tuyến của ISI, Web of Science (WoS). Để thu thập số lượng bài báo khoa học, chúng tôi dùng SCI-Expanded, SSCI, A&HCI, CPCI-S, CPCI-SSA, CCR-Expanded, và IC databases trong hệ thống ISI. Cơ sở dữ liệu của ISI chứa đựng khoảng 8700 tập san khoa học, bao gồm tất cả mọi lĩnh vực của nghiên cứu khoa học. Chúng tôi tìm kiếm rộng trong WoS địa chỉ quốc gia và lĩnh vực, sau đó giới hạn trong khoảng thời gian 1991-2010. Từ khóa mã nước là "CU = " for countries (“Việt Nam” or “Viet Nam”, “Thái Lan”, “Malaysia”, “Indonesia”, “Philippines” or “The Philippines”, và “Singapore”). Chúng tôi chỉ xem xét những bài báo “nguyên thủy” (original articles) được công bố bằng tiếng Anh. Sau đó chúng tôi khu trú kết quả theo lĩnh vực nghiên cứu, sử dụng chức năng “Analyze Results” của WoS. Ở mỗi nước, 12 lĩnh vực nghiên cứu hàng đầu được xác định trong khoảng 1991-2000 và 2000-2010 và từ đó có thể so sánh giữa các nước.

Số lượng ấn phẩm nghiên cứu khoa học

Trong khoảng thời gian 1991-2010, 10 nước ASEAN đã công bố 165.020 bài báo nguyên thủy trên các tập san khoa học được liệt kê trong danh mục ISI. Con số này chiếm 0,5% tổng số bài báo khoa học của thế giới. Singapore dẫn đầu khu vực với số lượng bài báo khoa học cao nhất, chiếm 45% tổng số bài báo khoa học của 10 nước. Thái Lan và Malaysia, chiếm [lần lượt] 21% và 16% tổng số ấn phẩm khoa học. Việt Nam (tỉ trọng 6,5%), Indonesia (5%) và Philippines (5%). Nhóm cuối bảng là Kampuchea, Lào, Miến Điện và Brunei, ấn phẩm khoa học trong 10 năm không đầy con số 1.000 bài, và chỉ chiếm dưới 2% tổng số ấn phẩm khoa học của ASEAN.

Biểu đồ 1. Số ấn phẩm khoa học trong giai đoạn 1991 - 2010 từ các nước Đông Nam Á

Số lượng bài báo khoa học ở tất cả các nước gia tăng đều đặn trong quãng thời gian 1991-2010 (Biểu đồ 1). Tính trung bình, tỉ lệ tăng trưởng gộp lại là 13% mỗi năm, và tỉ lệ này chủ yếu là do sự tăng trưởng của Singapore (13%/năm), Thái Lan (15%/năm), và Malaysia (14%). Việt Nam cũng đạt 13% gia tăng mỗi năm trong cùng kỳ. Tuy nhiên, Indonesia và Philippines có mức tăng thấp nhất (8%/năm).

Bảng 1. Số lượng ấn phẩm khoa học (chỉ tính bài báo khoa học nguyên thủy) từ các nước Đông Nam Á trong giai đoạn 1991 – 2010

Nước	1991 – 2000	2001 – 2010	Số lần gia tăng
Việt Nam	2398	8220	3.43
Kampuchea	97	880	9.07
Lào	41	375	9.15
Thái Lan	6673	28148	4.22
Miến Điện	189	546	2.89
Malaysia	5366	21203	3.95
Indonesia	2638	5784	2.19
Brunei	210	345	1.64
Philippines	2630	4956	1.88
Singapore	18220	56101	3.07
Tất cả	38462	126558	3.29

Khi chia quãng thời gian 20 năm thành hai thập niên 1991-2000 và 2001-2010, có thể thấy tổng số bài báo khoa học của 10 nước trong thời gian 2001-2010 tăng gấp 3,3 lần so với quãng thời gian 1991-2000 (Bảng 1). Tuy nhiên, tỉ lệ tăng trưởng giữa các nước khác nhau rõ rệt. Về số lượng, Singapore dẫn đầu với số lượng bài báo khoa học cao nhất, tiếp đó là Thái Lan, Malaysia, Việt Nam, Indonesia, và Philippines. Về tỉ lệ tăng trưởng, con số cao nhất được ghi nhận ở Kampuchea. Số bài báo khoa học từ Thái Lan trong thời gian 2000-2010 tăng 4,2 lần so với thập niên trước. Tỉ lệ tăng trưởng cao này cũng có thể thấy ở Malaysia (3,9 lần), Việt Nam (3,4 lần), và Singapore (3,1 lần) trong lúc có thể thấy tỉ lệ tăng trưởng thấp ở (2,2 lần) và Philippines (1,9 lần).

Lĩnh vực nghiên cứu

Dùng chức năng phân loại lĩnh vực nghiên cứu, chúng tôi chia ấn phẩm khoa học của ASEAN thành 12 nhóm lớn: nông nghiệp, khoa học cơ bản, khoa học y sinh, hóa học, kinh tế, kỹ thuật, khoa học môi trường, khoa học vật liệu, toán, vật lý, y tế công cộng, và khoa học xã hội. Tổng số bài báo khoa học và tỉ lệ bài của mỗi lĩnh vực nghiên cứu được nêu trong Biểu đồ 2. Ở Singapore, kết quả nghiên cứu trong kỹ thuật và y sinh học được xếp hạng là lĩnh vực nghiên cứu hàng đầu. Xu hướng tương tự cũng được ghi nhận trong nhóm nước thứ hai (Thái Lan và Malaysia), nơi nghiên cứu về khoa học y sinh và kỹ thuật chiếm hơn 70% tổng số ấn phẩm khoa học. Trong nhóm thứ ba (Việt Nam, Indonesia và Philippines, ấn phẩm về khoa học y sinh và nông nghiệp chiếm phần lớn trong tổng số ấn phẩm khoa học.

Biểu đồ 2. Phân bố ấn phẩm khoa học của các nước ASEAN trong giai đoạn 1991-2010 phân loại theo lĩnh vực nghiên cứu. Các nước được chia thành 4 nhóm: (a) Singapore; (b) Thái Lan và Malaysia; (c) Việt Nam, Indonesia, và Philippines; và (d) Kampuchea, Lào, Miến Điện, và Brunei.

Phân tích chi tiết hơn về lĩnh vực nghiên cứu, Bảng 2 thể hiện sự khác biệt rõ hơn về hoạt động nghiên cứu khoa học của các nước. Chẳng hạn, ở Singapore, bài báo khoa học trong lĩnh vực điện tử và kỹ thuật điện, vật lý ứng dụng, khoa học vật liệu và những ngành khoa học mới hơn như công nghệ nano được xếp hạng là những lĩnh vực nghiên cứu hàng đầu. Ở Thái Lan, nghiên cứu về miễn dịch học, y tế công cộng, y học nhiệt đới, dược lý và dược học, khoa học thực phẩm là những ngành đóng góp cao nhất cho số bài báo khoa học của quốc gia. Những lĩnh vực nghiên cứu hàng đầu ở Việt Nam là khoa học cơ bản, toán ứng dụng, vật lý ứng dụng và vật lý lý thuyết, y tế công cộng và bệnh truyền nhiễm, tất cả đã đóng góp hơn 30% tổng số bài báo khoa học của cả nước. Ở Malaysia, nghiên cứu về tinh thể học, khoa học và công nghệ thực phẩm, khoa học về cây trồng, dược lý và dược học là những lĩnh vực nghiên cứu hàng đầu. Philippines và Indonesia có nhiều bài báo khoa học trong lĩnh vực nông học, khoa học cây trồng, hải dương học, sinh học nước ngọt và ngư nghiệp.

Bảng 2. Những lĩnh vực nghiên cứu hàng đầu trong mỗi nước dựa trên số lượng bài báo khoa học trong thời gian 1991-2000 và 2001-2010

Nước và lĩnh vực nghiên cứu	1991–2000	2001–2010	Số lần gia tăng
Việt Nam
Toán ứng dụng	245	607	2,48
Toán	306	552	1,80
Y tế công cộng, môi trường và sức khỏe nghề nghiệp	127	527	4,15
Vật lý chất rắn	203	420	2,07
Bệnh Truyền nhiễm	64	366	5,72
Khoa học Vật liệu	99	337	3,40
Kỹ thuật, Điện, Điện tử	17	335	19,71
Y học Nhiệt đới	92	305	3,32
Vi sinh học	73	300	4,11
Khoa học Môi trường	62	276	4,45
Khoa học Cây trồng	114	246	2,16
Vật lý ứng dụng	86	245	2,85
Vật lý (Đa ngành)	77	211	2,74
Hóa sinh học và Sinh học Phân tử	82	163	1,99
Thái Lan
Dược lý và Dược học	372	1528	4,11
Khoa học và Công nghệ Thực phẩm	141	1404	9,96
Hóa sinh học Sinh học Phân tử	302	1373	4,55
Miễn dịch học	571	1299	2,27
Bệnh Truyền nhiễm	351	1279	3,64
Công nghệ sinh học, Vi sinh học ứng dụng	199	1214	6,10
Vi sinh học	338	1162	3,44
Y tế công cộng, môi trường và sức khỏe nghề nghiệp	510	1152	2,26
Kỹ thuật Hóa	116	1057	9,11
Khoa học Môi trường	175	1045	5,97
Khoa học Vật liệu	71	988	13,92
Khoa học Cây trồng	317	913	2,88
Y học Nhiệt đới	386	822	2,13
Sản khoa và Phụ khoa	185	431	2,33
Malaysia
Tinh thể học	458	2961	6,47
Kỹ thuật, Điện, Điện tử	127	1169	9,20
Khoa học Vật liệu	151	1057	7,00
Hóa học	113	947	8,38
Khoa học và Công nghệ Thực phẩm	304	943	3,10
Khoa học Môi trường	151	807	5,34
Công nghệ sinh học ứng dụng	198	776	3,92
Khoa học cao phân tử	222	775	3,49
Vật lý ứng dụng	85	682	8,02
Hóa học, Vật lý học	161	627	3,89
Dược lý và Dược học	235	617	2,63
Hóa học ứng dụng	227	573	2,52
Hóa sinh học và sinh học phân tử	193	460	2,38
Khoa học Cây trồng	243	414	1,70
Hóa học Vô cơ và Hạt nhân	209	346	1,66
Indonesia
Khoa học Môi trường	95	302	3,18
Sinh thái học	92	296	3,22
Khoa học Cây trồng	167	293	1,75
Y tế công cộng, môi trường và sức khỏe nghề nghiệp	144	268	1,86
Dược lý và Dược học	104	237	2,28
Động vật học	90	227	2,52
Địa (Đa ngành)	119	216	1,82
Bệnh Truyền nhiễm	67	208	3,10
Vi sinh học	96	203	2,11
Hóa học, Y	66	191	2,89
Y học Nhiệt đới	99	180	1,82
Miễn dịch học	96	157	1,64
Nông học	125	150	1,20
Dinh dưỡng và Niệu học	102	119	1,17
The Philippines
Nông học	414	518	1,25
Khoa học Cây trồng	452	421	0,93
Nông nghiệp (Đa ngành)	73	412	5,64
Khoa học Môi trường	114	242	2,12
Hải dương học và Sinh học Nước ngọt	242	237	0,98
Ngư nghiệp	215	184	0,86
Y tế công cộng, Môi trường và sức khỏe nghề nghiệp	90	178	1,98
Khoa học Thú y	34	143	4,21
Hóa sinh học Sinh học Phân tử	94	141	1,50
Bệnh Truyền nhiễm	58	138	2,38
Gen và di truyền học	121	135	1,12
Sinh thái học	90	133	1,48
Khoa học đất trồng	187	126	0,67
Khoa học làm vườn	109	98	0,90
Singapore
Kỹ thuật, Điện, Điện tử	2376	7021	2,95
Vật lý Ứng dụng	1030	5372	5,22
Khoa học Vật liệu	1484	5097	3,43
Hóa học, Vật lý	533	2853	5,35
Quang học	452	2615	5,79
Hóa sinh học và sinh học phân tử	656	2292	3,49
Khoa học nano	174	2242	12,89
Hóa học, Đa ngành	291	2111	7,25
Vật lý chất rắn	577	1766	3,06
Cơ khí	748	1668	2,23
Kỹ thuật, Cơ khí	674	1326	1,97
Kỹ thuật tự động	578	1170	2,02
Toán ứng dụng	493	903	1,83

Chất lượng

Để đánh giá chất lượng của các bài báo khoa học, chúng tôi xác định số lượng bài báo nguyên thủy được công bố trong thời gian từ 2001-2005, và tần số trích dẫn giữa thời kỳ này và năm 2010 (Bảng 3). Singapore và Kampuchea có tỉ lệ trích dẫn cao nhất (15,4 và 15.3 trích dẫn/bài báo, theo thứ tự). Tuy nhiên, khi đánh giá chất lượng dựa trên chỉ số H, nghiên cứu ở Singapore vẫn có tác động cao hơn (chỉ số H là 104), tiếp đó là Thái Lan (92), các nước khác như Việt Nam, Malaysia, Indonesia và Philippines có chỉ số H gần tương đương nhau (khoảng từ 57 đến 66). Với ít số bài báo khoa học, Kampuchea, Lào, Miến Điện và Brunei có chỉ số H thấp nhất trong các nước ASEAN.
Bảng 3. Tần số trích dẫn và chỉ số H của các bài báo công bố trong thời gian 2001 đến 2005 của các nước ASEAN

Nước	Số bài báo khoa học	Số lượng trích dẫn	Tỉ lệ trích dẫn trung bình	Chỉ số H
Việt Nam	2683	29714	11,1	59
Kampuchea	160	2455	15,3	25
Lào	112	1548	13,8	20
Thái Lan	8796	120936	13,8	92
Miến Điện	122	1825	15,0	22
Malaysia	5464	49716	9,1	66
Indonesia	2199	26728	12,2	57
Brunei	142	1461	10,3	18
Philippines	1940	25458	13,1	58
Singapore	21995	338654	15,4	104

Kinh tế tri thức

Dữ liệu về chỉ số kinh tế tri thức (KEI), chỉ số sáng tạo và công nghệ thông tin truyền thông (ICT) được trình bày trong Bảng 4. Trong 10 nước được phân tích, với bất cứ chỉ báo nào, Singapore vẫn được xếp hạng cao nhất, theo sau là Malaysia và Thái Lan. Những nước khác (như Việt Nam, Indonesia, và Philippines) có chỉ số KEI và chỉ số sáng tạo tương đương, nhưng cao hơn các nước Kampuchea, Lào và Miến Điện. Biểu đồ 3 cho thấy có một mối liên hệ tuyến tính giữa số lượng bài báo khoa học và KEI hay chỉ số sáng tạo. Theo đó, các nước có KEI cao hơn tương ứng với số bài báo khoa học nhiều hơn. Hệ số tương quan giữa số lượng bài báo khoa học và KEI là 0,96, giữa bài báo khoa học và chỉ số sáng tạo là 0,94.

Biểu đồ 3. Mối liên hệ giữa số ấn phẩm khoa học (trục hoành) và chỉ số kinh tế tri thức (knowledge economy index, phần trên), và chỉ số sáng tạo (innovation index, phần dưới). Đường kính vòng tròn cho mỗi nước phản ánh số lượng tương đối bài báo khoa học.

Dựa vào mối liên hệ giữa ấn phẩm khoa học và chỉ số kinh tế tri thức, có thể chia 10 nước ASEAN thành 4 nhóm rõ rệt: nhóm 1 chỉ có Singapore đứng đầu; nhóm 2 bao gồm Thái Lan và Malaysia; nhóm 3 gồm Việt Nam, Indonesia, và Philippines; và nhóm 4 có Kampuchea, Lào, Miến Điện, và Brunei.

Bảng 4. Chỉ số kinh tế tri thức và những chỉ số liên quan đến tri thức của 10 nước ASEAN

Nước (xếp hạng)	Chỉ số kinh tế tri thức (KEI)	Chỉ số tri thức (KI)	Chỉ số khuyến khích kinh tế	Chỉ số sáng tạo (II)	Chỉ số công nghệ thông tin (ICT)
Việt Nam (100)	3,51	3,74	2,79	2,72	4,85
Kampuchea	1,56	1,54	1,63	2,07	0,62
Lào	1,94	2,09	1,47	2,0	2,03
Thái Lan (63)	5,52	5,66	5,12	5,76	5,64
Miến Điện	1,34	1,69	0,31	1,30	0,70
Malaysia (48)	6,07	6,06	6,11	6,82	7,14
Indonesia (103)	3,29	3,17	3,66	3,19	2,72
Brunei	NA	NA	NA	NA	NA
The Philippines (89)	4,12	4,03	4,37	3,80	3,60
Singapore (19)	8,44	8,03	9,68	9,58	9,22

Vài nhận xét

Các nước ASEAN đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế thế giới, chủ yếu do dân số đông và nền kinh tế năng động. Tuy nhiên, từ trước đến nay chưa ai thực hiện phân tích thư mục khoa học về hoạt động nghiên cứu và mối quan hệ của nó đối với kinh tế ở các nước ASEAN. Công trình này đã được thực hiện để khảo sát mối quan hệ đó, và kết quả cho thấy: (a) nhìn chung, đóng góp của các nước ASEAN cho tri thức khoa học thế giới vẫn còn rất khiêm tốn so với quy mô dân số, và (b) có một mối tương quan rõ rệt giữa kết quả nghiên cứu khoa học và chỉ số kinh tế tri thức trong các nước ASEAN.

Châu Á ngày càng được ghi nhận là vùng vói nhiều cường quốc khoa học mới trỗi vậy. Từ năm 2006, số lượng bài báo khoa học của Trung Quốc đã đưa họ lên vị trí thứ nhì (sau Hoa Kỳ) về tỉ lệ mà họ chiếm giữ trong kết quả nghiên cứu khoa học toàn cầu. Hàn Quốc và Ấn Độ cũng đang tăng chi ngân sách cho nghiên cứu và phát triển, và đã tạo ra những kết quả đầy ấn tượng trong hai mươi năm qua [7]. Tuy các nước ASEAN chiếm một phần khiêm tốn trong tổng số bài báo khoa học toàn thế giới, nhưng tỉ lệ gia tăng 15% mỗi năm của các nước này sẽ khiến họ nhanh chóng tăng tỉ lệ đóng góp của mình trong tổng số bài báo khoa học toàn cầu.

Có nhiều cách giải thích cho sự cách biệt lớn giữa các nước về kết quả nghiên cứu khoa học. Ở các nước ASEAN ngân sách nhà nước dành cho nghiên cứu và phát triển có một vai trò quan trọng trong việc định hình bức tranh nghiên cứu khoa học [8]. Trong lúc Singapore đầu tư lớn cho khoa học và công nghệ thì những nước khác như Việt Nam và Indonesia có mức đầu tư thấp hơn nhiều. Bởi vậy có lẽ cũng không có gì đáng ngạc nhiên khi bài báo khoa học của Việt Nam, Indonesia và Philippine còn rất khiêm tốn so với Singapore, Thái lan, và Malaysia.

Kinh tế và mức độ ổn định xã hội cũng có thể là một cách giải thích khác. Trong khi Việt Nam trải qua nhiều cuộc chiến tranh trong suốt 100 năm qua, các nước khác trong vùng được hưởng một thời kỳ dài ổn định. Quả vậy, hoạt động nghiên cứu khoa học của Việt Nam chỉ thật sự “cất cánh” từ 1990, khi áp dụng chính sách đổi mới sau một thời kỳ dài khủng hoảng kinh tế và bị cô lập về chính trị. Do vậy, không có gì ngạc nhiên khi thấy kết quả nghiên cứu khoa học của Việt Nam là thấp nhất trong 10 năm đầu (1991-2000) nhưng đã gia tăng nhanh chóng trong thập kỷ kế tiếp.

Một lý do khác cho sự đóng góp khiêm tốn của khoa học ASEAN trong ấn phẩm khoa học toàn cầu là trở ngại về tiếng Anh. Ngoài Singapore và Philippines là ngoại lệ, nhiều người nghiên cứu ở các nước ASEAN còn lại không/chưa quen thuộc với tiếng Anh, và hệ quả là phần lớn công trình nghiên cứu của họ chỉ công bố ở các tạp chí trong nước và không được ghi nhận trong cơ sở dữ liệu ISI. Điều này có nghĩa là chỉ có một phần nhỏ các bài báo khoa học của giới nghiên cứu châu Á nói chung hiện diện trong các tạp chí được liệt kê trong danh mục ISI. Quả vậy, một phân tích trước đây cho thấy chỉ có khoảng 10% bài báo y khoa của Trung Quốc được công bố trong những tạp chí của hệ thống PubMed [9]. Ngoài ra, các tác giả ASEAN, cũng như những tác giả không phải người bản ngữ tiếng Anh, đã gặp khó khăn lớn khi muốn công bố bài báo khoa học của mình trên các tập san khoa học sử dụng tiếng Anh [10-11], do “chủ nghĩa phân biệt chủng tộc trong việc biên tập” còn gọi là “editorial racism” [12], và do thành kiến coi thường những công trình của họ. Tất cả những nguyên nhân này đã góp phần khiến cho sự hiện diện của giới khoa học ASEAN trong các tạp chí được liệt kê trong danh mục ISI còn khiêm tốn.

Dựa trên những kết quả về mối liên quan giữa ấn phẩm khoa học và chỉ số kinh tế tri thức, chúng tôi có thể xác định được một số mô hình của việc sản xuất tri thức trong các nước ASEAN. Trong khi Việt Nam có số lượng bài báo khoa học nhiều trong các ngành toán và vật lý lý thuyết, thì Singapore có thế mạnh đáng kể trong kỹ thuật và công nghệ sinh học, còn Thái Lan thì mạnh về công nghệ thực phẩm, dược lý và dược học. Malaysia có thành tích cao về tinh thể học, công nghệ thực phẩm, khoa học về cây trồng, trong lúc Philippines và Indonesia có nhiều bài báo khoa học về nông học và ngư nghiệp [4]. Những mẫu hình này tiêu biểu cho những đóng góp khá đa dạng và toàn diện của giới khoa học ASEAN cho tri thức khoa học thế giới.

Mười nước ASEAN có thể được chia thành 4 nhóm dựa trên số lượng và chất lượng của ấn phẩm khoa học. Singapore là nước dẫn đầu với kết quả cao nhất, tiếp đó là nhóm thứ hai gồm Thái Lan và Malaysia, và tiếp đó là Việt Nam, Indonesia và Philippines với thành tích trung bình; và cuối cùng là nhóm thấp nhất về kết quả nghiên cứu khoa học, gồm Kampuchea, Lào, Miến Điện và Brunei. Tuy nhiên, cần lưu ý là Việt Nam đang nhanh chóng tiến về nhóm thứ hai, với mức độ tăng trưởng đáng kể trong những năm gần đây. Phân tích chi tiết hơn về lĩnh vực nghiên cứu phản ánh những nhóm chính như sau: những nước phát triển mạnh về kinh tế thì có kết quả nghiên cứu tốt về kỹ thuật công nghệ cao và công nghệ sinh học (Singapore, Thai Lan và Malaysia), trong lúc những nước nghèo hơn (như Việt nam, Indonesia, Lào, Kampuchea, Philippines thì có thành tích cao về những lĩnh vực “công nghệ thấp” như y tế công cộng, và đối với Việt Nam là toán và vật lý lý thuyết. Do cơ sở hạ tầng cho hoạt động khoa học yếu kém, hầu hết dự án nghiên cứu ở Việt nam tập trung vào những lĩnh vực lý thuyết hoặc công nghệ thấp như toán cơ bản và vật lý lý thuyết. Singapore đã và đang đầu tư mạnh cho nghiên cứu và phát triển, với ngân sách chiếm từ 1,9% đến 2,5% GDP trong khoảng từ năm 2000 đến 2007, và đã xây dựng được mối quan hệ gắn bó giữa giới nghiên cứu học thuật với các doanh nghiệp [8]. Hệ quả là, thành tựu nghiên cứu của Singapore phần lớn do đóng góp của nghiên cứu ứng dụng và công nghệ như kỹ thuật và công nghệ nano. Xu hướng này cũng nhất quán với kết quả của một phân tích gần đây cho thấy những nước kém phát triển về kinh tế có xu hướng tập trung vào những lĩnh vực nghiên cứu cơ bản vốn đòi hỏi những thiết bị khoa học và công nghệ hiện đại ở mức tối thiểu [13-14].

Chúng tôi phát hiện mối tương quan chặt chẽ và nhất quán giữa kết quả nghiên cứu khoa học và kinh tế tri thức [15], cũng như với chỉ số sáng tạo. Mối tương quan này có nhiều ý nghĩa đối với việc phát triển khoa học ở các nước ASEAN. Trước hết, nếu chúng ta chấp nhận giả định rằng công nghệ là kết quả của nghiên cứu khoa học, và công nghệ là động lực trong nền kinh tế tri thức, thì kết quả nghiên cứu của chúng tôi gợi ý rằng chính phủ các nước ASEAN cần tăng ngân sách nhà nước đầu tư cho nghiên cứu khoa học trong tương lai. Hiện nay trừ ngoại lệ Singapore, các nước ASEAN khác đang đầu tư ít hơn 1% GDP cho nghiên cứu khoa học. Cần lưu ý là năm 2008 Hàn Quốc đã dành 3,4% GDP cho nghiên cứu và phát triển. Ý nghĩa thứ hai là, ngoại trừ Việt Nam, hầu hết hoạt động nghiên cứu khoa học ở các nước ASEAN được thực hiện ở những trường đại học lớn, bởi những giáo sư và giảng viên coi công việc nghiên cứu là ưu tiên thứ nhì của mình sau việc giảng dạy. Bởi vậy không có gì ngạc nhiên khi sản lượng nghiên cứu khoa học (được minh chứng bằng số bài báo khoa học) của giới hàn lâm của các nước ASEAN khá thấp [16]. Do đó, một cách để gia tăng kết quả nghiên cứu khoa học của những nước này là khuyến khích các trường đại học đưa ra những chính sách mới trong đó có chính sách về thăng tiến hay bổ nhiệm học hàm để khuyến khích giảng viên và các giáo sư có nhiều công bố khoa học trên các tạp chí có bình duyệt quốc tế. Ý nghĩa thừ ba là những kết quả này cũng có ý nghĩa đối với tham vọng trở thành đẳng cấp quốc tế (hay được liệt kê trong danh sách 200 trường hàng đầu thế giới) của các trường đại học ASEAN. Một thành tố tối quan trọng trong việc xếp hạng đại học là số lượng và chất lượng của các bài báo khoa học. Phân tích của chúng tôi gợi ý rằng phần lớn các trường đại học ASEAN còn một chặng đường dài trước mặt để có thể trở thành đẳng cấp quốc tế, vì thành tích công bố khoa học của họ còn quá thấp so với các trường đại học ở phương Tây [5].

Kết quả nghiên cứu trên đây phải được diễn giải trong bối cảnh một số ưu điểm và khuyết điểm. Trước hết, đây là một phân tích so sánh đầu tiên về kết quả nghiên cứu khoa học ở các nước ASEAN đã đem lại một chỉ báo toàn diện cho hoạt động nghiên cứu khoa học trong khu vực trong thời gian 1991-2010. Chúng tôi dùng cơ sở dữ liệu ISI của Thomson, vốn được coi là khá toàn diện và là “tiêu chuẩn vàng” để đánh giá thành tựu nghiên cứu khoa học của một nước. Tuy nhiên, do bản chất của dữ liệu, khó có thể suy luận về mối liên hệ nhân quả giữa kết quả nghiên cứu khoa học và kinh tế tri thức. Hơn thế nữa, hệ số tương quan mà chúng tôi đã trình bày chỉ có thể xem như tương quan quần thể (ecologic correlation), bản thân nó không phản ánh mối quan hệ nhân quả thực sự. Vì những phân tích này chủ yếu dựa trên dữ liệu của 9 quốc gia (do không có dữ liệu KEI của Brunei), cỡ mẫu khá hạn chế, nên hệ số tương quan có thể không mấy ổn định. Trong phân tích này chúng tôi chưa khảo sát vấn đề hợp tác quốc tế trong hoạt động nghiên cứu, do đó chưa thể đánh giá chính xác thực lực khoa học của một nước. Thật vậy, phần lớn nghiên cứu khoa học trong những nước nghèo của ASEAN, nhất là y sinh học, được thực hiện với sự hợp tác hay trợ giúp của các đồng nghiệp phương Tây. Do đó, có thể nói rằng thực lực nghiên cứu y sinh học ở các nước ASEAN thấp hơn là những gì phản ánh trong phân tích này. Chúng tôi dùng chỉ số H [17] và số lượng trích dẫn như chỉ báo của chất lượng nghiên cứu, nhưng cần lưu ý rằng hai tiêu chuẩn này chưa phản ánh chính xác chất lượng nghiên cứu. Thật vậy, các nước có số lượng ấn phẩm khoa học cao thường có chỉ số H cao; bởi vậy chỉ số này có thể không phải là chỉ số lý tưởng và cũng không phải một tiêu chuẩn độc lập để đo lường chất lượng nghiên cứu khoa học của một nước. Hơn nữa, hầu hết những bài được trích dẫn cao lại là công trình hợp tác với sự tham gia của các nhà khoa học trên khắp thế giới; bởi vậy tần số trích dẫn có thể không nhất thiết phản ánh chính xác chất lượng nghiên cứu của một quốc gia. Tuy nhiên, những kết quả phân tích gần đây do Trung Quốc và Hàn Quốc thực hiện cho thấy tỉ lệ trích dẫn (như một chỉ báo về chất lượng) của các bài báo khoa học ở các nước Á châu thấp hơn các bài báo khoa học của tác giả phương Tây.

Tóm lại, kết quả phân tích của chúng tôi cho thấy mức độ đóng góp của các nước ASEAN cho tri thức khoa học thế giới còn khá khiêm tốn, mặc dù đang có môt sự tăng trưởng rất nhanh trong 10 năm qua. Có một mối liên hệ tuyến tính và chặt chẽ giữa số lượng và chất lượng ấn phẩm nghiên cứu khoa học và chỉ số kinh tế tri thức, và điều này đã định hình 10 nước ASEAN thành 4 nhóm theo thành tích nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu này nhấn mạnh rằng nghiên cứu khoa học là một thành tố quan trọng – nếu không nói là quan trọng nhất –trong nền kinh tế tri thức của một quốc gia.

Tài liệu tham khảo:

1. OECD (1996) The Knowledge Based Economy. OECD/GD 102: 7.

2. Monastersky R (2005) The number that's devouring science. The Chronicle 52: http://chronicle.com/free/v52/i08/08a01201.htm.

3. King DA (2004) The scientific impact of nations. Nature 430: 311-316.

4. Svasti MRJ, Asavisanu R (2006) Update on Thai publications in ISI databases 1999-2005. ScienceAsia 32: 101-106.

5. Hien PD (2010) A comparative study of research capabilities of East Asian countries and implications for Vietnam. Higher Education 60: 615-625.

6. R Development Core Team (2007) R: A Language and Environment for Statistical Computing. Vienna, Austria: R Foundation for Statistical Computing.

7. Leydesdorff L, Zhou P (2005) Are the contributions of China and Korea upsetting the world system of science? . Scientometrics: 617-630.

8. Arunachalam S, Garg KC (1985) A small country in a world of big science: a preliminary bibliometric study of science in Singapore. Scientometrics 8: 301-313.

9. Mely B, El Kader MA, Dudognon G, Okubo Y (1998) Scientific publication from China in 1994: evolution or revolution? Scientometrics 42: 3-16.

10. Stolerman IP, Stenius K (2008) The language barrier and institutional provincialism in science. Drug Alcohol Depend 92: 1-2.

11. Vasconcelos SM, Sorenson MM, Leta J, Sant'ana MC, Batista PD (2008) Researchers' writing competence: a bottleneck in the publication of Latin-American science? EMBO Rep 9: 700-702.

12. Tyrer P (2005) Combating editorial racism in psychiatric publications. Br J Psychiatry 186: 1-3.

13. Okubo Y, Dore JC, Ojasoo T, Miquel JF (1998) A multivariate analysis of publication trends in the 1980s with special reference to South East Asia. Scientometrics 41: 273-289.

14. Osareh F, Wilson C (1997) Third World Countries (TWC) research publications by disciplines: a country-by-country citation analysis. Scientometrics 39: 253-266.

15. Ramirez F, Meyer J (2000) The effects of science on national economic development, 1970-1990. American Sociological Review 65: 877-898.

16. Waworuntu B, Holsinger DD (1989) The research productivity of Indonesian professors of higher education. Higher Education 18: 167-187.

17. Hirsch JE (2005) An index to quantify an individual's scientific research output. Proc Natl Acad Sci U S A 102: 16569-16572.

Mèo khen mèo dài đuôi?

2011-05-19T16:08:00.000-07:00

Bài báo với cái tựa đề đáng mừng: thầy thuốc Việt Nam sáng ngang tầm thế giới. Nhưng dữ liệu thực tế hình như không phù hợp với niềm tin đó. Tự mình khoe khoang thì có khác gì mèo khen mèo dài đuôi.

Thật ra, bài báo có tựa đề khiêm tốn hơn là nội dung. Tựa đề là Thầy thuốc Việt Nam ngang tầm một số nước phát triển. Nhưng trong bản tin thì có một câu quan trọng, có thể làm nức lòng người: đó là câu “trình độ của thầy thuốc Việt Nam có thể sánh ngang một số nước phát triển trong khu vực và thế giới.” Thế giới là nước nào? Chắc chắn bao gồm cả Somalia, Ethiopia, Lào, Campuchea, Thái Lan, Mỹ, Anh, Đức, Pháp, Canada, Úc, v.v. Nói thầy thuốc Việt Nam ngang hàng “thế giới” có nghĩa rộng quá: có thể ngang hàng với Somalia, Campuchea, nhưng cũng có thể ngang hàng với Mĩ, có lẽ là nước có nền y học hiện đại nhất thế giới. Ngang hàng với các nước “phát triển” có lẽ là ý nói ngang hàng với Thái Lan, Mã Lai, Miến Điện.

Người viết bài này cứ phân vân, không hiểu phóng viên (hay bác Nguyễn Minh Triết?) dựa vào đâu mà phát biểu quá tự tin như thế. Đánh giá trình độ của tập thể thầy thuốc của một nước chắc chắn không phải là chuyện dễ dàng, vì chưa ai biết phải dựa vào những tiêu chuẩn nào để đánh giá. Đọc kĩ thì thấy đó là nhận xét của bác Nguyễn Minh Triết. Bác Triết đi thăm Bệnh viện Việt Đức, và ấn tượng với những ca phẫu thuật khó, phức tạp đã được các bác sĩ bệnh viện thực hiện thành công. Từ ấn tượng đó, bác Triết cao hứng nhận định rằng “Điều này chứng tỏ tay nghề, trình độ của thầy thuốc Việt Nam có thể sánh ngang một số nước phát triển trong khu vực và thế giới”. Lại thêm một độc đáo của Việt Nam nữa!

Tôi chợt nhớ đến một chuyện cũ cũng thú vị và có liên quan. Hôm đó (khoảng 4 năm trước), tôi làm chủ tọa cùng với một đồng nghiệp Thái Lan trong một hội nghị khoa học ở Sài Gòn, và trong session đó có một anh bác sĩ Việt Nam trình bày những slides rất tương phản. Vào đầu, anh trình bày slides với nhiều hình ảnh cho thấy bệnh viện hết sức bận rộn, hai ba bệnh nhân nằm cùng giường, trong các phòng bệnh rất bẩn thiểu; nhưng đến slide cuối cùng anh so sánh tỉ lệ tử vong giữa bệnh viện của anh và một bệnh viện Mĩ. Kết quả slide so sánh cho thấy bệnh viện của anh không có bệnh nhân tử vong, còn bệnh viện hoành tráng của Mĩ tỉ lệ tử vong là 8%. Ai cũng cười ồ lên, vì ai cũng biết ở Việt Nam bệnh nhân đòi về nhà chết (hay bác sĩ cho bệnh nhân về nhà chết), con số 0 tử vong vô nghĩa trong trường hợp đó. Một anh bạn Thái Lan đứng lên nói nửa đùa nửa thật rằng đó là một “wonderful result” (như kì tích) và chúc mừng. Tôi thì thấy đó là một câu mỉa mai, ấy thế mà anh bác sĩ phe ta vui vẻ khẳng định là không có bệnh nhân nào chết ở bệnh viện của anh! Ngây thơ làm sao!

Cũng sẽ là rất ngây thơ nếu chỉ dựa vào sự thành công của vài ca phẫu thuật để tự mình đánh giá mình ngang hàng với thế giới. Thỉnh thoảng tôi đọc báo vẫn thấy có tin cho biết bác sĩ này được “mời” đi đây đi đó, nhưng trong thực tế thì chẳng ai mời cả, mà chỉ là dịp … đi chơi. Bất cứ nước nào cũng có vài “star” (sao) y khoa, nhất là sao phẫu thuật. Nhưng hãy cho là thành công, và sự hiện diện của những sao đó (cho dù là con số có lên đến 10 hay 100 đi nữa) cũng chẳng nói lên được trình độ của một quần thể thầy thuốc. Cho dù Việt Nam có đoạt nhiều huy chương trong các kì thi Olympic thì những con số đó cũng không bao giờ cho phép chúng ta nói nền giáo dục Việt Nam hơn hay ngang hàng thế giới. So sánh khách quan và công bằng nhất phải dựa vào những chỉ số quần thể và độ dao động, chứ chẳng ai dựa vào vài trường hợp cá biệt hay outlier.

Trong thực tế, chúng ta nghe nhiều đến những ca phẫu thuật thành công, nhưng chẳng ai nói đến nhiều, thậm chí rất rất nhiều, ca phẫu thuật thất bại và bệnh nhân chết. Giải phẫu xong, bệnh nhân sống hôm nay (và báo chí ca ngợi bác sĩ tận mây xanh), nhưng khi bệnh nhân chết ngày mai và chẳng có phóng viên nào viết! Cũng có trường hợp, giải phẫu xong, chất lượng cuộc sống còn tệ hơn trước khi giải phẫu, và bệnh nhân tự hỏi hay là mình đã lầm. Có thể nào xem đó là thành công chăng? Nói như thế để thấy đo lường thành công không dễ chút nào. Nói cách khác, vấn đề bias trong y khoa, nhất là ở Việt Nam, có lẽ là chuyện thường ngày ở huyện.

Với chương trình giảng dạy như hiện nay, với những chương trình rất Việt Nam (như “chuyên khoa I”, “chuyên khoa II”) chẳng giống nơi nào trên thế giới, và với những nghiên cứu y khoa kém cỏi như hiện nay, tôi nghĩ rất khó mà nói trình độ thầy thuốc Việt Nam ngang hàng các nước trong vùng, chứ chưa dám so sánh với Âu Mĩ.

Nhớ có lần đi chung xe với một giáo sư ngoại khoa thần kinh người Mĩ và hai bác sĩ ngoại khoa Úc (họ sang Hà Nội giúp một bệnh viện), hai ông Úc nói với vị giáo sư Mĩ bằng tiếng Anh đại khái rằng: bà mới qua đây nên chưa biết, nên chúng tôi những người đã đến đây cả chục lần có nhiệm vụ phải cảnh báo bà. Thoạt đầu tiếp xúc với họ [tức bác sĩ VN] bà sẽ nghĩ cái gì họ cũng biết [rồi anh ta giơ tay cao lên ngang đầu], nhưng đừng tin, vì trình độ của họ như thế này [anh ta kéo tay xuống ngang chân] và họ làm rất ẩu, rất cẩu thả. Anh chàng kia ngồi bên cạnh mỉm cười gật đầu. Tôi và N ngồi phía sau nghe hết câu chuyện (vì họ nghĩ chúng tôi là Hai Lúa không biết tiếng Anh), có khi cũng "nóng mặt" muốn chen vào vài câu, nhưng nghĩ đi nghĩ lại thì có lẽ nên nghe xem người ta nói gì. Đó là những nhận xét rất thật của họ, có thể không chính xác, nhưng ít ra nó cũng phản ảnh nhận xét của những người chuyên môn có certified đàng hoàng. Đến bệnh viện, cả họ và chúng tôi đều ngỡ ngàng: chúng tôi ngỡ ngàng vì thấy họ luôn miệng khen (nào là great, excellent, wonderful, only Vietnam could do, v.v.), và họ ngỡ ngàng vì thấy chúng tôi biết nói tiếng Anh và cũng đến từ Úc. Mấy hôm sau họ tránh đi chung xe với chúng tôi.

Thật ra, số liệu thực tế cho thấy thầy thuốc Việt Nam không hơn ai. Một cách so sánh trực tiếp nhất là xem xét tỉ lệ đỗ kì thi AMC dành cho bác sĩ ngoại quốc muốn hành nghề tại Úc. Theo tổng kết của nhiều kì thi kiến thức này, tỉ lệ bác sĩ Việt Nam đỗ vốn đã rất thấp (dưới 20%, có năm không có ai đỗ), nhưng còn thấp hơn so với các bác sĩ trong vùng. Thật vậy, tỉ lệ bác sĩ Việt Nam đỗ kì thi AMC còn thấp hơn cả bác sĩ Miến Điện. Nhiều người có lẽ ngạc nhiên với kết quả này, nhưng với chương trình dạy và học hiện nay ở các trường y Việt Nam thì bác sĩ Việt Nam khó mà có kiến thức và kĩ năng ngang hàng các nước như Thái Lan, Mã Lai, chứ chưa nói gì đến Singapore, và càng không nói đến các bác sĩ Âu Mĩ.

Đứng trên bình diện quốc gia, ngành y tế Việt Nam cũng chẳng hơn ai. Nếu thầy thuốc của chúng ta giỏi ngang tầm thế giới, hay ngang tầm các nước trong vùng, thì chúng ta kì vọng rằng sức khỏe dân số sẽ tốt hơn, hay ít ra là tương đương với, Thái Lan. Vậy, chúng ta thử so sánh vài chỉ tiêu cơ bản về sức khỏe cộng đồng giữa ta và Thái Lan để xem sao (xem bảng dưới đây):

Chỉ tiêu	Việt Nam	Thái Lan
Tuổi trung bình của dân số	28.2	34.2
Tuổi thọ trung bình (nam / nữ)	72.3 / 76.2	74.4 / 77.1
Tỉ lệ tử vong (tính trên 1000 dân)	7.2	5.2
Tỉ lệ tử vong trẻ em (tính trên 1000 trẻ em mới sinh)	20.4	12.4
Tỉ lệ tử vong trẻ em dưới 5 tuổi (tính trên 1000 dân số <5 tuổi)	25.0	14.0

Nguồn: Population Division of the Department of Economic and Social Affairs of the United Nations Secretariat, World Population Prospects: The 2010 Revision.

Những số liệu cho thấy chúng ta thua Thái Lan trên mọi chỉ tiêu y tế. Tỉ lệ tử vong dân số, tỉ lệ tử vong ở trẻ em Việt Nam đều cao hơn Thái Lan. Tỉ lệ tử vong ở trẻ em cao gần gấp 2 lần so với Thái Lan. Chính vì thế mà tuổi thọ trung bình của người Việt Nam thấp hơn Thái Lan khoảng 2 tuổi (nam) và 1 tuổi (nữ). Vì chết sớm nên tuổi trung bình dân số của ta thấp hơn Thái Lan đến 6 tuổi. Sáu tuổi. Nếu thầy thuốc Việt Nam có tài năng ngang hàng thế giới thì tại sao chúng ta thua một nước láng giềng như thế? Điều này nói lên rằng dữ liệu thực tế không phù hợp với nhận định quá lạc quan và chủ quan.

Thật ra, trên thế giới này, chẳng ai dám tự vỗ ngực mình và nói ta đây nhất thế giới hay ngang tầm thế giới. Cho đến nay, hoàn toàn không có bất cứ một nghiên cứu nào, không có bất cứ một so sánh nào, không có bất cứ một dữ liệu nào để phát biểu rằng bác sĩ phẫu thuật Việt Nam giỏi hơn (hiểu theo nghĩa tỉ lệ tử vong ít hơn, sai sót ít hơn) hay ngang hàng với bác sĩ phẫu thuật Âu Mĩ, hay thậm chí với bác sĩ Thái Lan, Singapore. Tôi nghĩ thay vì huyênh hoang tự xem mình hơn người hay ngang hàng người theo kiểu "mèo khen mèo dài đuôi", tốt nhất là cố gắng làm tốt, cố gắng giảm tỉ lệ tử vong, giảm sai sót, nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Nếu có ai chê mình dở, dốt, cũng chả sao. Chuyện hơn thua là chuyện ấu trĩ, thể hiện sự thiếu tự tin hoặc tính inferiority complex.

===

http://nld.com.vn/20110517113017108p0c1002/thay-thuoc-viet-nam-ngang-tam-mot-so-nuoc-phat-trien.htm

Thầy thuốc Việt Nam ngang tầm một số nước phát triển

Thứ Tư, 18/05/2011 02:30

(NLĐ) - Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết sáng 17-5 đã tới thăm, trò chuyện với cán bộ, y - bác sĩ và bệnh nhân của Bệnh viện (BV) Việt Đức, Hà Nội

Chủ tịch nước đã thăm hỏi, động viên một số bệnh nhân, trong đó có ông Vũ Văn T. (53 tuổi), một trong 4 người vừa được BV Việt Đức phẫu thuật ghép gan thành công từ người chết não. Chủ tịch nước cũng bày tỏ vui mừng và ấn tượng trước sự phát triển của BV trong lĩnh vực chuyên môn, nghiên cứu khoa học. “Nhiều ca phẫu thuật khó, phức tạp, kỹ thuật cao đã được các chuyên gia và y - bác sĩ của BV thực hiện thành công. Điều này chứng tỏ tay nghề, trình độ của thầy thuốc Việt Nam có thể sánh ngang một số nước phát triển trong khu vực và thế giới”- Chủ tịch nước nhận định.

Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đề nghị Bộ Y tế chủ động và quyết liệt hơn nữa trong việc đổi mới cơ chế, chính sách y tế để ngành y tế phát triển theo kịp được thực tế cuộc sống, đồng thời tạo điều kiện tốt nhất nhằm phát huy tài năng của các thầy thuốc Việt Nam.

Về cuốn sách "Nhân tài và đắc dụng": đọc lại một ý kiến

2011-05-19T16:06:00.000-07:00

Hôm qua, khi công bố bài “Tài năng và đắc dụng”: lượng và chất, một bạn đọc là phóng viên của một nhật báo ở VN lưu ý tôi rằng cuốn sách này đã xuất bản từ năm ... 2008. Chẳng hiểu sao mấy tuần nay báo chí lại nêu "vấn đề". Anh phóng viên còn cung cấp cho tôi một thông tin thú vị về trả lời của ông Đặng Lê Nguyên Vũ mà tôi trích dưới đây.

Trong bài Phỏng vấn ông chủ "Cà phê Trung Nguyên", tác giả Nguyễn Thị Ngọc Hải có vài trao đổi với ông Đặng Lê Nguyên Vũ như sau:

Hỏi: Trong cuốn sách Tài năng và đắc dụng của nhà xuất bản Chính trị Quốc gia vừa xuất bản 2008, nghiên cứu 14 trường hợp nhân tài tiêu biểu ở VN và nước ngoài, có chọn anh là doanh nhân thành đạt thời kỳ đổi mới. Anh nghĩ sao khi được chọn chung trong sách cùng với Bạch Thái Bưởi – nhân tài kinh doanh thời cận đại?

Trả lời: Có lẽ họ xếp tôi vào vì có khả năng chút. Ông Bạch Thái Bưởi thi đua với Tây thời đó. Tôi thích ông dám thi thố tinh thần dân tộc. Ý chí của ông thật đáng trân trọng. Còn làm thế nào là chuyện khác. Ông làm trong công việc giới doanh nhân. Còn thời đại này cũng có điều kiện khác. Nãy giờ tôi có chăm chăm nói về café đâu. Cạnh tranh là có. Nhưng thời này cho phép doanh nhân như tôi có cái khác. Mức ông cạnh tranh với Tây bản địa. Doanh nhân bây giờ cạnh tranh với hãng đa quốc gia. Trung Nguyên đã cạnh tranh với Nestle chẳng hạn. Từ chỗ ra đời người ta bảo “châu chấu đá xe”…

Hỏi: Theo anh thì lối sống của xã hội ta có điều gì cần nói tới trong cạnh tranh, hội nhập?

Trả lời: VN thi đua với thế giới phải định lại giá trị. Tôi tin tưởng có cơ sở đất nước sẽ hùng mạnh dù còn lo lắng nhiều. Lối sống còn nhiều người chạy theo vật chất, không coi trọng danh dự, khát vọng, tự trọng. Không gì thiêng liêng. Chuyện quan tâm chỉ là hoa hậu, ai cặp bồ với ai. Mức sống lên, đạo đức xuống. Phải như tinh thần thời chiến để khát khao, dựng được ngọn cờ lớn thoát nghèo, thoát nhục. Lãnh đạo phải đối thoại được với dân tộc. Ngay giáo dục phải giáo dục được động lực, khát khao, còn kỹ năng thì rồi rèn được. Bởi kỹ năng thì nay dạy, mai cũ liền. Khoa học tiến như vũ bão. Dưới câu chữ phải là hành động gì. Những điều anh nói có đi vào cuộc sống không? Cùng nhau làm thì giải quyết được, đừng tách ra. Không lui về một cực, chửi bới phân ly.

Có bao nhiêu doanh nhân Việt Nam có cái nhìn như thế? Tôi đoán chắc không nhiều. Quay trở lại cuốn sách, câu hỏi đặt ra là tại sao sách đã xuất bản cả 3 năm rồi, mà nay có người gây ồn ào? Tại sao không ai điểm sách vào thời điểm xuất bản. Tôi đoán trong bối cảnh doanh nhân xuất bản tập thơ, thậm chí còn làm phim về mình, cuốn sách Tài năng và đắc dụng có lẽ được người ngoài nhìn như là một sản phẩm của trào lưu "tự khoe". Nếu thế thì thật là không công bằng cho ông Nguyên Vũ.

NVT

“Tài năng và đắc dụng”: lượng và chất

2011-05-19T16:05:00.000-07:00

Định không bàn luận gì về những lùm xùm chung quanh cuốn sách Tài năng và đắc dụng nhưng đọc qua các ý kiến của các vị khoa bảng, tôi cũng đành phải nói vài ba câu cho gọi là “có đóng góp”. Theo tôi, chuyện so sánh số trang sách để lượng giá tầm cỡ nhân vật là một hình thức nô lệ hóa vào lượng mà bỏ qua phần phẩm chất.

Có thể nói rằng cuốn sách Tài năng và đắc dụng do GS Nguyễn Hoàng Lương và PGS Phạm Hồng Tung làm chủ biên đã không mấy may mắn. Ngay sau khi cuốn sách ấn hành, hàng loạt bài báo chỉ trích khá gay gắt. Dẫn đầu làn sóng chỉ trích và phê phán có lẽ là Sài Gòn Giải Phóng và Người lao động. Những bài báo với những tựa đề không thân thiện chút nào, như Sách về nhân tài - Choáng!, Tài năng và đắc dụng: Cuốn sách phản cảm, Không phải công trình khoa học!, Sách 'Tài năng và đắc dụng': Khập khiễng và tùy tiện, v.v. Hai vị chủ biên chắc hoặc là cười mỉm (vì sẽ có dịp bán sách), hoặc là thiếu ngủ (vì dư luận báo chí chỉ trích). Tôi thì nghĩ rằng nhiều phê phán và chỉ trích của các vị khoa bảng hoặc là không có cơ sở khoa học, hoặc là thiếu công bằng. Thiếu công bằng đối với ông Đặng Lê Nguyên Vũ. Trong bài này, tôi không bàn về nội dung cuốn sách (vì chưa đọc), mà chỉ bàn qua vài khía cạnh phương pháp học (methodology) và cách tiếp cận (approach).

Nhưng trước khi trình bày ý kiến, tôi trích vài ý kiến của các vị khoa bảng như sau:

Tác giả Trần Hữu Tá: “Thật là kỳ cục, khi sự nghiệp mới ở chặng đầu của nhà doanh nghiệp trẻ này đã được kể lể tỉ mỉ (42 trang in), nhiều gấp ba lần Trần Quốc Tuấn, thậm chí gấp hơn bốn lần bài viết về nhà mưu lược thiên tài Nguyễn Trãi (10 trang) và dài gần gấp đôi danh nhân văn hóa nhân loại Hồ Chí Minh (25 trang).” (Ăn nói làm sao bây giờ, Tuổi Trẻ, 15/5/2011)

Gs Đào Trọng Thi: “Tự thuật là một tư liệu quá thô, không có giá trị khoa học. Cũng như một mẫu thiết kế thôi, vải chỉ là một nguyên liệu, muốn may thành cái váy, cái áo thì phải có nhà thiết kế, phải có may đo […] Không những cuốn sách không có giá trị khoa học với đề tài của ĐH Quốc gia Hà Nội mà tôi còn có thể khẳng định nó không phải là một công trình khoa học.”

và:

“Tôi cũng muốn nói thêm về nhân vật được lựa chọn. Việc anh Vũ tự thuật đã gây phản cảm với độc giả. Tự mình viết về mình như một nhân tài đặt cạnh những nhân vật quá nổi tiếng là một cách làm rất không nên.” (Không phải công trình khoa học! Người lao động 13/5/2011)

TS Nguyễn Văn Vịnh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế - Xã hội và Phát triển, nói việc lựa chọn doanh nhân Đặng Lê Nguyên Vũ thể hiện một thái độ hết sức hồ đồ và những người làm sách quá thiếu cảm quan khi chọn nhân vật. (Tài năng và đắc dụng: Cuốn sách phản cảm, Người lao động 12/5/2011)

Ts Chu Hảo: “Bản thân cái bài tự thuật của anh Đặng Lê Nguyên Vũ viết ở đó thì về nội dung cũng như hình thức thể hiện qua cái bài đó theo tôi nghĩ là bình thường có thể chấp nhận được. Cũng có thể nhiều người cho rằng anh ấy hơi lãng mạn và hơi khuếch trương những ý tưởng của mình nhưng tôi nghĩ rằng anh ấy có quyền làm như vậy. Anh ấy nhận thức vấn đề và phát biểu ý kiến riêng của mình. Anh ấy kể lại cuộc đời của anh ấy với tất cả những khó khăn ... phấn đầu từ ban đầu theo tôi nghĩ là nhiều cái đáng trân trọng. Tuy nhiên cái bài đó mà xếp vào trong cuốn sách đó thì lại là việc khác.”

Thế nhưng bản thân của những người chủ biên làm cuốn sách đó đã có những nhận thức nếu mà chân thành thì cũng rất là thô thiển. Nếu là chân thành thì cũng không nghiêm túc.” (Sách "Tài năng và đắc dụng” bị phê bình, RFA 15/5/2011)

Tác giả Lê Văn Nghệ: “Nếu là một con người bình thường, không hoang tưởng, không có triệu chứng về trí não, khi ai đó vì lẽ gì đó ca ngợi mình, xếp mình “ngồi” chung với các danh nhân thì vì sự tự trọng và liêm sỉ cũng nên biết cách thoái thác, rút lui. Nếu không, sự háo danh ở đây chỉ có thể gọi là “xú danh”. Có đúng vậy không? Chúng tôi xin dành câu trả lời cho ông Đặng Lê Nguyên Vũ.” (Từ háo danh đến xú danh, Phụ Nữ 13/5/2011)

Nặng nề quá!

Những ý kiến trên đây có một mẫu số chung: không có bằng chứng. Thật vậy, tất cả những ý kiến về so sánh số trang giấy cho đối tượng Đặng Lê Nguyên Vũ, Hồ Chí Minh, Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Trãi, v.v. đều mang tính một chiều và mang màu sắc cảm tính. Chúng ta thử điểm qua những vấn đề nêu: về số trang sách và cách nghiên cứu.

Về số trang sách

Cuốn sách gồm có 3 phần và 14 nhân vật. Phần I là những nhân tài trong lĩnh vực lãnh đạo, quản lý, bao gồm 5 nhân vật: Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Trãi, Đào Duy Từ, Hồ Chí Minh, và Chulalongkorn. Phần II là những nhân tài trong lĩnh vực khoa học – công nghệ, và chủ biên chọn 4 người: Lê Quý Đôn, Trần Văn Giàu, Albert Einstein, và Thomas Edison. Phần III là nhân tài trong lĩnh vực kinh tế, kinh doanh, và chủ biên chọn ra 5 người tiêu biểu: Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Trường Tộ, Bạch Thái Bưởi, Đặng Lê Nguyên Vũ, và Bill Gates.

Để trả lời câu hỏi này chúng ta cần phải sách có bao nhiêu trang. Theo một nguồn tin trên Tuổi Trẻ thì sách dày 328 trang, nhưng nếu trừ các trang bìa, mục lục, cảm tạ, tổng quan thì có lẽ sách có 300 trang dành cho nội dung chính. Sách có 14 nhân vật. Và, theo giả định đặt ra ở trên, nếu không có bias, thì mỗi người có khoảng 21.4 trang. Ông Đặng Lê Nguyên Vũ “chiếm” 42 trang, tức cao gấp 2 lần trung bình. Với số liệu đó, chúng ta có thể dùng phương pháp thống kê để trả lời câu hỏi trên đây. Kết quả phân tích cho thấy quả thật số trang dành cho đối tượng Đặng Lê Nguyên Vũ cao hơn các đối tượng khác một cách có ý nghĩa thống kê (trị số P < 0.0001).

Nhưng “câu chuyện” không dừng ở đó. Kết quả phân tích thống kê còn cho thấy số trang dành cho chủ tịch Hồ Chí Minh cũng cao hơn so với số trang dành cho cụ Nguyễn Trãi và Trần Quốc Tuấn.

Do đó, nếu phàn nàn rằng số trang dành cho đối tượng Đặng Lê Nguyên Vũ quá nhiều, thì cũng có thể có lí do để phàn nàn số trang dành cho hai vị anh hùng dân tộc (Nguyễn Trãi và Trần Quốc Tuấn) quá ít so với số trang dành cho cụ Hồ Chí Minh!

Tuy nhiên, một điều khá thú vị là người ta chỉ phàn nàn về số trang dành cho ông Đặng Lê Nguyên Vũ, nhưng hình như người ta không xem xét đến một sự thật khác (có lẽ ít ai để ý). Đó là số từ cho mỗi mục từ trong Từ điển Bách khoa Toàn thư. Trong cuốn Từ điển này, mục từ về cụ Hồ Chí Minh có 1308 từ, cao nhất so với các nhân vật khác như Trần Hưng Đạo (459 từ), Nguyễn Trãi (562 từ). Thậm chí, số từ trong mục từ Võ Nguyên Giáp (560) còn cao hơn cả số từ dành cho Trần Hưng Đạo (xem bảng dưới đây). Cả hai ông tướng (Võ Nguyên Giáp và Trần Hưng Đạo) đều nổi danh trên thế giới, vậy chúng ta kì vọng hai vị tướng này có cùng số từ? Câu trả lời dĩ nhiên là không. Tôi đoán không ai ngớ ngẩn đến nổi đòi hỏi phải cân đo tầm cỡ một nhân vật bằng số từ vựng hay trang sách.

Nhân vật	Số từ
Hồ Chí Minh	1308
Trần Hưng Đạo	459
Nguyễn Trãi	562
Lê Duẩn	520
Võ Nguyên Giáp	560
Trường Chinh	570
Lý Thái Tổ	176
Trần Nhân Tông	295
Ngô Quyền	175
Lý Thường Kiệt	275
Nguyễn Huệ	442
Gia Long	314
Nguyễn Văn Thiệu	128
Ngô Đình Diệm	292

Nguồn: http://dictionary.bachkhoatoanthu.gov.vn

Lượng và phẩm

Xin nhắc lại: không có ai cho rằng cách trình bày qua số lượng từ vựng như thế là tỏ lòng thất kính với các tiền nhân như Nguyễn Trãi và Trần Hưng Đạo, và tôi nghĩ cũng chẳng có ai dùng số lượng từ vựng để nói rằng các danh tướng và nhà văn hóa trong lịch sử có tầm cỡ thấp hơn cụ Hồ Chí Minh. Mọi so sánh đều khập khiễng.

Tại sao trường hợp ông Đặng Lê Nguyên Vũ chiếm nhiều trang sách? Đây không phải là câu hỏi bài này muốn trả lời, nhưng hình như người chủ biên cũng chưa giải thích một cách thuyết phục. Có thể chỉ là ngẫu nhiên, nhưng cũng không loại trừ khả năng có thiên vị (vì sự khác biệt có ý nghĩa thống kê). Cũng có thể ông Đặng Lê Nguyên Vũ cung cấp nhiều thông tin hơn những người đã qua đời (và nếu như thế thì người chấp bút viết về các nhân vật khác còn nợ một lời giải thích). Nói tóm lại, chúng ta chưa biết. Nhưng căn cứ vào số trang sách để so sánh ai đáng trân trọng hơn ai, theo tôi là quá cảm tính.

Thế nào là nghiên cứu khoa học?

Như tôi trích ở phần trên, Gs Đào Trọng Thi cho rằng tự thuật là một tư liệu thô (raw data), không có giá trị khoa học, và ông khẳng định rằng cuốn sách không phải là một công trình khoa học. Tôi không đồng ý với nhận định này. Nghiên cứu khoa học không phải chỉ là vật lí hay khoa học thực nghiệm. Khoa học xã hội có những mô hình nghiên cứu rất khác với nghiên cứu vật lí như Gs Đào Trọng Thi từng biết. Trong Khoa học xã hội, nhà nghiên cứu có thể chọn mô hình case study (nghiên cứu trường hợp) bằng cách làm phỏng vấn theo chủ đề (focus interview), và những phát biểu sẽ phải qua một phân tích định lượng, hoặc là tổng quan mang tính định chất. Mô hình case study chính là mô hình hai giáo sư chủ biên chọn, và họ hoàn toàn có lí do để chọn mô hình này. Những dữ liệu mà ông Đặng Lê Nguyên Vũ cung cấp là fact, và fact có giá trị khoa học vì có thể sử dụng trong phân tích. Còn phân tích như thế nào là chuyện khác.

Tôi rất ngạc nhiên về phát biểu của Gs Đào Trọng Thi. Xin nhắc lại rằng case study là những nghiên cứu mà (a) phương pháp mang tính định tính (qualitative method) với số lượng cỡ mẫu nhỏ; (b) mục tiêu của nghiên cứu mang tính bao quát, dầy đặc (kiểu như cung cấp một bức tranh tổng quát của một vấn đề); (c) sử dụng một loại chứng cứ cụ thể như lâm sàng, quan sát cá nhân, lịch sử, văn bản học, v.v.; (d) phương pháp thu thập chứng cứ mang tính “tự nhiên” như quan sát quá trình phát triển của cá nhân ; (e) chủ đề hòa quyện với nhau; (f) sử dụng nhiều nguồn dữ liệu ; (g) điều tra những đặc điểm của một sự kiện, một vấn đề. Do đó, trong bối cảnh đặt ra, tôi nghĩ nhóm nghiên cứu chọn mô hình case study cũng hợp lí. Một người cầm trịch về khoa học trong Quốc hội mà tuyên bố như thế thì quả là đáng tiếc.

Trong case study, nhà nghiên cứu có thể chọn bất cứ ai mà họ cảm thấy có thông tin. Không nên quá cảm tính khi phê bình tại sao chọn người này mà không là người khác (cảm tính đó nên dành cho văn học, chứ không phải khoa học). Nhưng tiêu chuẩn chọn là vấn đề cần bàn. Theo nguyên lí của nghiên cứu trường hợp, nhà nghiên cứu có thể chọn 1 đối tượng hay một nhóm đối tượng miễn là họ hội đủ tiêu chuẩn (inclusion criteria). Những tiêu chuẩn chọn có thể là tính tiêu biểu, tính đa dạng, tính deviation, tầm ảnh hưởng, con đường tiến thân, tấm gương, v.v. Công bằng mà nói, ông Đặng Lê Nguyên Vũ hội đủ những tiêu chuẩn này. (Người ta có thể làm luận án tiến sĩ về sự thành đạt của cà phê Trung Nguyên, và chuyện đó cũng bình thường). Cố nhiên, nhiều doanh nhân khác có lẽ cũng đáp ứng những tiêu chuẩn vừa đề cập. Nhưng trong số những người có thể lựa chọn cho nghiên cứu, còn có yếu tố tiếp cận hay gọi là convenience. Có thể ông Nguyên Vũ sẵn sàng hợp tác, nên các vị nghiên cứu sử dụng trường hợp của ông ấy như là một đối tượng. Hoàn toàn chẳng có gì sai sót ở đây.

Có người nói ông còn quá trẻ, thành tích chưa có gì. Tôi nghĩ nếu nói về tuổi tác thì chúng ta phải cần đến định lượng. Tuổi trung bình của 14 đối tượng là 63. Ông Đặng Lê Nguyên Vũ tuổi 41, và người cao tuổi nhất là ông Trần Văn Giàu (100 tuổi). Đứng trên phương diện định lượng, không có lí do để nói ông Nguyên Vũ còn trẻ, nhưng có thể có lí do nói ông Trần Văn Giàu ... quá già. Thật ra, chẳng có lí do gì để nói hai trường hợp này là cá biệt cả.

Người Việt chúng ta hình như có “ác cảm” với doanh nhân, xem họ như những người gian manh, điêu ngoa, làm lời bất chính. Ngược lại, người Việt có xu hướng ca ngợi các danh nhân quân sự, văn học, và ca ngợi … cái nghèo. Vậy thì tại sao trong thế kỉ 21 chúng ta không vinh danh một doanh nhân thành đạt, mà doanh nhân này có xu hướng trân trọng văn hóa nữa. Do đó, đối chiếu với những lĩnh vực và mục tiêu nghiên cứu, tôi tôi nghĩ mô hình nghiên trường hợp là hoàn toàn có thể chấp nhận được.

Tự thuật là xấu ?

Một phát biểu khác của Gs Đào Trọng Thi cũng cần phải xem xét lại. Ông nói: “Tôi cũng muốn nói thêm về nhân vật được lựa chọn. Việc anh Vũ tự thuật đã gây phản cảm với độc giả. Tự mình viết về mình như một nhân tài đặt cạnh những nhân vật quá nổi tiếng là một cách làm rất không nên.” (Người lao động 13/5/2011). Nếu tôi là ông Đặng Lê Nguyên Vũ, có lẽ tôi cũng thấy ngại khi làm như thế. Rất khó mà viết về mình, về cái tôi đáng ghét. Thế nhưng chúng ta phải khách quan ở đây. Ở các nước phương Tây, tự thuật về mình, tự đánh giá thành tích của mình là một chuyện hết sức bình thường. Trong các buổi phỏng vấn đề bạt chức danh giáo sư, hội đồng khoa bảng lúc nào cũng yêu cầu ứng viên tự viết và nói về mình, tự đánh giá mình đứng ở đâu trên thế giới. Không biết tự mình sell là sẽ chuốc lấy thất bại não nề trong thế giới hiện đại này. Muốn hay không muốn thì đó là sự thật. Thoạt đầu người Á châu rất ngại với “văn hóa tự khoe” này, nhưng dần dần rồi cũng quen đi. Chuyện ông Đặng Lê Nguyên Vũ, một doanh nhân từng tiếp xúc đồng nghiệp quốc tế, nếu có viết về mình tuy thoạt đầu mới nghe qua cũng là lạ, nhưng tôi thì không thấy có gì bất bình thường ở đây.

Cần nhắc lại rằng 50 năm trước (1961), bác Hồ -- kí tên dưới bút danh T. Lan -- cũng từng tự viết về mình qua tác phẩm“Vừa đi đường vừa kể chuyện”. Trong cuốn này, bác Hồ cũng thỉnh thoảng … tự khen mình đó chứ. Xin trích vài câu trong cuốn sách này để biết ngày xưa bác viết như thế nào:

Đi theo Bác có: một tiểu đội bảo vệ, một thầy thuốc – Bác sĩ Chân, đồng chí Thành với tôi, T. Lan. Muốn đi nhanh Bác cho đội bảo vệ đi trước vài mươi phút, rồi Bác và ba anh em chúng tôi đi sau.

Trên đường đi, Bác thường ghé thăm một cách bất thình lình đồng bào các bản làng và các đơn vị bộ đội. Anh em chiến sĩ và cán bộ thấy Bác đến một cách đột ngột, lúc đầu thì ngơ ngác rồi thì mừng quýnh lên, reo hò nhảy nhót, quây quần lấy Bác, có khi quên cả trật tự. Sau khi xem tận nơi bếp nấu, chỗ ở, công tác vệ sinh, Bác thân mật hỏi han thăm sắc khỏe mọi người, dặn dò, phê bình, khuyến khích mấy lời như cha nói với đàn con, rồi lại tiếp tục đi.

Một hôm, trời hửng sáng, Bác ghé thăm một xóm ở gần đường. Ngoài đồng ruộng thấy mấy trăm chị em dân công, Kinh có, Tày có, Nùng có, Mán có… Người thì vừa nhóm bếp nấu cơm, vừa nói chuyện vui vẻ. Người thì chụm năm chụm ba, đang ngồi dựa lưng vào nhau mà ngủ. Bác hỏi mấy chị đang nhóm lửa: “Các cô cả đêm ngồi ngủ ngoài trời như vậy cả sao?”

Các chị trả lời: “Vâng ạ, nhà đồng bào chật, chỉ đủ chỗ để chứa lương thực của bộ đội khỏi ướt. Các cháu ngủ ngoài đồng thế này càng vui…”.

Bác ôn tồn khen ngợi chị em, rồi bảo chúng tôi: “Bộ đội ta dũng cảm như vậy, nhân dân ta dũng cảm như vậy, ta nhất định thắng, địch nhất định thua”.

Do đó, tôi nghĩ những gì bác Đào Trọng Thi phê bình ông Đặng Lê Nguyên Vũ xem ra thiếu công bằng và không phù hợp với xu thế của thời đại.

Nhưng ở đây còn có vấn đề của nhà nghiên cứu, của nhóm chủ biên. Vấn đề là tại sao ông Đặng Lê Nguyên Vũ xuất hiện như là một đối tượng nghiên cứu nhưng cũng đồng thời là một tác giả? Ngoài ra, chúng ta thấy có sự nhập nhằng trong vai trò của người thực hiện. Sách đề tên 2 chủ biên là GS Nguyễn Hoàng Lương và PGS Phạm Hồng Tung, nhưng phía trong bìa lại có 8 tác giả. Tám tác giả (bao gồm cả 2 người chủ biên là Nguyễn Hoàng Lương, Phạm Hồng Tung, Nguyễn Hoàng Hải, Đinh Thị Thúy Hiên, Lê Thị Lan, Nguyễn Ngọc Thắng, Phạm Minh Thế, và Đặng Lê Nguyên Vũ. Cần nói thêm rằng sách còn có người biên tập (Phạm Thị Thinh). Vấn đề đặt ra là vai trò của những chủ biên, tác giả, và biên tập viên ra sao. Ai là người thu thập dữ liệu, ai phân tích dữ liệu, và ai là người thật sự viết sách?

Tuy nhiên, luật sư của ông Đặng Lê Nguyên Vũ đã chính thức có yêu cầu đính chính rằng "Doanh nhân Đặng Lê Nguyên Vũ không phải là đồng tác giả của nhóm chủ biên quyển sách’Tài năng và đắc dụng’). Nhưng đính chính này không phù hợp với những gì in trong sách, mà trong đó tên ông được ghi là tác giả (xem hình trên)!

Có hai khả năng xảy ra: một là nhóm chủ biên tự ý đưa tên ông Đặng Lê Nguyên Vũ vào sách mà không cho ông hay biết; hai là ông … quên. Nếu trường hợp thứ nhất xảy ra, thì đó là một biểu hiện của sự tắc trách trong nghiên cứu khoa học, và có thể nói là một vi phạm đạo đức khoa học (vì đó là hiện tượng tác giả danh dự). Nếu trường hợp thứ hai xảy ra, thì đây là một trường hợp mâu thuẫn lợi ích (conflict of interest). Mâu thuẫn quyền lợi có thể xảy ra trong nghiên cứu khoa học, và điều đó không có nghĩa là sẽ ảnh hưởng đến chất lượng nghiên cứu, nhưng đương sự phải tuyên bố ngay từ đầu là sự hiện diện của đương sự là một mâu thuẫn quyền lợi. Dù trường hợp này đi nữa, thì sự việc là một tín hiệu có vấn đề về vai trò tác giả và đối tượng nghiên cứu trong công trình cấp Nhà nước này.

Tóm lại, các phân tích bán định lượng vừa trình bày trên đây cho thấy không có bằng chứng để kết luận rằng việc chọn ông Đặng Lê Nguyên Vũ là một bất bình thường. Có bằng chứng cho thấy số trang sách dành cho các đối tượng nghiên cứu rất khác nhau, và sự khác biệt không chỉ xảy ra trong trường hợp ông Đặng Lê Nguyên Vũ mà còn trong nhiều trường hợp khác. Nhưng sự khác biệt về lượng (số trang) không thể là chứng cứ để kết luận có sự thiên vị, và càng không phải là một thước đo về phẩm chất của thông tin. Nhưng qua công trình nghiên cứu này, có thể nói rẳng cách làm nghiên cứu khoa học xã hội ở nước ta còn nhiều bất cập.

PS.

(1) Về chi tiết phân tích dữ liệu và tính toán có thể xem bên trang statistics.vn

(2) Có thể đọc một phiên bản khác [đơn giản hơn] của bài này trên Tuần Việt Nam với cái tựa đề giật gân :-) không phải tôi đặt nhé.

Bàn về “huyền thoại”

2011-05-19T16:02:00.000-07:00

Xin giới thiệu một phản hồi dưới đây của anh Phùng Hoài Ngọc liên quan đến hai chữ huyền thoại trong bài báo trên Quân đội nhân dân tuần qua.

Đọc bài báo của Bắc Hà “Không bao giờ đánh đổ được huyền thoại Hồ Chí Minh” trên báo Quân đội nhân dân ngày 17/5/2011, tôi có chút phân vân về cách dùng từ của tác giả. Hôm kia đã có một bài bàn về từ huyền thoại với đối chiếu nghĩa tiếng Anh. Trong bài này, tôi chỉ bàn về cái tựa đề và lỗi viết văn, theo thói quen nghiên cứu và giảng dạy Ngữ văn.

Tôi giở hai cuốn từ điển chính thống ở Việt Nam có từ “huyền thoại” thì thấy giải thích như sau:

Từ điển tiếng Việt : Huỵền thoại là “Câu chuyện huyền hoặc, kỳ lạ, hoàn toàn do tưởng tượng; thần thoại” (Viện ngôn ngữ học, 1997, Hoàng Phê chủ biên, trang 454).

Từ điển văn học, bộ mới (Nhà xuất bản Thế giới, 2004). Đây là cuốn từ điển văn học mới nhất và uy tín nhất hiện nay ở Việt Nam (4 giáo sư chủ biên: Đỗ Đức Hiểu, Nguyễn Huệ Chi, Phùng Văn Tửu, Trần Hữu Tá). Huyền thoại (trang 668): Khái niệm chỉ một hình thức tư duy đặc thù của con người thời nguyên thủy, trong đó cái kỳ ảo che giấu những sự thật, được bảo lưu dưới nhiều dạng thức của đời sống tinh thần nhiều nhóm cư dân trên thế giới và đi vào văn học nghệ thuật. (…) Ở thế kỷ XX, huyền thoại trở lại với nhân loại (…). Nhân vật lịch sử có thể trở thành nhân vật huyền thoại: truyện pha trộn cái thực với cái hoang đường, cái hư ảo, cái kỳ diệu, thường bằng phương pháp phóng đại các kích cỡ, làm lệch lạc hình tượng nhân vật hay sự kiện lịch sử, có khi thần bí hóa nó, nhằm mục đích giải thích một nhân vật kỳ vĩ hoặc tuyên truyền trong đại chúng một tư tưởng nào đó.

Xin hỏi nhà báo Bắc Hà đã dùng từ “huyền thoại” theo cuốn từ điển nào?

Chúng ta đều biết ngày nay“huyền thoại” thường được dùng theo nghĩa ẩn dụ trong văn chương nghệ thuật, vậy ta nên hiểu từ này theo nghĩa văn chương nghệ thuật.

Bắc Hà viết: “Về Chủ tịch Hồ Chí Minh, những kỳ tích của Cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX gắn liền với cuộc đời, sự nghiệp, đạo đức của Người, đã thật sự là một huyền thoại trong tâm thức của nhân dân ta và bè bạn quốc tế”.

Đọc câu văn này tôi thấy lăn tăn: Câu văn lủng củng dễ sợ, phải đoán mãi, đoán ép mới nhìn ra chủ ngữ rất dài “Về Chủ tịch…của Người”. Tác giả hào hứng thông báo chủ tịch Hồ Chí Minh “đã thật sự là một huyền thoại trong tâm thức của nhân dân ta và bè bạn quốc tế”.

Nhưng điều đó đi ngược lại với giới sử học, giới khoa học nói chung. Các nhà sử học, nhà nghiên cứu văn hóa khát khao đi giải mã huyền thoại cho thỏa chí khám phá sự thật. Ít khi ai làm ngược lại là biến một người cụ thể thành huyền thoại. Người muốn giải mã huyền thoại, thì bài báo này đang cố gắng đi tạo ra huyền thoại mới!

Thật là nhiêu khê quá !

Tôi đoán, nhà báo định viết “Không thể đánh đổ thần tượng…” nhưng ông lại ngại dùng từ “thần tượng” (lâu nay đang mất giá vì các thần tượng ca sĩ dỏm) bằng “huyền thoại” đẹp đẽ hơn, mơ hồ và lung linh hơn.
Viết văn chính luận dùng ẩn dụ, nó như con dao hai lưỡi, phải vững tay mới viết được. Mong nhà báo rèn luyện chuyên môn nhiều hơn.

Phùng Hoài Ngọc

===
Ps. Có thể xem thêm bài Huyền thoại ?

Huyền thoại?

2011-05-19T16:01:00.000-07:00

Đó là tựa đề bài báo “Không bao giờ đánh đổ được huyền thoại Hồ Chí Minh” trên Quân Đội Nhân dân làm tôi hơi … sốc! Sốc vì hai chữ huyền thoại.

Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) định nghĩa huyền thoại là “câu chuyện huyền hoặc, kì lạ, hoàn toàn do tưởng tượng; thần thoại”.

Nghĩa trên của tiếng Việt cũng không khác gì với tiếng Anh. Huyền thoại dịch sang tiếng Anh có lẽ là myth hay legend. Theo định nghĩa mà tôi hiểu thì legend là từ đề cập đến một người hay thành tựu mang tính vĩnh cữu được cường điệu hóa bởi giới truyền thông (tuyên truyền) hơn là bởi truyền thống hay sự thật. Khi đề cập đến một legendary politician (chính khách huyền thoại) thì người ta hiểu đó là một sự thổi phồng, một sản phẩm của sự cường điệu của giới truyền thông.

Đối chiếu với những định nghĩa trên, thì tựa đề bài báo trên QĐND hàm ý … tiêu cực. Trong đoạn cuối của bài báo, tác giả viết: “Huyền thoại đó chính là cuộc đời, sự nghiệp, trí tuệ, ý chí, tư tưởng và đạo đức Hồ Chí Minh - một tấm gương hiếm có trong các vĩ nhân của nhân loại.” Vâng, cuộc đời và sự nghiệp của ông cụ thì không ai cãi (ngoại trừ mấy người bị chi phối bởi định kiến chống cộng). Nhưng cuộc đời và sự nghiệp của ông là sự thật, chứ đâu phải là huyền thoại, đâu phải chuyện thần thoại do tưởng tượng. Hay là giới báo chí thêu dệt cuộc đời và sự nghiệp của ông cụ? (Xin nói thêm rằng thêu dệt ở đây là hiểu theo nghĩa của Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê: "bịa đặt, thêm thắt một cách khéo léo, tạo thành chuyện y như có thật")

Tôi nghĩ dùng chữ huyền thoại trong tựa đề trên QĐND là không thích hợp, nếu không muốn nói là sai. (Hay là tiếng Việt của tôi có vấn đề?)

NVT
===
http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-VN/61/43/5/5/5/148043/Default.aspx

Không bao giờ đánh đổ được huyền thoại Hồ Chí Minh

QĐND - Tổng kết kinh nghiệm “Diễn biến hòa bình” - tiến hành cuộc “chiến tranh không có khói súng” ở nhiều nước XHCN, các thế lực thù địch cho rằng, muốn đánh đổ chế độ xã hội XHCN, thì không chỉ tiến công vào hệ tư tưởng, cường điệu các sai lầm, khuyết tật của Đảng Cộng sản, của cán bộ đảng viên mà còn phải “hạ bệ thần tượng”, đánh đổ “huyền thoại” - những người tiêu biểu nhất cho ý chí cách mạng, khát vọng của nhân dân, trí tuệ của dân tộc, làm sụp đổ tận gốc niềm tin của quần chúng đối với con đường cách mạng do Đảng Cộng sản dẫn dắt.

Về Chủ tịch Hồ Chí Minh, những kỳ tích của Cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX gắn liền với cuộc đời, sự nghiệp, đạo đức của Người, đã thật sự là một huyền thoại trong tâm thức của nhân dân ta và bè bạn quốc tế.

Hằng năm, cứ vào dịp Tháng Năm lịch sử, cả dân tộc ta vui mừng tổ chức ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh - người con ưu tú nhất của dân tộc, linh hồn của cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX; người khai sinh ra Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, nay là Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam; Người đã cùng Đảng ta lãnh đạo nhân dân cả nước làm nên Cuộc cách mạng Tháng Tám lịch sử và chống lại những kẻ thù xâm lược hung bạo nhất thời đại, giành lại độc lập dân tộc, các quyền công dân và quyền con người cho nhân dân ta, mở ra giai đoạn mới cho phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới. Cũng trong thời điểm đó, các thế lực thù địch lại dấy lên làn sóng xuyên tạc, vu cáo, bôi nhọ thân thế, sự nghiệp, đạo đức của Người, với tham vọng “đánh đổ huyền thoại Hồ Chí Minh”.

Khác với nhiều năm trước khi các thế lực thù địch thi nhau nói bậy, chửi càn…, năm nay chúng lại cạnh tranh, nói xấu nhau theo kiểu “lục súc tranh công” về các thủ đoạn chống Cộng. Có kẻ nói DVD "Sự thật về Hồ Chí Minh" do linh mục Nguyễn Hữu Lễ, một thầy tu phá giới và Trần Quốc Bảo, khổ công thực hiện đã không đáp ứng được cái mà chúng mong đợi, tức là trừ khử được cái huyền thoại về Hồ Chí Minh… Có kẻ còn cho rằng: DVD là “một thất bại”, vì đã không đánh đổ được huyền thoại Hồ Chí Minh, trái lại đã “remodel” (làm lại, củng cố) nó, thậm chí DVD “là một kế hoạch rất tinh vi và thâm độc, kín đáo và tài tình trong âm mưu duy trì và củng cố cái ngôi thần tượng Hồ Chí Minh trong lòng người dân Việt Nam và mãi mãi con cháu sau này”…

Việc những kẻ sản xuất ra DVD “Sự thật về Hồ Chí Minh" do Nguyễn Hữu Lễ và Trần Quốc Bảo tổ chức thực hiện với nguồn tài chính đáng ngờ thực ra chỉ là những điều nhặt nhạnh, gom góp lặt vặt, hoặc là “những suy luận chủ quan” theo kiểu “suy bụng ta ra bụng người”, hoặc những sự kiện chẳng có liên quan gì đến Hồ Chí Minh “mà chỉ là một sản phẩm chống Hồ Chí Minh, và chống Cộng sản, hoàn toàn vô giá trị” (Trần Chung Ngọc - Hoa Kỳ). Có người còn cho rằng, sản xuất DVD này là một thủ đoạn kiếm tiền một cách khéo léo của Nguyễn Hữu Lễ, Trần Quốc Bảo dựa vào các lực lượng cực hữu trong chính quyền Mỹ và những kẻ vẫn còn giữ hận thù với cách mạng Việt Nam.

Sau đây là một vài ví dụ chúng dẫn ra trong DVD này: Về ngày sinh và ngày mất của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng cho rằng Bác và những người Cộng sản Việt Nam là những người “không trung thực”. Nhận định đó hoàn toàn không khách quan, thiếu trí tuệ. Cũng như nhiều người, nhất là ở một quốc gia phong kiến, lạc hậu trước đây vì không có giấy khai sinh, không nhớ ngày sinh hoặc vì những lý do khác nhau, Cụ Hồ chọn ngày 19-5 làm ngày sinh của mình là bình thường, không có gì là không trung thực cả. Vì ở đây không có động cơ xấu xa nào. Còn về ngày mất của Chủ tịch Hồ Chí Minh, thì hoàn toàn không gắn gì với Người. Về sự kiện này, trước khi có DVD trên một chục năm, Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh đã nói: "Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời lúc 9 giờ 47 phút ngày 2-9-1969… Để ngày Bác mất không trùng với ngày vui lớn của dân tộc, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa III) đã quyết định công bố Chủ tịch Hồ Chí Minh mất vào lúc 9 giờ 47 phút ngày 3-9-1969. Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VI) cho rằng, nay cần công bố lại đúng ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời”.

Thêm một ví dụ khác, DVD của Nguyễn Hữu Lễ và Trần Quốc Bảo cho rằng: “Hồ bị Chủ nghĩa Mác mê hoặc” (trả lời phỏng vấn của Bùi Tín); “Hồ là tín đồ cuồng tín của chủ nghĩa Cộng sản” (trả lời phỏng vấn của Olivier Todd)... Sự thật thì sao? Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần nói rằng, Người lựa chọn Chủ nghĩa Mác - Lê-nin là vì học thuyết đó đã trả lời cho Người câu hỏi phải làm gì và làm như thế nào để cứu nước và giải phóng dân tộc. Đồng thời, Người sẵn sàng chọn lọc, học hỏi tất cả những tinh hoa trí tuệ của nhân loại, không phân biệt phương Đông hay phương Tây, kể cả những mặt tích cực của tôn giáo nhằm mưu cầu hạnh phúc cho nhân dân. Bản Tuyên ngôn Độc lập do Người soạn thảo và Tuyên bố vào ngày mồng 2-9-1945 đã trích Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ năm 1776; Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của Pháp năm 1789 là một ví dụ. Trong một văn kiện khác, Người nói: Học tập Chủ nghĩa Mác - Lê-nin là "học tập cái tinh thần xử trí mọi việc, đối với mọi người, và đối với bản thân mình,…là để áp dụng một cách sáng tạo vào hoàn cảnh thực tế của nước ta”.

Vậy, huyền thoại Hồ Chí Minh là gì? Các thế lực thù địch dù có quỷ quyệt, thâm độc đến đâu cũng không thể đánh đổ được huyền thoại đó, là vì Huyền thoại Hồ Chí Minh là thành quả vĩ đại của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX - là sự nghiệp giành và bảo vệ vững chắc độc lập dân tộc, tự do, hạnh phúc cho nhân dân, mở ra con đường đưa dân tộc ta, Nhà nước ta, xã hội ta tiếp cận với các giá trị của nền văn minh nhân loại trong thời đại ngày nay. Đồng thời, bằng chính sự nghiệp đó dân tộc ta đã góp phần quan trọng mở ra thời đại cách mạng giải phóng cho các dân tộc thuộc địa trên toàn thế giới.

Huyền thoại đó chính là cuộc đời, sự nghiệp, trí tuệ, ý chí, tư tưởng và đạo đức Hồ Chí Minh - một tấm gương hiếm có trong các vĩ nhân của nhân loại. Người đã dành trọn cả cuộc đời mình với những hoạt động cách mạng phong phú, đầy gian nan, nguy hiểm vì dân tộc Việt Nam, vì công cuộc giải phóng các dân tộc thuộc địa và vì nhân loại.

Huyền thoại đó sẽ không bao giờ có thể bị đánh đổ, bởi vì những thành quả của cuộc cách mạng Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng của Người lãnh đạo đã trở thành một trong những trang lịch sử đẹp nhất, đáng tự hào nhất của dân tộc ta. Huyền thoại đó sẽ không bao giờ có thể mất đi còn bởi vì đạo đức, lối sống của Chủ tịch Hồ Chí Minh là kết tinh văn hóa của dân tộc, là sự hội tụ văn hóa của cả phương Đông và phương Tây. Hơn nữa, đó còn là một dự báo về một nền “văn hóa của tương lai” của nhân loại../.

Bắc Hà